Ουκρανία, Ευρωπαϊκές χώρες και Ηνωμένες Πολιτείες κατέληξαν σε συμφωνία για ένα πολυεπίπεδο σχέδιο αντίδρασης, σε περίπτωση που η Ρωσία παραβιάσει μια ενδεχόμενη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός. Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλούνται οι Financial Times, το πλαίσιο αυτό συζητήθηκε σε διαδοχικές επαφές αξιωματούχων τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο και αποσκοπεί στη διασφάλιση της εκεχειρίας μέσω κλιμακούμενων ενεργειών.
Η συμφωνία προβλέπει ότι κάθε παραβίαση της ανακωχής θα αντιμετωπίζεται αρχικά σε διπλωματικό επίπεδο, με αυστηρή προειδοποίηση και με περιορισμένες στρατιωτικές ενέργειες από την ουκρανική πλευρά, εφόσον αυτό κριθεί αναγκαίο για την αποτροπή περαιτέρω κλιμάκωσης.
Πώς ενεργοποιείται το σχέδιο
Σύμφωνα με άτομα που έχουν γνώση των συνομιλιών, η πρώτη αντίδραση θα εκδηλώνεται εντός 24 ωρών από την καταγραφή της παραβίασης. Αν οι εχθροπραξίες συνεχιστούν, τότε θα περνά στη δεύτερη φάση, με εμπλοκή δυνάμεων από τη λεγόμενη «συμμαχία των προθύμων».
Σε αυτή τη συμμαχία συμμετέχουν κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και το Ηνωμένο Βασίλειο, η Νορβηγία, η Ισλανδία και η Τουρκία. Η παρουσία τους θα έχει χαρακτήρα αποτροπής και επιβολής της εκεχειρίας, κυρίως μέσω στρατιωτικής υποστήριξης και επιτήρησης.
Εάν η κατάσταση εξελιχθεί σε ευρείας κλίμακας επίθεση, τότε 72 ώρες μετά την αρχική παραβίαση θα ενεργοποιείται συντονισμένη στρατιωτική απάντηση με τη συμμετοχή και των ΗΠΑ, όπως αναφέρουν οι ίδιες πηγές.
Διαβουλεύσεις και ρόλος των ΗΠΑ
Το σχέδιο συζητήθηκε αρχικά στο Παρίσι τον Δεκέμβριο, ενώ ακολούθησαν επαφές μεταξύ συμβούλων εθνικής ασφάλειας των χωρών της «συμμαχίας των προθύμων» στο Κίεβο, στις αρχές Ιανουαρίου. Παράλληλα, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι φέρεται να έθεσε το ζήτημα των αμερικανικών δεσμεύσεων και κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στις ΗΠΑ τον ίδιο μήνα.
Βρετανία και Γαλλία έχουν ήδη δηλώσει έτοιμες να αποστείλουν στρατεύματα και οπλισμό στην Ουκρανία, στο πλαίσιο των εγγυήσεων ασφαλείας που προωθούνται από την Ουάσινγκτον, στο πλαίσιο μιας ειρηνευτικής συμφωνίας 20 σημείων για τον τερματισμό του πολέμου.
Η κρίσιμη παράμετρος της επιτήρησης
Καθοριστικό ρόλο για τη βιωσιμότητα της κατάπαυσης του πυρός αναμένεται να παίξει ο μηχανισμός παρακολούθησης. Οι ΗΠΑ έχουν προτείνει την παροχή προηγμένης τεχνολογίας επιτήρησης κατά μήκος της γραμμής μετώπου μήκους περίπου 1.400 χιλιομέτρων, ώστε να καταγράφονται άμεσα τυχόν παραβιάσεις.
Το ζήτημα αυτό παραμένει ιδιαίτερα ευαίσθητο, καθώς η Ουκρανία έχει επανειλημμένα κατηγορήσει τη Ρωσία για παραβιάσεις εκεχειριών από το 2014, μετά τα γεγονότα στο Ντονέτσκ και το Λουγκάνσκ. Οι συμφωνίες του Μινσκ, που είχαν στόχο τη σταθεροποίηση της κατάστασης, βασίστηκαν σε μηχανισμούς παρατήρησης χωρίς ουσιαστικές εγγυήσεις επιβολής, γεγονός που οδήγησε στην κατάρρευσή τους και τελικά στην ευρύτερη σύγκρουση.
Ο Ζελένσκι δήλωσε πρόσφατα ότι οι εγγυήσεις ασφαλείας που έχουν διαπραγματευτεί οι ΗΠΑ με τη στήριξη των Ευρωπαίων εταίρων είναι «100% έτοιμες», προσθέτοντας ότι το Κίεβο αναμένει τον καθορισμό ημερομηνίας και τόπου για την υπογραφή τους, επισημαίνοντας πως η πρόοδος αυτή έχει σημασία όχι μόνο σε πολιτικό επίπεδο, αλλά και για την κοινή γνώμη στην Ουκρανία.
