Το φάντασμα του Ουίλιαμ Ουάλας, του Σκοτσέζου ευγενή που πέθανε για την ανεξαρτησία της Σκοτίας τον 13ο αιώνα, σίγουρα θα αγαλλίαζε με την είδηση της δημοσκόπησης της Yougov, που έδωσε για πρώτη φορά προβάδισμα (51%) στο στρατόπεδο υπέρ της σκοτσέζικης ανεξαρτησίας. Οι αγορές όμως, χιλιόμετρα μακριά από το υγρό τοπίο των Χάιλαντς και χωρίς τη συναισθηματική φόρτιση της σκοτσέζικης επιθυμίας για απόσχιση, πανικοβλήθηκαν. Ανά τον κόσμο, γράφουν οι «Financial Times», διαχειριστές χαρτοφυλακίων αποσύρουν δισεκατομμύρια λίρες από τη Σκοτία, επιχειρήσεις εξετάζουν σχέδια έκτακτης ανάγκης, η Morgan Stanley προβλέπει πτώση της λίρας μεταξύ 7% και 10% και ο Nomura έως και 15%, οικονομικοί αναλυτές προειδοποιούν τον σκοτσέζικο λαό για τα δεινά μιας πιθανής απόσχισης. Κι ο Βρετανός πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον μετέβη στη Σκοτία επιχειρώντας να επηρεάσει υπέρ του Ηνωμένου Βασιλείου την κοινή γνώμη. Τα αντίπαλα στρατόπεδα, του «ναι» υπό τον Αλεξ Χάμοντ και του «όχι» (εκστρατεία «Καλύτερα Μαζί») υπό τον πρώην υπουργό Οικονομικών Αλιστερ Ντάρλινγκ, αναπτύσσουν τα οικονομικά τους επιχειρήματα, τα οποία όμως, σύμφωνα με τον αναλυτή Γιούαν Κάμερον Ουάτ του Ινστιτούτου Ερευνών της επενδυτικής BlackRock, «στην πλειοψηφία τους είναι αόριστα. Δεν έχει υπάρξει διαπραγμάτευση και η ποιότητα της πληροφορίας που έχουν στη διάθεσή τους οι Σκοτσέζοι ψηφοφόροι είναι μοιρασμένη».
Το μόνο βέβαιο είναι ότι μια πιθανή απόσχιση στις 18 Σεπτεμβρίου θα είχε καταλυτικές επιπτώσεις τόσο για τη Σκοτία όσο και για τη Βρετανία, η οποία σε αυτή την περίπτωση θα έβλεπε την ισχύ και το διεθνές κύρος της, την οικονομική βάση της αλλά και την εικόνα της επενδυτικής σταθερότητάς της να φθίνουν. Οι αγορές, από την πλευρά τους, ανησυχούν περισσότερο ίσως και από αυτήν καθεαυτή την ανεξαρτητοποίηση, για την αβεβαιότητα στους μήνες 17 διαπραγματεύσεων που θα μεσολαβήσουν μέχρι την τελική απόσχιση το 2016.
Αβεβαιότητα ως προς το σκοτσέζικο νόμισμα (θα παραμείνει η λίρα ή θα τυπωθεί νέο νόμισμα), τον τρόπο με τον οποίο θα επιμεριστεί το χρέος του Ηνωμένου Βασιλείου που αναλογεί στη Σκοτία, τις δικλίδες ασφαλείας που θα έχουν οι σκοτσέζικες τράπεζες μακριά από την προστασία του Λονδίνου. Οπως το θέτει δημοσίευμα της γερμανικής «Deutsche Welle», η αβεβαιότητα είναι για τους επενδυτές ό,τι είναι το φως για ένα βαμπίρ! Κι όμως, αυτή η αβεβαιότητα θα μπορούσε να έχει οδυνηρές συνέπειες. Θα μπορούσε, αναφέρει ο Σκοτσέζος πρόεδρος της HSBC Ντάγκλας Φλιντ, να προκαλέσει «φυγή κεφαλαίων από τη χώρα, αφήνοντας το χρηματοπιστωτικό σύστημά της σε οδυνηρή κατάσταση», ενώ το κόστος δανεισμού της Σκοτίας θα αυξανόταν, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Ιδιαίτερα φοβισμένες εμφανίζονται οι σκοτσέζικες επιχειρήσεις, με το 8% αυτών να δηλώνει σε έρευνα του σκοτσέζικου Επιμελητηρίου ότι θα εγκατέλειπε τη χώρα και ένα επιπλέον 10% ότι θα το σκεφτόταν σοβαρά.
