Σπάνια ταξιδιωτικά έγγραφα και διαβατήρια από τις απαρχές της Ελληνικής Επανάστασης έως και τη δεκαετία του ’70 αφήνουν για λίγο τα «σεντούκια» του Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου και βγαίνουν στο φως. Το Μορφωτικό ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης φιλοξενεί τα ντοκουμέντα αυτά σε μια μεγάλη έκθεση που εγκαινιάζεται σήμερα και θα μας περιμένει να την ανακαλύψουμε έως και τον Μάρτιο του 2014. «Διαβατήρια, άδειες και πάσα από τις συλλογές του ΕΛΙΑ» ο τίτλος της και στην οποία μπορεί κανείς να δει και να θαυμάσει από κοντά συνολικά 44 ταξιδιωτικά έγγραφα, αδιαμφισβήτητους μάρτυρες της ελληνικής Ιστορίας.
Μεταξύ αυτών και το διαβατήριο του Αναγνώστη Οικονόμου, που φέρει τη χαρακτηριστική σήμανση του έτους 1824. Με αυτό το έγγραφο ο σπουδαίος Ελληνας αγωνιστής ταξίδεψε στη Ζάκυνθο, προκειμένου να παραλάβει την πρώτη δόση -ύψους 60.000 λιρών, παρακαλώ- από το πρώτο επαναστατικό δάνειο που έλαβε η χώρα μας. Μια δόση που καθυστέρησε αρκετούς μήνες να παραληφθεί, μιας και ο θάνατος του λόρδου Βύρωνα δημιούργησε ιδιαίτερη αναταραχή στον ελληνικό λαό.
Η παράθεση των συλλεκτικών αυτών ντοκουμέντων στους εκθεσιακούς χώρους του ΜΙΕΤ φιλοδοξεί να «ταξιδέψει» τον επισκέπτη στο ένδοξο παρελθόν, φωτίζοντας άγνωστες πτυχές της ελληνικής Ιστορίας.
Ξεκινώντας από το έγγραφο του πρώτου έτους της Επανάστασης του ’21 και φτάνοντας ως το διαβατήριο του λογοτέχνη Αρη Αλεξάνδρου το 1967 μπορεί κάποιος να παρακολουθήσει την εξέλιξη των ταξιδιωτικών αυτών γραπτών κειμένων διαπιστώνοντας ότι κάποια από αυτά συνδέονται με συγκεκριμένα πρόσωπα και άλλα με ιστορικά γεγονότα.
Ανάμεσα στα συλλεκτικά αντικείμενα που κοσμούν τις προθήκες του ΜΙΕΤ είναι και ένα επίσημο χαρτί του 1889, στο οποίο διαφαίνονται οι προσπάθειες του τότε υποδιοικητή Στέφανου Στρέιτ να διαπραγματευτεί ένα νέο δάνειο για το ελληνικό κράτος, αλλά και έγγραφα της Διδώς Σωτηρίου.
Σύμφωνα με τους διοργανωτές της έκθεσης, το παλαιότερο από όσα εκτίθενται είναι ένα διαβατήριο του 1821 για τον Αργύριο Ταρποχτζή, που χρησιμοποιήθηκε προκειμένου να ταξιδέψει εκείνος στην Αλεξάνδρεια. Φέρει την υπογραφή του Αγγλου προξένου της Θεσσαλονίκης και είναι σφραγισμένο από το ιταλικό προξενείο της Αιγύπτου.
Οσο για το πιο πρόσφατο ντοκουμέντο της έκθεσης, είναι το διαβατήριο του Αρη Αλεξάνδρου από το 1967, το οποίο ο πεζογράφος χρησιμοποίησε για να φύγει από την Ελλάδα.
Το πάσο του γερμανικού φρουραρχείου για νυχτερινή κυκλοφορία
Ξεχωριστής σημασίας είναι η ενότητα με τις άδειες και τα πάσα χάρη στα οποία μπορούσε κανείς να ταξιδέψει εντός των ορίων της ελληνικής επικράτειας σε ιδιαίτερα κρίσιμες πολιτικές περιόδους, όπως για παράδειγμα κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου αλλά και της Κατοχής. Σε αυτήν τη θεματική ο επισκέπτης θα μπορεί να δει ένα πάσο που εκδόθηκε από το γερμανικό φρουραρχείο στην Αθήνα για τον διευθυντή της εφημερίδας «Αθηναϊκά νέα» Αλκιβιάδη Ζαφειρόπουλο. Με αυτό ανά χείρας ο διευθυντής μπορούσε να έχει την άδεια νυχτερινής κυκλοφορίας στην Αθήνα, κατά την Κατοχή. Οπως τονίζουν και οι διοργανωτές, ο όρος διαβατήριο προέρχεται από τα αρχαιοελληνικά διαβατήρια, δηλαδή τις θυσίες που έκαναν οι Λακεδαιμόνιοι προτού διαβούν τα σύνορα της χώρας τους ή όταν επέστρεφαν. Με τη λέξη αυτή αποδιδόταν η ευρεία έννοια της μετάβασης από ένα κράτος σε ένα άλλο και όχι μόνο από ένα λιμάνι σε ένα άλλο, όπως ο όρος passport.
Info: Η έκθεση με τίτλο «Διαβατήρια, άδειες και πάσα από τις συλλογές του ΕΛΙΑ» εγκαινιάζεται σήμερα στο Μορφωτικό Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης (Αμερικής 13, Αθήνα). Η παρουσίαση θα διαρκέσει ως την 1η Μαρτίου 2014.
Γιώτα Βαζούρα
