Πούλησαν «brain regain», διαφήμισαν τον επαναπατρισμό των νέων επιστημόνων ως εθνικό στοίχημα, υποσχέθηκαν 80 εκατομμύρια ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης κι έβαλαν περισσότερες από 1.2000 ερευνητικές ομάδες στη διαδικασία να καταθέσουν προτάσεις. Ωστόσο, όταν ήρθε να αποδειχθεί στην πράξη η… κυβερνητική συνέπεια, το πολυδιαφημισμένο «Trust your Stars» εξαφανίστηκε από τον χάρτη, αφήνοντας πίσω του ερευνητές να περιμένουν επί μήνες χρηματοδότηση για ένα πρόγραμμα που είχε ήδη καταργηθεί στην ουσία.
Η υπόθεση, την οποία έφερε στο προσκήνιο δημοσίευμα του Politico, συνιστά ακόμα ένα ηχηρό χαστούκι για το κυβερνητικό αφήγημα περί «επιστροφής» των Ελλήνων που είχαν βρει διέξοδο στο εξωτερικό τα χρόνια της κρίσης. Διότι εδώ δεν μιλάμε για μία εξαγγελία που απλώς καθυστέρησε, αλλά για επιστήμονες που σχεδίασαν την επαγγελματική και ακαδημαϊκή πορεία τους βασιζόμενοι σε μια επίσημη κρατική διαδικασία.
Το πρόγραμμα είχε ενταχθεί στο Ταμείο Ανάκαμψης το 2022 και η πρόσκληση υποβολής προτάσεων δημοσιεύτηκε στις 15 Απριλίου 2024, με απόφαση του υπουργείου Παιδείας. Τον Ιούλιο του 2025, έπειτα από αλλεπάλληλες καθυστερήσεις, ανακοινώθηκαν τελικά οι 145 προτάσεις που είχαν προκριθεί. Και τότε άρχισε να ξετυλίγεται το κουβάρι. Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί, κατατέθηκαν 203 ενστάσεις, με ερευνητές να θέτουν ζητήματα σχετικά με τη διαφάνεια της αξιολόγησης. Υπήρξαν ακόμα προσφυγές στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και εξώδικα προς το υπουργείο Παιδείας, αφού οι μήνες περνούσαν και το έργο δεν άρχιζε.
Η πραγματική κυβερνητική «επιτυχία», όμως, αποκαλύφθηκε αργότερα. Τον Μάιο του 2026 το υπουργείο Παιδείας παραδέχθηκε ότι το πρόγραμμα είχε αφαιρεθεί από το Ταμείο Ανάκαμψης με απόφαση του υπουργείου Οικονομικών. Και η διαγραφή του είχε αποφασιστεί την ίδια ημέρα που ανακοινώθηκαν οι επιτυχόντες! Δηλαδή, η μία πλευρά του κράτους ανακοίνωνε ποιοι επιστήμονες «κέρδισαν» και η άλλη τραβούσε την ίδια στιγμή την «πρίζα» από τη χρηματοδότηση.
Κι όμως επί περίπου δέκα μήνες οι άνθρωποι αυτοί παρέμεναν στην αναμονή. Αν αυτό αποτελεί κυβερνητικό σχεδιασμό για
το «brain regain», τότε δύσκολα θέλει κανείς να φανταστεί πώς μοιάζει η αποτυχία.
Στο πλαίσιο αυτό, η οργή στην ακαδημαϊκή κοινότητα είναι εύλογη. Ο καθηγητής του ΕΚΠΑ Αριστείδης Χατζής ήταν καταπέλτης: «Αν είσαι νέος επιστήμονας στο εξωτερικό, μείνε εκεί! Αν σκέφτεσαι να φύγεις, φεύγα και μην περιμένεις ούτε λεπτό!». Από την πλευρά του, ο αναπληρωτής καθηγητής του ΕΚΠΑ Πέτρος Μπούρας-Βαλλιανάτος έθεσε ακόμα μία σοβαρή διάσταση: «Το πιο προσβλητικό είναι ότι η κυβέρνηση δεν μπήκε καν στον κόπο να μας συναντήσει ή να μας δώσει μια λογική εξήγηση».
Στο ίδιο μήκος κύματος βρίσκεται και ο αναπληρωτής καθηγητής του ΟΠΑ Παντελής Κάμμας, που περιέγραψε την υπόθεση ως το χρονικό προαναγγελθέντος θανάτου, καταγγέλλοντας τη λογική του κοινοτικού χρήματος που μοιράζεται βιαστικά και χωρίς διαφάνεια. Και όλα αυτά ενώ οι δαπάνες για την έρευνα, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, υποχώρησαν από 1,3 δισ. ευρώ το 2024 σε 1,27 δισ. ευρώ το 2025.
Μπορεί η κυβέρνηση να μιλά ακατάπαυστα για επιστροφή του ανθρώπινου δυναμικού κεφαλαίου στην Ελλάδα, ωστόσο, το «Trust your Stars» έστειλε στους νέους επιστήμονες ένα πολύ διαφορετικό μήνυμα: καταθέστε προτάσεις, περιμένετε μήνες, πανηγυρίστε αν επιλεγείτε και στο τέλος μπορεί να ανακαλύψετε ότι το πρόγραμμα για το οποίο σχεδιάζατε τη ζωή σας είχε ήδη καταργηθεί!
