Το παρατηρητήριο SPHEREx της NASA ολοκλήρωσε τον πρώτο κοσμικό χάρτη, ο οποίος δεν έχει προηγούμενο, σύμφωνα με τη διαστημική υπηρεσία.
Το τηλεσκόπιο θα βοηθήσει τους επιστήμονες να απαντήσουν σε μεγάλα ερωτήματα, από την κατανομή του νερού στον Γαλαξία μέχρι το τι συνέβη στο πρώτο δευτερόλεπτο μετά τη Μεγάλη Έκρηξη.
Το διαστημικό τηλεσκόπιο SPHEREx της NASA, που εκτοξεύθηκε τον Μάρτιο, ολοκλήρωσε τον πρώτο υπέρυθρο χάρτη ολόκληρου του ουρανού σε 102 χρώματα.
Αν και δεν είναι ορατά στο ανθρώπινο μάτι, αυτά τα 102 υπέρυθρα μήκη κύματος φωτός είναι ευρέως διαδεδομένα στο Σύμπαν. Η παρατήρηση ολόκληρου του ουρανού με αυτόν τον τρόπο επιτρέπει στους επιστήμονες να απαντήσουν σε θεμελιώδη ερωτήματα.
Παράλληλα, τα δεδομένα θα χρησιμοποιηθούν για τη μελέτη της εξέλιξης των γαλαξιών στα σχεδόν 14 δισεκατομμύρια χρόνια ιστορίας του Σύμπαντος, αλλά και για την κατανόηση της κατανομής βασικών συστατικών της ζωής στον δικό μας γαλαξία.
«Είναι απίστευτο πόσες πληροφορίες έχει συλλέξει το SPHEREx μέσα σε μόλις έξι μήνες — πληροφορίες που θα είναι ιδιαίτερα πολύτιμες όταν συνδυαστούν με δεδομένα από άλλες αποστολές μας για την καλύτερη κατανόηση του Σύμπαντος», δήλωσε ο Σον Ντομάγκαλ-Γκόλντμαν, διευθυντής του Τμήματος Αστροφυσικής στα κεντρικά της NASA στην Ουάσινγκτον.
«Ουσιαστικά έχουμε 102 νέους χάρτες ολόκληρου του ουρανού, ο καθένας σε διαφορετικό μήκος κύματος και με μοναδικές πληροφορίες για τα αντικείμενα που απεικονίζει.
Πιστεύω ότι κάθε αστρονόμος θα βρει κάτι πολύτιμο εδώ, καθώς οι αποστολές της NASA επιτρέπουν στην παγκόσμια επιστημονική κοινότητα να απαντήσει σε θεμελιώδη ερωτήματα για το πώς ξεκίνησε το Σύμπαν και πώς εξελίχθηκε ώστε τελικά να δημιουργήσει ένα περιβάλλον κατάλληλο για εμάς».
Το SPHEREx, το οποίο κάνει περίπου 14,5 περιφορές γύρω από τη Γη καθημερινά, κινείται από βορρά προς νότο περνώντας πάνω από τους πόλους. Κάθε ημέρα λαμβάνει περίπου 3.600 εικόνες κατά μήκος μιας κυκλικής λωρίδας του ουρανού και, καθώς περνούν οι ημέρες και η Γη κινείται γύρω από τον Ήλιο, το πεδίο παρατήρησης του τηλεσκοπίου μετατοπίζεται. Μετά από έξι μήνες, το παρατηρητήριο έχει «κοιτάξει» προς κάθε κατεύθυνση στο Διάστημα, καταγράφοντας ολόκληρο τον ουρανό σε 360 μοίρες.
Η αποστολή, που διαχειρίζεται το Jet Propulsion Laboratory (JPL) της NASA στη Νότια Καλιφόρνια, ξεκίνησε τη χαρτογράφηση του ουρανού τον Μάιο και ολοκλήρωσε το πρώτο μωσαϊκό πλήρους κάλυψης τον Δεκέμβριο.
Κατά τη διετή κύρια αποστολή του, το SPHEREx θα ολοκληρώσει ακόμη τρεις σαρώσεις ολόκληρου του ουρανού, ενώ η συνένωση των χαρτών θα αυξήσει την ευαισθησία των μετρήσεων. Ολόκληρο το σύνολο δεδομένων θα είναι ελεύθερα διαθέσιμο σε επιστήμονες και στο κοινό.
Ένα τηλεσκόπιο με «υπερδυνάμεις»
Κάθε ένα από τα 102 χρώματα που ανιχνεύει το SPHEREx αντιστοιχεί σε ένα διαφορετικό μήκος κύματος υπέρυθρου φωτός, και κάθε μήκος κύματος παρέχει μοναδικές πληροφορίες για γαλαξίες, αστέρες, περιοχές σχηματισμού πλανητών και άλλα κοσμικά χαρακτηριστικά.
Αν και ορισμένες προηγούμενες αποστολές έχουν επίσης χαρτογραφήσει ολόκληρο τον ουρανό, όπως το Wide-field Infrared Survey Explorer της NASA, καμία δεν το έχει κάνει σε τόσο πολλά χρώματα όσο το SPHEREx. Ο συνδυασμός πολλών χρωμάτων και τόσο ευρείας κάλυψης είναι αυτός που καθιστά το SPHEREx τόσο ισχυρό.
«Η υπερδύναμη του SPHEREx είναι ότι καταγράφει ολόκληρο τον ουρανό σε 102 χρώματα περίπου κάθε έξι μήνες. Πρόκειται για έναν απίστευτο όγκο πληροφοριών σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα», δήλωσε η Μπεθ Φαμπίνσκι, υπεύθυνη του έργου SPHEREx στο JPL.
Για να το πετύχει αυτό, το SPHEREx χρησιμοποιεί έξι ανιχνευτές, καθένας από τους οποίους συνδυάζεται με ένα ειδικά σχεδιασμένο φίλτρο που περιέχει διαβάθμιση 17 χρωμάτων. Αυτό σημαίνει ότι κάθε εικόνα που λαμβάνεται με αυτούς τους έξι ανιχνευτές περιέχει συνολικά 102 χρώματα (6 επί 17). Συνεπώς, κάθε χάρτης πλήρους ουρανού που παράγει το SPHEREx είναι στην πραγματικότητα 102 διαφορετικοί χάρτες, ένας για κάθε χρώμα.
Το παρατηρητήριο θα χρησιμοποιήσει αυτά τα χρώματα για να μετρήσει τις αποστάσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων γαλαξιών. Αν και οι θέσεις των περισσότερων από αυτούς έχουν ήδη χαρτογραφηθεί σε δύο διαστάσεις από άλλα παρατηρητήρια, ο χάρτης του SPHEREx θα είναι τρισδιάστατος, επιτρέποντας στους επιστήμονες να μετρήσουν ανεπαίσθητες μεταβολές στον τρόπο με τον οποίο οι γαλαξίες ομαδοποιούνται και κατανέμονται στο Σύμπαν.
