Οι ανισότητες, οι ευκαιρίες και οι προκλήσεις στο νέο εμπορικό περιβάλλον, σε μια Ε.Ε. πολλών ταχυτήτων στον αγροτικό τομέα
Η επικείμενη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου μεταξύ Ευρωπαϊκής Ενωσης και των χωρών της Mercosur, που πρόκειται να υπογραφεί στις 17 Ιανουαρίου τελικά, αναδεικνύει τις μεγάλες διαφορές μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών στον αγροτικό τομέα.
- Παρίσι, Μαρία Δεναξά
Από την υπερεντατική γεωργική εκμετάλλευση των Κάτω Χωρών έως τα μικρά ελληνικά αγροκτήματα, η ανταπόκριση στο νέο εμπορικό περιβάλλον δεν είναι ίδια για όλους.
Στη Γαλλία, παρά τη θέση της χώρας ως πρώτης γεωργικής δύναμης της Ε.Ε., οι μικρές και μεσαίες εκμεταλλεύσεις αντιμετωπίζουν έντονες πιέσεις. Οι κλάδοι της κτηνοτροφίας, των δημητριακών και του κρασιού πλήττονται από τις διεθνείς τιμές και τους δασμούς στις εξαγωγές, ενώ οι αλλαγές στις καταναλωτικές συνήθειες και η αβεβαιότητα στην εσωτερική αγορά εντείνουν την πίεση. Παράλληλα, η μείωση των αγροτικών εκμεταλλεύσεων και οι διαφορές εισοδήματος ανά περιοχή υπογραμμίζουν τις ανισότητες του γαλλικού αγροτικού ιστού.
Για τους Γάλλους αγρότες η συμφωνία Ε.Ε. – Mercosur θα οδηγήσει σε αυξημένες εισαγωγές αγροτικών προϊόντων από τη Νότια Αμερική, με χαμηλότερο κόστος παραγωγής και διαφορετικούς περιβαλλοντικούς και υγειονομικούς κανόνες. Οπως υποστηρίζουν, αυτό δημιουργεί αθέμιτο ανταγωνισμό και απειλεί τη βιωσιμότητα των γαλλικών εκμεταλλεύσεων. Για τους λόγους αυτούς συνεχίζουν τις δυναμικές κινητοποιήσεις τους, όπως χθες, που με περισσότερα από 350 τρακτέρ πολιόρκησαν τη γαλλική πρωτεύουσα.
Η Ιταλία βλέπει στη συμφωνία μια σημαντική ευκαιρία για το αγροτοδιατροφικό της μοντέλο, το οποίο στηρίζεται σε προϊόντα ποιότητας, όπως τα AOC και τα IGP, τα κρασιά και το ελαιόλαδο. Η χώρα εξάγει ήδη μεγάλο μέρος των προϊόντων της στη Νότια Αμερική, και με τις χώρες της Mercosur μπαίνει σε μία επιπλέον αγορά 700 εκατομμυρίων καταναλωτών. Ωστόσο, οι παραδοσιακές ιταλικές καλλιέργειες και η παραγωγή κρέατος και ζάχαρης κινδυνεύουν από τον διεθνή ανταγωνισμό.
Παρά τα πιθανά οφέλη στις εξαγωγές, τα αγροτικά συνδικάτα και συνεταιρισμοί στην Ιταλία προειδοποιούν ότι η συμφωνία θα πλήξει κυρίως τους μικρούς και μεσαίους παραγωγούς, που δεν μπορούν να ανταγωνιστούν τις χαμηλές τιμές και τις μαζικές παραγωγές της Νότιας Αμερικής. Στις Κάτω Χώρες η γεωργία έχει εξελιχθεί σε ένα μοντέλο υπερεντατικής και τεχνολογικά προηγμένης παραγωγής, με μεγάλα εκτροφικά αγροκτήματα και καινοτόμες μεθόδους, που επιτρέπουν σημαντικά κέρδη από τις εξαγωγές. Το μοντέλο βασίζεται στην τεχνολογία και την υψηλή παραγωγικότητα.
Πλεονεκτήματα
Παρά τα πλεονεκτήματα, εγείρει περιβαλλοντικές προκλήσεις, όπως η υπερπαραγωγή, οι υψηλές εκπομπές αζώτου και η απώλεια βιοποικιλότητας, που απαιτούν συνεχή διαχείριση και προσαρμογή. Στο πλαίσιο αυτό, η συμφωνία Ε.Ε. – Mercosur αντιμετωπίζεται με επιφυλάξεις από μεγάλο μέρος των αγροτών στην Ολλανδία, οι οποίοι εκφράζουν ανησυχία για αθέμιτο ανταγωνισμό. Παρότι ο εξαγωγικός τομέας και οι μεγάλες αγροδιατροφικές επιχειρήσεις βλέπουν νέες εμπορικές ευκαιρίες, τα αγροτικά συνδικάτα προειδοποιούν ότι η συμφωνία μπορεί να επιτείνει τις πιέσεις σε έναν κλάδο που ήδη βρίσκεται υπό αυστηρούς περιβαλλοντικούς περιορισμούς.
