Οργή λαού, φωνή θεού στη Σερβία

Η Σερβία έστειλε ηχηρό μήνυμα πριν από λίγες ημέρες. Η εκλογική επιτυχία της φοιτητικής «Λίστας» αποτέλεσε μια εντυπωσιακή ανατροπή, κλονίζοντας την πολιτική κυριαρχία του πρώην πρωθυπουργού Αλεξάνταρ Βούτσιτς και αποδεικνύοντας πόσο εύθραυστες μπορούν να αποδειχθούν οι ισορροπίες της εξουσίας. Το κίνημα που γεννήθηκε μέσα από τη λαϊκή αγανάκτηση κατάφερε να συσπειρώσει πολίτες διαφορετικών πολιτικών αφετηριών, μετατρέποντας τον θυμό σε διεκδίκηση ουσιαστικής αλλαγής. Η εξέλιξη αυτή ανέδειξε τη δύναμη μιας κοινωνίας που αρνείται να παραμείνει αδρανής μπροστά σε γεγονότα που θεωρεί απαράδεκτα.

Η αφετηρία της σερβικής κρίσης βρίσκεται στην τραγωδία του Νόβι Σαντ, την 1η Νοεμβρίου 2024, όταν η κατάρρευση στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό στοίχισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους. Οι φοιτητές απαίτησαν διαφάνεια, λογοδοσία και ουσιαστική αντιμετώπιση της διαφθοράς. Οι κινητοποιήσεις διογκώθηκαν, με τις πανεπιστημιακές κοινότητες να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή. Οι δικαστικές διαδικασίες αντιμετώπισαν καθυστερήσεις και εμπόδια, ενώ η κοινωνική δυσαρέσκεια συνέχισε να ενισχύεται. Το αίτημα για δικαιοσύνη απέκτησε ευρύτερο πολιτικό περιεχόμενο, καθώς η δυσπιστία απέναντι στην εξουσία μετατράπηκε σε οργανωμένη διεκδίκηση.

Η ελληνική πραγματικότητα γεννά εξίσου οδυνηρούς προβληματισμούς. Στις 28 Φεβρουαρίου 2023 το σιδηροδρομικό συμβάν στα Τέμπη αφαίρεσε 57 ζωές, κυρίως νέων ανθρώπων, βυθίζοντας ολόκληρη τη χώρα στο πένθος. Τρία χρόνια και οκτώ μήνες αργότερα η κύρια δίκη βρίσκεται ακόμη (…) σε εξέλιξη, ενώ οι συγγενείς των θυμάτων εξακολουθούν να διεκδικούν πλήρη διαλεύκανση της υπόθεσης και ουσιαστική απόδοση ευθυνών. Η δικαστική διερεύνηση απαιτεί χρόνο, όμως η παρατεταμένη αναμονή επιτείνει την κοινωνική δυσπιστία και συντηρεί την οργή. Παράλληλα, η επανεκλογή του Κώστα Καραμανλή στις Σέρρες, τον Μάιο του 2023, ενώ ήταν υπουργός Μεταφορών κατά την τραγωδία, ενίσχυσε την απόγνωση όσων ζητούσαν αυστηρότερη πολιτική λογοδοσία.

Ανάλογη πολιτική ένταση προκάλεσε η Συμφωνία των Πρεσπών. Μαζικά συλλαλητήρια εξέφρασαν την αντίθεση εκατομμυρίων Ελλήνων στην παραχώρηση του ονόματος της Μακεδονίας στα Σκόπια. Ο Αλέξης Τσίπρας προχώρησε στην υπογραφή της συμφωνίας, παρά τις έντονες αντιδράσεις, αφήνοντας βαθύ αποτύπωμα ότι αγνοεί την εθνολαϊκή βούληση.

Η ιστορία, ωστόσο, έχει τους δικούς της αμείλικτους κανόνες. Η λαϊκή ρήση «φωνή λαού, οργή Θεού» συμπυκνώνει μια διαχρονική προειδοποίηση προς κάθε ηγεσία που υποτιμά την κοινωνία. Οταν η εμπιστοσύνη κλονίζεται, οι θεσμοί αδυνατούν να πείσουν και οι πολίτες αισθάνονται ότι αγνοούνται, η δυσαρέσκεια συσσωρεύεται. Κάποια στιγμή εκφράζεται με τρόπο απρόβλεπτο, ανατρέποντας πολιτικούς σχεδιασμούς και κατεστημένες βεβαιότητες. Η Σερβία προσφέρει ένα σαφές δίδαγμα. Κανένας ηγέτης δεν δικαιούται να θεωρεί δεδομένη την ανοχή του λαού.