Ἡ ἐπέτειος τῶν 150 χρόνων ἀδιάλειπτης καί οὐσιαστικῆς παρουσίας στήν δημόσια ζωή τοῦ τόπου τῆς ἐφημερίδος τῶν Ἀθηνῶν «ΕΣΤΙΑ» εἶναι κάτι πού δέν ἐπιτρέπεται νά περάσει στά ψιλά. Ὄχι γιατί υἱοθετοῦμε τήν ὅποια ἐπικοινωνιακή λογική, οὔτε γιατί θέλουμε νά καλοπιάσουμε πρόσωπα ἤ νά μεροληπτήσουμε στόν χῶρο τῶν ΜΜΕ.
- Τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου Λαρίσης καί Τυρνάβου κ. Ἱερωνύμου
Κυρίως γιατί ἡ ἐπέτειος αὐτή ἔρχεται σέ μιά συγκυρία κομβική καί κρίσιμη γιά τήν πατρίδα μας, καθώς καί σέ μία περίοδο ὄχι προσευχητικῆς σιωπῆς ἀλλά βολικῆς ἀφωνίας γιά τήν Ἐκκλησία μας (ἐκτός ἐάν θεωροῦνται μείζονος προτεραιότητος τά θέματα στήν Ἡμερήσια Διάταξη, μέ τά ὁποῖα καλεῖται νά ἀσχοληθεῖ ἡ Ἱερά Σύνοδος τῆς Ἱεραρχίας στίς ἐπικείμενες συνεδριάσεις της τήν προσεχῆ ἑβδομάδα).
Γιορτάζει, λοιπόν, μιά ἐφημερίδα τῶν Ἀθηνῶν τά 150 χρόνια της καί ἀπό αὐτό καί μόνο δικαιοῦται ἀδιαμφισβήτητα τόν τίτλο τῆς ἱστορικῆς. Τί σημαίνει αὐτός ὁ τίτλος; Ὄχι μόνον ὅτι ἔχει ἕνα πλούσιο ἀρχεῖο μέ τά φύλλα πού ἐξέδιδε καθημερινά, χρήσιμο στόν ὁποιονδήποτε μελετητή, ἰδίως γιατί ἀποτυπώνει τό κλίμα, τήν ψυχολογική διάθεση, τήν ἀντίληψη μιᾶς κοινωνίας ἤ ἔστω μιᾶς μεγάλης μερίδος αὐτῆς στόν ἱστορικό χωροχρόνο. Κυρίως σημαίνει ὅτι ἡ ἐφημερίδα αὐτή, γιά νά μπορέσει νά ἀντέξει στή φθορά τοῦ χρόνου, μιλοῦσε στίς καρδιές τῶν ἀκροατῶν της κι ἔκανε κάτι πολύ περισσότερο ἀπό τό νά μεταφέρει πληροφορίες καί νά γνωστοποιεῖ εἰδήσεις. Ἐνεργοῦσε κι ἡ ἴδια ὡς συνδιαμορφωτής ἀπόψεων, τάσεων, πολιτικῶν βάσει ἀρχῶν, ἀξιῶν, ἤθους. Ἡ ἐπιτυχία τῆς «ΕΣΤΙΑΣ» ἔγκειται σέ αὐτό, στό ὅτι ἄντεξε τόσα χρόνια προσκολλημένη ὄχι σέ τραπεζικούς λογαριασμούς, κρατική διαφήμιση, συναλλαγές σκοπιμότητος, ἀλλά στό πνεῦμα ἀπό τό ὁποῖο ἐμφορεῖται, τήν ὑπηρεσία ἑνός ὑψηλοῦ ἀξιακοῦ ἤθους καί τήν σαφῆ ἰδεολογική σταθερότητα. Εἶναι ἴσως ἡ ἐφημερίδα ὅπου περισσότερο ἀπό ὁποιαδήποτε ἄλλη θά βρεῖς κείμενα γνώμης, ὄχι στήν προοπτική τῆς προπαγάνδας, ἀλλά μέ διάθεση προβληματισμοῦ καί ἀνταλλαγῆς ἀπόψεων.
