Ο πρίγκιπας Αλφρέδος, δευτερότοκος γιος της βασίλισσας Βικτόρια, και το δημοψήφισμα χωρίς αντίκρισμαΑπό τον
Γεώργιο Κύρκο – Τάγια*
Η πρόσφατη επίσκεψη του πρίγκιπα της Ουαλίας στη χώρα μας, η πρώτη επίσημη επίσκεψη μέλους της βρετανικής βασιλικής οικογένειας για περίπου μισό αιώνα, σκοπό είχε την αναθέρμανση των ιστορικών δεσμών των δύο κρατών εν όψει του Brexit. Συγχρόνως, όμως, υπήρξε και μια προσπάθεια άμβλυνσης της ψυχρότητας που η Δυναστεία των Ουίνδσορ διατηρεί έναντι της Ελλάδος, εξαιτίας της κατάργησης της βασιλείας αλλά και λόγω αλληλεγγύης προς τα μέλη της ελληνικής δυναστείας, που κατά καιρούς εκδιώχθηκαν από το ελληνικό κράτος, όπως ο πρίγκιπας Ανδρέας (πατέρας του πρίγκιπα Φιλίππου, συζύγου της βασίλισσας Ελισάβετ), που χάρη σε αγγλική επέμβαση γλίτωσε τη θανατική ποινή στην οποία τον είχε καταδικάσει έκτακτο στρατοδικείο μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Καθ’ όλη την τριήμερη παραμονή του εδώ, ο πρίγκιπας Κάρολος είχε την ευκαιρία να διαπιστώσει, από τις διάφορες εκδηλώσεις προς τιμήν του, πόσο αγαπητός είναι στους Ελληνες. Αυτό, όμως, που λίγοι γνωρίζουν είναι ότι υπήρξε περίοδος της ελληνικής Ιστορίας κατά την οποία ένα άλλο μέλος της αγγλικής βασιλικής οικογένειας έχαιρε ακόμα μεγαλύτερης δημοφιλίας, σε σημείο που, σε σχετικό δημοψήφισμα, εξελέγη με συντριπτική πλειοψηφία βασιλεύς της Ελλάδος. Πρόκειται για τον πρίγκιπα Αλφρέδο (1844-1900), δευτερότοκο γιο της βασίλισσας Βικτόρια, ο οποίος τελικά δεν ανέβηκε στον θρόνο, αφενός λόγω της αντίθετης γνώμης της μητέρας του, η οποία προτιμούσε να τον δει να διαδέχεται τον θείο του, Ερνέστο Β΄, ως Δούκας του Σαξ-Κόμπουργκ, αφετέρου ως συνέπεια του ότι, σύμφωνα με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου (3 Φεβρουαρίου 1830), οι Μ. Δυνάμεις (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία) είχαν δεσμευθεί να μην επιτρέψουν την αποδοχή του ελληνικού στέμματος από μέλη των βασιλικών οίκων τους. Επιπλέον, βάσει του ελληνικού Συντάγματος του 1844 (άρθρο 40), ο διάδοχος του ελληνικού θρόνου έπρεπε να πρεσβεύει το δόγμα της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας.
Το δημοψήφισμα, που ανακοινώθηκε αιφνίδια (19-11-1862) και διήρκεσε πολλές ημέρες, υπήρξε υπέρβαση της αποστολής της προσωρινής κυβερνήσεως που, μετά την έξωση του Οθωνα και σύμφωνα με το «Ψήφισμα του Εθνους» (10-10-1862), θα συγκαλούσε Εθνική Συνέλευση με σκοπό τη διαμόρφωση νέου καταστατικού χάρτη της χώρας και την εκλογή βασιλέως. Οι υποψήφιοι, εκτός του Αλφρέδου, ήταν πολλοί και διαφόρων εθνικοτήτων (μεταξύ αυτών τέσσερις Ρώσοι πρίγκιπες, δύο Γάλλοι, ένας Ιταλός, ένας Σουηδός και ένας Δανός), ενώ δεν υπήρχαν ψηφοδέλτια, όπως τα γνωρίζουμε σήμερα. Οι πολίτες παρουσιάζονταν στο Δημαρχείο, όπου έκαναν μια εγγραφή του υποψηφίου της αρεσκείας τους. Οπως γράφει η εφημερίδα «Παλιγγενεσία» (26-11-1862), την πρώτη μέρα ψήφισε ο κλήρος, με τους αρχιερείς να εύχονται «εν κατανύξει εις τον Υψιστον Θεόν υπέρ του υποψηφίου τούτου» (δηλαδή του Αλφρέδου), και τη δεύτερη μέρα οι καθηγητές του πανεπιστημίου και όλοι οι φοιτητές. Συνολικά ψήφισαν 240.701 (σε πληθυσμό 1.100.000) και ο Αγγλος πρίγκιπας έλαβε 230.016 ψήφους. Πρώτος επιλαχών ήταν ο Ρώσος δούκας Νικόλαος του Λούχτενμπεργκ (1852-1891), εγγονός του θετού γιου του Ναπολέοντα Ευγένιου Μποαρνέ και ανιψιός του τσάρου Αλεξάνδρου Β΄, με μόλις 2.400 ψήφους.
