Ήταν μέσα Ιουλίου του 2025 όταν η κυβέρνηση και το Υπουργείο Πολιτισμού πανηγύριζαν για την ένταξη της Κνωσού στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Ωστόσο, σήμερα, η καθημερινότητα στον κορυφαίο αρχαιολογικό χώρο της Κρήτης έρχεται να προσγειώσει τις κυβερνητικές διακηρύξεις σε μια πολύ διαφορετική πραγματικότητα. Στην καρδιά της τουριστικής περιόδου, οι τουαλέτες του αναψυκτηρίου έχουν μείνει χωρίς επαρκή καθαριότητα, ακόμη και χωρίς βασικά αναλώσιμα, με επισκέπτες να διαμαρτύρονται για τη δυσοσμία και την κατάσταση που αντικρίζουν.
Η εικόνα αποτελεί τουλάχιστον αρνητική διαφήμιση για έναν χώρο διεθνούς ακτινοβολίας, τον οποίο επισκέπτονται καθημερινά εκατοντάδες άνθρωποι από ολόκληρο τον κόσμο. Και κυρίως αναδεικνύει ένα οργανωτικό αδιέξοδο που δεν θα έπρεπε να έχει προκύψει ποτέ: ανάδοχος, ΟΔΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων και Υπουργείο Πολιτισμού αναζητούν λύση εκ των υστέρων για κάτι τόσο αυτονόητο όσο η καθαριότητα των χώρων υγιεινής.
Χωρίς χαρτί και καθαριστικά εν μέσω Αυγούστου
Τα παράπονα των επισκεπτών έχουν πολλαπλασιαστεί, καθώς από τις τουαλέτες λείπουν ακόμη και χαρτί υγείας και καθαριστικά, ενώ έντονο είναι το πρόβλημα της δυσοσμίας.
Η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ηρακλείου, Βασιλική Συθιακάκη, απέδωσε το πρόβλημα στην απόφαση του αναδόχου του αναψυκτηρίου να σταματήσει να διαθέτει προσωπικό και υλικά για την καθαριότητα. «Αποφάσισε, ξαφνικά να αποσύρει το προσωπικό – και τα υλικά- και να αφήσει την Κνωσό χωρίς καθαριότητα στις τουαλέτες, εν μέσω Αυγούστου, κρίνοντας ότι δεν τον συμφέρει οικονομικά διότι δεν έχει τη δυνατότητα να εισπράττει tips», υποστήριξε.
Μπροστά στο αδιέξοδο, η Εφορεία Αρχαιοτήτων αναγκάστηκε να αναζητήσει λύση με τις δικές της, ήδη περιορισμένες, δυνάμεις. «Δυστυχώς θα αναγκαστούμε να διαθέσουμε το προσωπικό μας. Η Υπηρεσία αυτή τη στιγμή “τρέχει” να “θεραπεύσει” αυτή την κατάσταση – πασχίζουμε πραγματικά-, διαφορετικά θα αναγκαστούμε να κλείσουμε τις τουαλέτες», προειδοποίησε η κ. Συθιακάκη.
Και εδώ βρίσκεται το παράδοξο: αντί να υπάρχει ένας μηχανισμός που να εγγυάται εκ των προτέρων ότι οι στοιχειώδεις υπηρεσίες ενός τόσο σημαντικού μνημείου δεν θα διακοπούν, η αρμόδια υπηρεσία καλείται μέσα στον Αύγουστο να «θεραπεύσει» μια κατάσταση που έχει ήδη γίνει αντιληπτή στους επισκέπτες.
Δύο καθαριστές για να καλυφθεί το κενό
Το αναψυκτήριο υπάγεται στον Οργανισμό Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ) και, σύμφωνα με την Εφορεία Αρχαιοτήτων, μέχρι σήμερα την ευθύνη για την καθαριότητα των συγκεκριμένων χώρων υγιεινής είχε ο μισθωτής του.
