Το δυστύχημα με τα δύο πυροσβεστικά ελικόπτερα στην Ψάθα δεν αποτελεί μόνο ένα μικρό επιχειρησιακό συμβάν. Αποτελεί ένα σοβαρό θεσμικό γεγονός, το οποίο επιβάλλει εκ νέου να εξεταστεί υπό το πρίσμα όχι μόνον των τεχνικών αιτίων, αλλά και της συνταγματικής υποχρέωσης του κράτους να προστατεύει τη ζωή, την ασφάλεια των πολιτών, το φυσικό περιβάλλον και το προσωπικό που καλείται να επιχειρεί υπό ακραίες συνθήκες.
- Αλέξιος Παναγόπουλος
Η πλήρης νομική διερεύνηση των αιτίων του ατυχήματος ανήκει αποκλειστικά στις αρμόδιες Αρχές. Κάθε τεχνικό συμπέρασμα πριν από την ολοκλήρωσή της θα ήταν πρόωρο. Η πολιτική ευθύνη, όμως, δεν εξαρτάται από το πόρισμα ενός δυστυχήματος. Κρίνεται από τον βαθμό προετοιμασίας, τον στρατηγικό σχεδιασμό και την επάρκεια της Πολιτείας πριν από την κρίση.
Το άρθρο 25 του Συντάγματος κατοχυρώνει την αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου και επιβάλλει σε όλα τα κρατικά όργανα την αποτελεσματική προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Το άρθρο 24 αναθέτει στην Πολιτεία την υποχρέωση προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος, ενώ το άρθρο 5 κατοχυρώνει την προστασία της ζωής και της προσωπικής ασφάλειας. Οι διατάξεις αυτές δεν αποτελούν πολιτικές διακηρύξεις· συνιστούν δεσμευτικές συνταγματικές υποχρεώσεις.
Στο διοικητικό δίκαιο, η αρχή της πρόληψης, η αρχή της χρηστής διοίκησης, η αρχή της αναλογικότητας και η αρχή της συνέχειας της δημόσιας υπηρεσίας επιβάλλουν στον κρατικό μηχανισμό να λαμβάνει εγκαίρως όλα τα αναγκαία μέτρα ώστε να μειώνει τους προβλέψιμους κινδύνους. Η Πολιτική Προστασία δεν εξαντλείται στην καταστολή της καταστροφής. Πρωτίστως οφείλει να οργανώνει ένα σύστημα που να περιορίζει την πιθανότητα επέλευσης κρίσιμων συμβάντων. Υπό το πρίσμα αυτό, είναι απολύτως θεμιτό να διερευνηθεί εάν η διαχρονική έλλειψη περισσότερων βαρέων αμφίβιων πυροσβεστικών αεροσκαφών, όπως τα μεγάλα Canadair βαρέος τύπου και τα Beriev Be-200 ή άλλων αντίστοιχων μέσων μεγάλης επιχειρησιακής ικανότητας, έχει επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται οι αεροπυροσβεστικές επιχειρήσεις. Η απάντηση στο αν η ύπαρξη τέτοιων μέσων θα είχε αποτρέψει και το συγκεκριμένο ατύχημα ανήκει αποκλειστικά στην επίσημη νομική διερεύνηση.
Αντίθετα, η αξιολόγηση της επάρκειας του εθνικού στόλου αποτελεί ζήτημα δημόσιας πολιτικής και λογοδοσίας.
Η πολιτική ευθύνη είναι αυτοτελής έναντι της ποινικής ευθύνης. Δεν απαιτεί καταδίκη για να αναζητηθεί. Αρκεί να διαπιστωθεί ότι υπήρξαν παραλείψεις στον σχεδιασμό, καθυστερήσεις στην ανανέωση των μέσων, ανεπαρκής αξιοποίηση των διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων ή επιλογές που δεν ανταποκρίνονται στις σύγχρονες επιχειρησιακές ανάγκες.
Σε μια περίοδο όπου η κλιματική κρίση ή άγνωστοι και κρυφοί κίνδυνοι κάνουν την εμφάνισή τους, αυξάνουν η συχνότητα και η ένταση των μεγάλων πυρκαγιών, ώστε η επίκληση του ηρωισμού των πιλότων δεν μπορεί να υποκαθιστά τη συνταγματική υποχρέωση του κράτους για πρόληψη και επαρκή εξοπλισμό. Οι χειριστές δεν είναι αναλώσιμοι.
Δεν μπορεί να καλούνται να καλύπτουν με την αυτοθυσία τους τις αδυναμίες της Δημόσιας Διοίκησης. Το ερώτημα που τίθεται είναι απλό αλλά θεμελιώδες: Εκανε η Πολιτεία όλα όσα όφειλε, σύμφωνα με το Σύνταγμα και τις αρχές της χρηστής διοίκησης, ώστε να ελαχιστοποιήσει τους κινδύνους για τα πληρώματα και να διασφαλίσει την αποτελεσματικότερη δυνατή αντιμετώπιση των πυρκαγιών;
Εάν η απάντηση είναι αρνητική, τότε ανακύπτει σοβαρό ζήτημα πολιτικής λογοδοσίας. Η προστασία της ανθρώπινης ζωής αποτελεί την ύψιστη συνταγματική επιταγή.
Η Πολιτική Προστασία δεν μπορεί να λειτουργεί ως απλός μηχανισμός διαχείρισης της τραγωδίας. Οφείλει να αποτελεί μηχανισμό έγκαιρης πρόληψης της τραγωδίας. Και όταν αυτό δεν επιτυγχάνεται, η δημοκρατία απαιτεί λογοδοσία, θεσμική αυτοκριτική και ουσιαστική μεταρρύθμιση.
Η αναφορά μας στα βαρέος τύπου Canadair ή στα Beriev Be-200 χρησιμοποιείται ως παράδειγμα βαρέων αμφίβιων πυροσβεστικών αεροσκαφών στο πλαίσιο της συζήτησης για την επαρκή στρατηγική επάρκεια του στόλου. Δεν μπορεί να συναχθεί ως γεγονός ότι η ύπαρξή τους θα είχε αποτρέψει και το συγκεκριμένο ατύχημα χωρίς τα νομικά πορίσματα της επίσημης διερεύνησης.