Τήν εἶπαν «κυρία τοῦ ἑλληνικοῦ Τύπου», «ἀρχόντισσα» καί πολλά παρόμοια. Ὅσο κι ἄν συμφωνῶ καί τά δέχομαι, ἀπό τήν ἄλλη ὁ λογισμός μοῦ λέει πώς ὅταν ἀρχίζουν οἱ τέτοιου εἴδους προσφωνήσεις καί χαρακτηρισμοί, μᾶλλον ἔχουμε νά κάνουμε μέ κάποιον ἡλικιωμένο πού τόν καλοπιάνουμε γιατί φθάνει εἰς τάς δυσμάς τοῦ βίου καί μπορεῖ καί νά τόν ἀποχαιρετᾶμε. Ὄχι τέτοια! Ἡ προοπτική τῆς «ΕΣΤΙΑΣ» εἶναι νά πορεύεται εἰς ἔτη πολλά. Ὅπως κι αὐτή τῆς δικῆς μας τῆς «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ»! Ὄχι γιατί ἀνήκουν ἰδιοκτησιακά στόν ἴδιο ὅμιλο, ἀλλά γιατί καλοῦνται νά ὐπηρετήσουν μέ σθένος καί δυναμισμό τόν τόπο καί τόν λαό του, μέ διαφορετικά χωρικά κριτήρια γιά τήν κάθε ἐφημερίδα.
Τί σημαίνει εἰδικότερα αὐτό; Πρίν λίγο καιρό δημοσιοποιήθηκε ἡ περίφημη ἔκθεση PISA. Τί εἶναι αὐτή; Ἡ PISA εἶναι ἕνα παγκόσμιο βαρόμετρο πού μετρᾶ καί συγκρίνει τό μορφωτικό ἐπίπεδο τῶν μαθητῶν σέ περισσότερες ἀπό 80 χῶρες. Ἡ ἔκθεση αὐτήν ἀνέδειξε ὅτι ὁ ἕνας στούς δύο 16χρονους μαθητές στήν Ἑλλάδα δέν μπορεῖ νά κατανοήσει ἁπλό (ὄχι ἐπιστημονικό) κείμενο ὅταν τό διαβάζει! Ἡ τραγικότητα αὐτή ὀφείλεται ὄχι στήν εἰσαγωγή τῆς τεχνολογίας καί στά κινητά ἤ στά tablets, ἀλλά στήν λάθος χρήση ὅλων αὐτῶν καί τῶν δυνατοτήτων πού προσφέρουν. Δέν εἶναι τυχαῖο ὅτι οἱ σκανδιναβικές χῶρες τείνουν νά ἀποσύρουν τούς ὑπολογιστές ἀπό τήν πρωτοβάθμια ἐκπαίδευση καί να ἐπαναφέρουν συστηματικά τό χαρτί καί τό μολύβι ὡς τρόπο ἐκμαθήσεως γραφῆς καί ἀναγνώσεως, ὡς τήν βάση τῆς μελέτης.
Χρησιμοποιοῦμε ἄκριτα τήν τεχνολογία χωρίς νά δυιλίζουμε τά χρήσιμα. Μᾶλλον τά βάζουμε ὅλα στό ἴδιο τσουβάλι τῆς ἀδιαφορίας καί πορευόμαστε γκρινιάζοντας σάν νά μήν ἔχουμε τή δυνατότητα νά χαράξουμε τήν πορεία τῆς ζωῆς μας. Γιατί παλαιότερα ἔβλεπες ἀνθρώπους ἀγωνιστές τῆς ζωῆς; Γιατί ξεκινοῦσαν ἀλλοιῶς. Τό κυριώτερο, ξεκινοῦσαν διαβάζοντας. Ἐμεῖς σήμερα δέν διαβάζουμε; Ὄχι! Δυστυχῶς σκρολλάρουμε. Πᾶμε πάνω-κάτω τό δάκτυλο στό κινητό, διαβάζοντας ἐπί τροχάδην καί διαγωνίως εἰδήσεις σοβαρές, χωρίς νά μποροῦμε νά ἀποτιμήσουμε τήν βαρύτητά τους, παραθεωρῶντας τις, μέ ἀποτέλεσμα ὅταν ἔρχονται γεγονότα νά αἰσθανόμαστε αἰφνιδιασμένοι καί ἀνίκανοι νά ἐπιλέξουμε τρόπο ἀντιδράσεως.
