Μανώλης Κοττάκης: Η στρατηγική της εθνικής μνήμης

Το καλοκαίρι γνώρισα στη Χαλκιδική έναν εξαιρετικό ιατρό του Διαβαλκανικού Κέντρου Θεσσαλονίκης. ΩΡΛ στην ειδικότητα. Ονομα. Ενα από τα πρώτα πράγματα που με ρώτησε ήταν ποια η αντίδραση της ελληνικής Πολιτείας στις μαζικές αγορές ακινήτων από Βουλγάρους, Τούρκους και Σκοπιανούς στη βόρειο Ελλάδα. Του απάντησα ότι υποτίθεται τις ελέγχει μια επιτροπή που συνέστησε το αρμόδιο υπουργείο, αλλά στην ουσία μηδέν εις το πηλίκον0.

Η κατάσταση στα βόρεια σύνορά μας είναι ανεξέλεγκτη. Κούνησε με απογοήτευση το κεφάλι του. «Θα σηκωθεί ο παππούς μου από τον τάφο του και θα μας πάρει στο κυνήγι!» σχολίασε σκυθρωπός. Ογδόντα και πλέον χρόνια μετά όσα αποτρόπαια συνέβησαν κατά τη διάρκεια της βουλγαρικής κατοχής οι μνήμες είναι ισχυρότατες: Φθάνουν μέχρι τα παιδιά και τα εγγόνια. Δεν έχουν υποχωρήσει. Οι άνθρωποι θυμούνται!

Οι Βούλγαροι απαγόρευσαν την ελληνική γλώσσα, επέβαλαν τη βουλγαρική, επέβαλαν όσο μπορούσαν τα βουλγαρικά επίθετα αντί των ελληνικών, υποχρέωσαν τον πληθυσμό να δηλώνει το νέο του επώνυμο ως βουλγαρογραμμένος και όσοι αρνήθηκαν είτε πέθαναν από την πείνα όπως στις Σέρρες είτε εστάλησαν στα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας των κομμουνιστών, τα περίφημα «ντουρντουβάκια». Προς «σωφρονισμό». Οπως στη Δράμα, στην Καβάλα, στην Ξάνθη και την Κομοτηνή. Σκεφτείτε λοιπόν πώς αισθάνθηκαν ο ιατρός και ακόμα χιλιάδες Ελληνες στη βόρειο Ελλάδα όταν έμαθαν ότι η κυβέρνηση δεν διεκδίκησε όλα τα κειμήλια της Εικοσιφοίνισσας από τους γείτονες σε αντάλλαγμα για τα οστά του τσάρου Σαμουήλ.

Και ότι το μνημόνιο της ανταλλαγής θα μείνει επτασφράγιστο μυστικό με απόφαση των πρωθυπουργών Μητσοτάκη και Ράντεφ. Η λεηλασία των εκκλησιών, η αρπαγή των εικόνων τους και η κλοπή των χειρογράφων τους είναι η τελική πράξη που ανακαλεί όλες τις οδυνηρές μνήμες που έζησε ο πληθυσμός στη βόρειο Ελλάδα, που θεωρεί ακόμη και σήμερα τη βουλγαρική κατοχή χειρότερη και από τη γερμανική. Η κυβέρνηση νομίζει ότι υπέγραψε μια συμφωνία η οποία, ακόμη και αν είναι ετεροβαρής, όπως επικρίνεται, θα ξεχαστεί. Ενώ στην ουσία έξυσε ξεχασμένες πληγές. Να τι εννοούσα χθες όταν έγραφα πως, όταν κάποιοι πολύ ψηλά στην κορυφή πολιτεύονται έτσι, δεν έχουν την Ελλάδα μέσα τους!

Δεν γνωρίζουν τι ακουμπούν. Τι ωρολογιακές βόμβες πυροδοτούν. Η Ιστορία δεν μπορεί να είναι μεν φυλακή για τους λαούς, αλλά η εθνική μνήμη είναι απαράγραπτη. Και κατά τούτο είναι οδηγός για τις κυβερνήσεις που ασκούν την εξουσία στο όνομα της λαϊκής κυριαρχίας.

Η μακρά αυτή εισαγωγή έχει σκοπό να μας εισαγάγει στο κυρίως θέμα του σημερινού σημειώματος: Πώς ο Κώστας Καραμανλής αξιοποίησε τη ζώσα εθνική μνήμη για να προειδοποιήσει τους Ελληνες πως, αν δεν κάνουμε όσα κάναμε το 1940, τότε, όπως είπε, «η βοή των πλησιαζόντων γεγονότων θα είναι εκκωφαντική». Οσα χρόνια γνωρίζω και ακούω τον Καραμανλή, πρώτη φορά τον άκουσα τόσο ανήσυχο δημοσίως. Το ίδιο ισχύει και για τον Σαμαρά, αλλά ο Καραμανλής πρώτη φορά. Απηύθυνε ουσιαστικά μια ομιλία προς το έθνος για να πει ότι, αν δεν έχουμε «ηγεσία, φρόνημα, ενότητα» όπως το 1940, αν δεν ορθώνουμε το ανάστημά μας για να μας σέβονται και αν διαρκώς αφήνουμε τους συμμάχους να μας ζητάνε τον ουρανό με τ’ άστρα χωρίς ανταλλάγματα, αυτά που έρχονται θα μας συγκλονίσουν.