Το στρατόπεδο του «ναι» στη Σκοτία αντιτάσσει, καταρχήν, τα δεδομένα των πλούσιων ενεργειακών αποθεμάτων της, του πετρελαίου της Βόρειας Θάλασσας -η αξία του αποτιμάται σε ένα τρισεκατομμύριο στερλίνες- και υπάρχει, μάλιστα, η πρόταση για τη σύσταση Ταμείου Πετρελαίου, τα έσοδα από το οποίο θα διατηρηθούν για τις επόμενες γενιές. Η Σκοτία, συνεχίζουν, διαθέτει ακόμη φυσικό αέριο, τεχνολογικό προβάδισμα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αλιεία και γεωργία, σημαντικές εξαγωγές -με το ουίσκι και τον σολομό στα πλέον περιζήτητα προϊόντα της και οι εξαγωγές της σε ΗΠΑ, Γαλλία, Γερμανία και Ολλανδία να ανέρχονται συνδυαστικά σε 9,5 δισεκατομμύρια λίρες-, σημαντικούς πόρους από τον τουρισμό (11,6 δισεκατομμύρια λίρες), μερικά από τα καλύτερα πανεπιστήμια του πλανήτη. Ταυτόχρονα, ο κατά κεφαλήν φόρος που πληρώνει ο μέσος Σκοτσέζος είναι 800 λίρες μεγαλύτερος από τον μέσο όρο του φορολογουμένου του Ηνωμένου Βασιλείου, ενώ τα τοκοχρεωλύσια για το βρετανικό δημόσιο χρέος που καταβάλλει στην κεντρική κυβέρνηση χαρακτηρίζονται υπέρογκα (οικονομολόγοι που τάσσονται υπέρ της ανεξαρτητοποίησης υπολόγισαν ότι από το 1981 έως σήμερα ανέρχονται ετησίως σε 2 δισεκατομμύρια λίρες). Αν η Σκοτία είχε τη δυνατότητα να διαχειριστεί τους πόρους της χωρίς εισφορές στο Λονδίνο, να κρατήσει τα κέρδη από τις εξαγωγές της, να μεταρρυθμίσει το φορολογικό και συνταξιοδοτικό σύμφωνα με τις ανάγκες της, θα μπορούσε να εκμεταλλευθεί στο έπακρο την απόσχιση.
Από την άλλη, αναλυτές προειδοποιούν ότι τα πράγματα δεν είναι και τόσο απλά. Παρότι θα μπορούσε να προχωρήσει σε φορολογικές μειώσεις -σε σχέση με τη γειτονική Βρετανία- που θα δελέαζαν καταθέτες και επενδυτές στα εδάφη της, όπως συνέβη στην περίπτωση της Ιρλανδίας, οι μακροπρόθεσμες δημοσιονομικές πιέσεις μπορεί τελικά να την ανάγκαζαν να αυξήσει τη φορολογία. Ετσι, για να διασφαλίσει τη δημοσιονομική βιωσιμότητα, θα έπρεπε να προχωρήσει τελικά σε μείωση δαπανών και περισσότερους φόρους, επισημαίνει έκθεση του βρετανικού Εθνικού Ινστιτούτου Κοινωνικής και Οικονομικής Ερευνας (NIESR). Οι αναλυτές του NIESR υποστήριξαν και κάτι ακόμη: ότι δεν πρέπει να υπερεκτιμάται ο πλούτος των φυσικών αποθεμάτων της, καθώς σημαντικό μέρος αυτού ανήκει σε ξένους μετόχους. Η έρευνα επισημαίνει ότι η Σκοτία έχει αυξημένο δημόσιο τομέα, επομένως περισσότερες κρατικές εισφορές. Με την ανεξαρτησία, σε περίπτωση δε που μεγάλες επιχειρήσεις πραγματοποιούσαν την απειλή να εγκαταλείψουν τη χώρα, η ανεξάρτητη Σκοτία θα ξεκινούσε με έλλειμμα της τάξης του 6,4% του ΑΕΠ, κάτι που όμως θα μπορούσε να αντισταθμίσει με τα εισοδήματα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.