Ὑπενθυμίζω ὅτι παλαιότερα οἱ φιλόλογοί μας, ἰδίως στό λύκειο, μᾶς προέτρεπαν, ἄν ὄχι καί μᾶς πίεζαν, νά διαβάζουμε ἐφημερίδες ἀπό τίς θεωρούμενες ὡς σοβαρές, μεταξύ τῶν ὁποίων καί ἡ «ΕΣΤΙΑ», γιά νά ἐντρυφήσουμε σέ ἀπόψεις, νά κλέψουμε ἐκφράσεις, νά συνειδητοποιήσουμε ὡς νεαροί πολίτες τί γίνεται γύρω μας, ἐν ὀλίγοις νά μάθουμε ἑλληνικά καί νά «ξυπνήσουμε»… Αὐτό δέν γίνεται σήμερα μέ τήν κυριαρχία τοῦ scroll. Τό ὅποιο κείμενο τό χειριζόμαστε ἐπιπόλαια, στήν οὐσία δέν τό διαβάζουμε, μᾶλλον τό χαζεύουμε. Μέ τήν ἐφημερίδα, ὅμως, εἶναι ἀλλοιῶς. Ἰδίως ὅταν ἡ ἐφημερίδα αὐτή ἔχει νά παρουσιάσει ὑψηλά ἐχέγγυα σοβαρότητος, μεστότητος λόγου καί κοινωνικῆς παρεμβατικότητος. Νομίζω ὅτι ἄν θέλουμε νά σταθοῦμε στήν οὐσία ἡ σύγκριση εἶναι συντριπτική. Ἡ ἐφημερίδα σοῦ δίνει χρόνο νά τήν διαβάσεις ἕως να μελετήσεις ἀκόμη καί τήν ἑπόμενη ἡμέρα. Μπορεῖς νά τήν κρατήσεις καί νά ἀντιπαραβάλεις τά γραφόμενα μέ τίς μετέπειτα ἐξελίξεις. Ἐν ὀλίγοις, μπορεῖς νά συμμετάσχεις στό ἀποτύπωμα τῶν γραφομένων καί νά ἀξιολογήσεις κριτικά. Κι αὐτό καλλιεργεῖ τή μεστωμένη καί ὥριμη σκέψη, κάτι πού λείπει ἀπό τήν σύγχρονη ἀβάσταχτη ἐλαφρότητα.
Στό πλαίσιο αὐτό κατανοοῦμε γιατί ἡ ὅποια σοβαρή ἐφημερίδα δέν εἶναι ποτέ τοῦ ἰδιοκτήτη της, ἀλλά ὅσων συναποτελοῦν τό ὑποστατικό της ἰδίωμα, ὅσων δημιουργοῦν, προσδιορίζουν καί ὑπηρετοῦν τήν ταυτότητά της. Γι᾽ αὐτό καί ἡ «ΕΣΤΙΑ» θά εἶναι πάντα σημεῖο ἀναφορᾶς, ὅπως κι ἡ «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» θά εἶναι πάντα τῆς Λάρισας, καθώς πάντα διαβάζονται στήν προοπτική ὄχι τῆς ὑπηρεσίας σκοπιμοτήτων, ἀλλά τῆς ἀναδείξεως τῶν πραγματικῶν ζητημάτων. Τελειώνω μέ ἕνα χαρακτηριστικό τῶν ὄντως μεγάλων ἐφημερίδων. Δέν ἀποζητοῦν τή μονοκρατορία. Οὔτε ἀντιμετωπίζουν τίς ἄλλες ἐφημερίδες ὡς ἀνταγωνιστές ἤ ἀντιπάλους. Τίς ἀντιμετωπίζουν μέ τόν σεβασμό τοῦ συνομιλητῆ, τοῦ ἀναγκαίου συμμετόχου σέ ἕναν οὐσιαστικό διάλογο, τοῦ ἀπαραίτητου συνερευνητῆ στή διακρίβωση τῶν ζητημάτων, τῆς προοπτικῆς, τῶν μεγάλων ἀποφάσεων. Χρόνια πολλά, «ΕΣΤΙΑ».