Η συνήθης ανοησία του Μεγάρου Μαξίμου που βλέπει τα πάντα από μικροκομματική σκοπιά το οδήγησε στο να αξιολογήσει την ομιλία Καραμανλή στο Πολεμικό Μουσείο (αλλά και τη δήλωση Σαμαρά στην «Εστία») ως μέρος του εσωκομματικού σίριαλ. Εξ ου και ανέθεσε στους γνωστούς προθύμους να πουν τις συνήθεις ανοησίες του τύπου «γιατί μιλάει τώρα και όχι στις Πρέσπες» (Το «Οχι» στο Βουκουρέστι ήταν «σιωπή»!). Ανέθεσε επίσης στον δυστυχή Βορίδη να πάει πρωί πρωί στην τηλεόραση να πει στον Καραμανλή ότι «για όλα υπάρχει ένα όριο που μέχρι στιγμής δεν έχει ξεπεραστεί». Οριο υπάρχει, δεν έχει ακόμη ξεπεραστεί, πράγματι. Και ο Καραμανλής μίλησε γι’ αυτό.

Πρόκειται για το όριο της «υποτέλειας». Αυτή η λέξη βγήκε από τα χείλη του. Και βγήκε γιατί, ενώ τα πράγματα είναι για πρώτη φορά τόσο σοβαρά, η κυβέρνηση, αμέριμνη και υπνοβατούσα, ισχυρίζεται ότι απλώς «φυσά ένα αεράκι στο Αιγαίο». Το γεγονός και μόνο ότι ο πρώην πρωθυπουργός ένιωσε την ανάγκη να σχολιάσει πρώτη φορά μια τακτική κίνηση της κυβέρνησης που θα έχει όμως στρατηγική σημασία (αν βάσκανος μοίρα υλοποιηθεί), την τυχόν παροχή της γραπτής ενημέρωσης στην Τουρκία για το καλώδιο, λέει πάρα πολλά για το πού είμαστε. Το γεγονός ότι επισήμανε πως, αν δώσουμε οιαδήποτε άδεια, γραπτή ή προφορική, θεμελιώνεται η συγκυριαρχία με την Τουρκία στο Αρχιπέλαγος και δεν θα δυνάμεθα να αλλάζουμε ούτε λάμπα στους φάρους των βραχονησίδων, λέει ακόμα περισσότερα.

Και, τέλος, η κατακλείς της ομιλίας του ότι πρέπει να μείνουμε ενωμένοι για την πατρίδα μας και για τα παιδιά μας σημαίνει συναγερμό. Οταν ένας πρώην πρωθυπουργός σού θυμίζει ότι εκατομμύρια Ελληνες πήγαν στο μέτωπο του 1940 από την πρώτη μέρα της επιστράτευσης με πρώτο τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο και το αντιπαραβάλλει με τη ραθυμία του σημερινού συστήματος και με τη μακαριότητα των αναιδών ελίτ που ισχυρίζονται ότι έχουν δίκιο σε κάποια πράγματα οι γείτονες, θα πρέπει να είσαι πολύ βλαξ για να καταλαβαίνεις ότι το κάνει για τα εσωκομματικά και ότι επιθυμεί την καρέκλα κάποιου. Τον ύπνο σου/σας διεκδικεί, αγαπητοί. Να σας ξυπνήσει από τον ύπνο σας. Αλλά αν δεν έχετε την Ελλάδα μέσα σας, δεν τη βλέπετε ούτε στον ύπνο σας ούτε στον ξύπνιο σας. Και κατά συνέπεια δεν την έχετε έννοια ούτε θα τη δείτε στα όνειρά σας. Αυτός όμως που στις φωτιές του 2007, στα επεισόδια του 2008, στις άγνωστες κρίσεις του 2009 στο Αιγαίο κοιμήθηκε όχι μία και δύο φορές στο Μαξίμου αλλά καμιά δεκαριά την έχει! Το ελάχιστο που μπορείτε να κάνετε λοιπόν είναι να πείτε στους φιρφιρίκους σας να σταματήσουν τις ανοησίες τους. Αυτός την κάπα του την έχει κρεμασμένη. Εσείς δεν την έχετε. Ακόμη.