Την ανακοίνωση του αποτελέσματος της ψηφοφορίας (22-1-1863) ακολούθησαν πανηγυρισμοί, διαδηλώσεις και αιτήσεις να έρθει ο Αλφρέδος το ταχύτερο στην Ελλάδα. Η Αγγλία, διά του εκπροσώπου της στην Αθήνα Πίτερ Κάμπελ Σκάρλετ (1804-1881), είχε κάνει τους Ελληνες πολιτικούς να πιστέψουν ότι η εκλογή του Αλφρέδου θα σήμαινε και επέκταση των ορίων της χώρας. Ο Αγγλος πρίγκιπας είχε καταστεί το ίνδαλμα των Ελλήνων τόσο στο εσωτερικό όσο και στις παροικίες του εξωτερικού. Οταν, στα τέλη Ιανουαρίου 1863, η αγγλική κυβέρνηση αρνήθηκε την αποδοχή του στέμματος από τον πρίγκιπα, σχηματίστηκε πολυμελής επιτροπή με επικεφαλής τους Αναστάσιο Γούδα και στρατηγό Κορωναίο, με σκοπό να εισηγηθεί στους Αγγλους όπως αναθεωρήσουν. Χαρακτηριστική η απάντηση, που διασώζεται, του Αγγλου ειδικού απεσταλμένου Χένρι Ελιοτ (1817-1907) στον Κορωναίο, που ζητούσε να έλθει ο Αλφρέδος γιατί τον θέλει ο ελληνικός λαός: «Διά τον αυτόν λόγον δεν πρέπει να έλθει – διότι δεν θέλει τούτο ο αγγλικός λαός»!
Τελικώς, έπειτα από πολλές διαβουλεύσεις κατά τις οποίες το στέμμα «περιεφέρετο ανά την Ευρώπην εκπλειστηριαζόμενο υπό της αγγλικής κυβερνήσεως διά της προσφοράς του στους άρρενες βλαστούς πάσης δευτερευούσης γερμανικής αυλής», ο θρόνος της Ελλάδος δόθηκε στον πρίγκιπα Γουλιέλμο (γνωστότερος σε εμάς ως βασιλέας Γεώργιος Α΄), τον Δανό που στο δημοψήφισμα είχε λάβει μόνον 6 ψήφους! Ο δε πρίγκιπας Αλφρέδος, ο δεύτερος βασιλιάς που έχασε η Ελλάς πριν ακόμη τον γνωρίσει (ο πρώτος ήταν ο Λεοπόλδος του Σαξ-Κόμπουργκ, το 1830), ύστερα από τρία χρόνια έλαβε τον τίτλο του δούκα του Εδιμβούργου, είχε μια εξαιρετική σταδιοδρομία στο Ναυτικό, περνώντας από όλες τις βαθμίδες της ιεραρχίας, υπήρξε το πρώτο μέλος της βρετανικής δυναστείας που, κάνοντας τον γύρο του κόσμου, έφτασε στην Αυστραλία (όπου, το 1868, επέζησε μιας δολοφονικής απόπειρας εναντίον του) και στη Νέα Ζηλανδία υπήρξε από τους πρώτους συλλέκτες γραμματοσήμων, νυμφεύθηκε μια Μ. Δούκισσα της Ρωσίας, με την οποία έκανε πέντε παιδιά, και διαδέχθηκε το 1893 τον θείο του ως δούκας του Σαξ-Κόμπουργκ-Γκότα. Διακρίθηκε, όμως, για την αγάπη του στη μουσική (συνέβαλε στην ίδρυση του Royal College of Music) και ειδικά στο βιολί, παρότι ως βιολονίστας δεν ήταν πολύ καλός. Ο σερ Χένρι Πόνσονμπι (1825-1895), ιδιαίτερος γραμματέας της βασίλισσας Βικτόρια, σημείωνε το εξής όταν, σε μια δεξίωση, τον άκουσε να παίζει: «Το βιολί ξεκούρδιστο, ο θόρυβος ασύλληπτος»!
*Κριτικός μουσικής