Μετά τη διακοπή της υπηρεσίας από τις 16 Αυγούστου, η Εφορεία διέθεσε τους δύο καθαριστές που ήδη απασχολούνται στην Κνωσό. Ο ένας εργάζεται με σύμβαση Ιδιωτικού Δικαίου Ορισμένου Χρόνου μέσω ΑΣΕΠ και ο δεύτερος μέσω διετούς σύμβασης της Εφορείας με υπηρεσία καθαριότητας για το σύνολο των αρχαιολογικών της χώρων.
Πρόκειται όμως για προσωπικό που είχε ήδη άλλες αρμοδιότητες. Μάλιστα, σύμφωνα με πληροφορίες, ένας από τους δύο καθαριστές έχει υπό την ευθύνη του συνολικά τον χώρο του ανακτόρου, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολο να καλύψει ταυτόχρονα όλες τις ανάγκες.
Οι βάρδιές τους προσαρμόζονται πλέον ανάλογα με την επισκεψιμότητα και όσα προβλέπει η εργατική νομοθεσία, ενώ η Εφορεία αναγκάστηκε να διαθέσει και αναλώσιμα από τα περιορισμένα αποθέματά της και σε βάρος του δικού της προϋπολογισμού.
Η καταγγελία για τα tips και η αποχώρηση των καθαριστριών
Στο παρασκήνιο της υπόθεσης βρίσκεται και η διαμάχη για τα φιλοδωρήματα. Σύμφωνα με την εκδοχή εργαζομένων που μετέφερε το Cretalive, η κατάσταση άρχισε να εκτροχιάζεται μετά από καταγγελία για ένα μικρό πιάτο όπου οι επισκέπτες μπορούσαν προαιρετικά να αφήνουν tips. Κατά την ίδια εκδοχή, οι δύο καθαρίστριες του αναψυκτηρίου θίχτηκαν και αποχώρησαν, χωρίς να καλυφθούν οι θέσεις τους.
Η Εφορεία Αρχαιοτήτων παρουσιάζει αναλυτικότερα τη δική της εκδοχή. Όπως αναφέρει στην επίσημη ανακοίνωσή της, ο μισθωτής επικαλέστηκε ασάφειες στη σύμβασή του με τον ΟΔΑΠ, καθώς και την απαγόρευση καταβολής φιλοδωρημάτων από την Εφορεία, για τα οποία είχαν προηγηθεί επανειλημμένες καταγγελίες επισκεπτών. Στη συνέχεια ενημέρωσε ότι το προσωπικό δεν επιθυμούσε να συνεχίσει και ότι η καθαριότητα θα σταματούσε μετά τις 15 Αυγούστου, όπως και συνέβη την Κυριακή 16 Αυγούστου.
Αναζητούν τώρα οριστική λύση
Υπουργείο Πολιτισμού, ΟΔΑΠ και Εφορεία Αρχαιοτήτων βρίσκονται πλέον σε συνεννόηση για να βρεθεί μόνιμη διέξοδος, ενώ είχε τεθεί στο τραπέζι η ανάθεση της καθαριότητας των τουαλετών σε ιδιωτική εταιρεία. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν υπάρχουν χειροπιαστά αποτελέσματα από αυτή την επιλογή.
Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηρακλείου ξεκαθαρίζει ότι το πρόβλημα «ανέκυψε χωρίς τη δική της ευθύνη» και επισημαίνει ότι καταβάλλεται προσπάθεια ώστε οι τουαλέτες να παραμείνουν ανοικτές και ο αρχαιολογικός χώρος να λειτουργεί ομαλά.
Βέβαια, αυτό, δεν αλλάζει την εικόνα που αντίκρισαν οι επισκέπτες. Η αναζήτηση ευθυνών μεταξύ υπηρεσιών και αναδόχων μπορεί να εξηγεί πώς δημιουργήθηκε το πρόβλημα, αλλά δεν το δικαιολογεί. Μένει πλέον να φανεί ποια λύση θα βρεθεί και, κυρίως, πόσο ακόμη θα χρειαστεί για να διορθωθεί μια κατάσταση που δεν θα έπρεπε εξαρχής να έχει επιτραπεί σε έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της χώρας.