Κομβικής σημασίας είναι η νομισματική πολιτική που θα ακολουθήσει η Σκοτία. Ο Ντάρλινγκ τίθεται υπέρ της διατήρησης της στερλίνας και της νομισματικής ένωσης με τη Βρετανία και πολλοί υποστηρίζουν ότι το Λονδίνο, θέλοντας να προχωρήσει σε ένα «βελούδινο διαζύγιο» που δεν θα προκαλέσει οικονομικές αναταράξεις, δεν θα έχει πολλές άλλες επιλογές. Ομως, σε αυτή την περίπτωση, η Σκοτία δεν θα τυπώνει δικό της νόμισμα, δεν θα έχει τη δική της νομισματική πολιτική ούτε τη δυνατότητα υποτίμησης. Οπως το έθεσε ο οικονομολόγος Πολ Κρούγκμαν, «μια ανεξάρτητη Σκοτία χωρίς δικό της νόμισμα θα βρεθεί σε χειρότερη θέση και από τον ευρωπαϊκό Νότο», ενώ άλλοι ειδικοί επισημαίνουν και το ρίσκο από πιθανή κατάρρευση της νομισματικής ένωσης, όπως είχε γίνει με την Τσεχία και τη Σλοβακία μετά τη διάλυση της Τσεχοσλοβακίας, τη δεκαετία του ’90.
Τι θα χάσει η Βρετανία από την (πιθανή) απόσχιση
Οσο για τη Βρετανία, έχει πολλά να χάσει από τη σκοτσέζικη απόσχιση. Θα απωλέσει σημαντικό μέρος της φορολογικής βάσης της, κάτι που θα την εξαναγκάσει σε μειώσεις στον Προϋπολογισμό. Θα πρέπει να απαντήσει σε σοβαρά ερωτήματα, όπως τι θα γίνει με τις σκοτσέζικες έδρες του Κοινοβουλίου. Πολλοί είναι εκείνοι, μάλιστα, που προβλέπουν ότι, καθώς οι Σκοτσέζοι είναι αυτοί που κυρίως τίθενται υπέρ της παραμονής στο ευρώ, αλλά έχουν και την ευρύτερη βάση σε ψηφοφόρους του Εργατικού Κόμματος, πιθανή απόσχιση θα γείρει την πλάστιγγα προς μια ανατροπή υπέρ των Τόρις στο πολιτικό σκηνικό. Και προς μια επικράτηση των ευρωσκεπτικιστών, που θα οδηγήσει τελικά στην έξοδο από την Ε.Ε., όταν η βρετανική κυβέρνηση προχωρήσει στο προαναγγελθέν δημοψήφισμα για το ζήτημα αυτό. Σε αυτή την περίπτωση η Βρετανία έχει να χάσει διεθνή ερείσματα, πολλοί υποστηρίζουν ότι η θέση της ως ενός από τους μεγαλύτερους επενδυτικούς προορισμούς του πλανήτη οφείλεται και στη συμμετοχή της στην Ε.Ε. Ακόμη και τη θέση της ως μόνιμου μέλους του Συμβουλίου Ασφαλείας στον ΟΗΕ -ίσως δε και στους G8 και G20- θα μπορούσε να θέσει σε αμφισβήτηση η σκοτσέζικη απόσχιση. Οπως το έγραψε η κρατική κινεζική εφημερίδα «Global Times», αν η Σκοτία ψηφίσει «ναι», τότε η Βρετανία «θα υποβαθμιστεί από πρωτοκλασάτη σε δευτεροκλασάτη χώρα».
Μυρτώ Μπούτση