Η Πολωνία αναδεικνύεται ως νέα γεωργική δύναμη, με την παραγωγή κρέατος, φρούτων και λαχανικών να αυξάνεται ραγδαία. Η ένταξή της στην Ε.Ε. και η υποστήριξη μέσω της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (PAC) ενίσχυσαν τις εξαγωγές, αλλά οι μικρές εκμεταλλεύσεις και η περιορισμένη κερδοφορία τους καθιστούν τη χώρα ευάλωτη σε πιέσεις από φθηνά προϊόντα από τη Νότια Αμερική. Στην Πολωνία οι κινητοποιήσεις των αγροτών συνδέονται κυρίως με τον φόβο απώλειας εισοδήματος και εκτόπισης από την εγχώρια αγορά εξαιτίας της Mercosur.
Παράλληλα, εκφράζεται ανησυχία ότι η αυξημένη προσφορά από τρίτες χώρες θα συμπιέσει περαιτέρω τις τιμές, χωρίς αντίστοιχα μέτρα προστασίας ή αποζημιώσεων από την Ε.Ε. Τα αγροτικά συνδικάτα προειδοποιούν ότι χωρίς μηχανισμούς στήριξης μεγάλος αριθμός μικρών παραγωγών κινδυνεύει να εγκαταλείψει την παραγωγή, με κοινωνικές και περιφερειακές επιπτώσεις.
Η Ισπανία εμφανίζεται διχασμένη: οι εξαγωγές ελαιολάδου και κρασιού μπορούν να επωφεληθούν, ενώ η κτηνοτροφία και οι κλασικές καλλιέργειες αντιμετωπίζουν σημαντική πίεση από τη φθηνή εισαγωγή σόγιας, καφέ και κρέατος. Οι παραγωγοί της βόρειας Ισπανίας κινητοποιούνται για να υπερασπιστούν τις τιμές τους, ιδιαίτερα στον τομέα της βιομηχανοποιημένης κτηνοτροφίας.
Η Ελλάδα η πιο ευάλωτη χώρα λόγω δημογραφικής και οικονομικής πίεσης
Η Ελλάδα είναι ίσως η πιο ευάλωτη χώρα: Οι εκμεταλλεύσεις μας είναι μικρές (το 74% εξ αυτών είναι κάτω των 5 στρεμμάτων), η γερασμένη αγροτική κοινότητα δυσκολεύεται να ανανεωθεί και η παραγωγικότητα είναι χαμηλή. Ο ελληνικός αγροτικός κλάδος, αν και ακόμα σημαντικός για το ΑΕΠ (3,6%) και την απασχόληση (11% του εργατικού δυναμικού), αντιμετωπίζει πολλαπλές κρίσεις: δημογραφική, κόστους παραγωγής και διεθνούς ανταγωνισμού.
Το κόστος παραγωγής -ενέργεια, λιπάσματα, ζωοτροφές και νερό- παραμένει αυξημένο, συμπιέζοντας περαιτέρω τα περιθώρια κέρδους, ιδιαίτερα για τους μικρούς παραγωγούς. Η περιορισμένη δυνατότητα εκσυγχρονισμού και πρόσβασης σε χρηματοδότηση δυσχεραίνει την προσαρμογή σε νέες περιβαλλοντικές και ποιοτικές απαιτήσεις της ευρωπαϊκής αγοράς.
Σε αυτό το πλαίσιο, η συμφωνία Ε.Ε. – Mercosur προκαλεί ανησυχία για την ενίσχυση των εισαγωγών σε προϊόντα όπου η Ελλάδα έχει σημαντική εγχώρια παραγωγή και περιορισμένα περιθώρια ανταγωνισμού ως προς το κόστος και την κερδοφορία, γεγονός που ενδέχεται να πιέσει περαιτέρω τις τιμές και τα εισοδήματα των παραγωγών.
Τέλος, η Γερμανία συνδυάζει εκμεταλλεύσεις υψηλής τεχνολογίας στον Βορρά και στην Ανατολή, ενώ στον Νότο πρόκειται για παραδοσιακές, οικογενειακές εκμεταλλεύσεις. Ο αγροτικός τομέας έχει ελάχιστο αντίκτυπο στο ΑΕΠ της χώρας και οι κινητοποιήσεις κατά της συμφωνίας είναι περιορισμένες, παρόλο που οι εξαγωγές αγροτικών προϊόντων είναι σημαντικές, όχι όμως τόσο όσο τα βιομηχανικά προϊόντα.
Συνολικά, η συμφωνία Mercosur αποκαλύπτει ένα βαθύ χάσμα στην ευρωπαϊκή γεωργία: χώρες με εξαγωγικό προσανατολισμό και προϊόντα ποιότητας θα επωφεληθούν, ενώ οι μικρές, παραδοσιακές ή γερασμένες εκμεταλλεύσεις αντιμετωπίζουν σοβαρές προκλήσεις επιβίωσης και ανταγωνιστικότητας. Η ισορροπία μεταξύ κερδών και απωλειών θα κριθεί από την ικανότητα κάθε κράτους να προσαρμοστεί γρήγορα στις νέες αγορές και απαιτήσεις.
