Η νέα έκθεση της Human Rights Watch αποκαλύπτει την αποτυχία των ευρωπαϊκών μηχανισμών να ελέγξουν τη διακίνηση τεχνολογιών παρακολούθησης σε αυταρχικά καθεστώτα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αδυνατεί να περιορίσει την εξαγωγή ευαίσθητων τεχνολογιών παρακολούθησης από κράτη-μέλη της προς χώρες που καταπατούν συστηματικά τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η έκθεση της Human Rights Watch (HRW), με τίτλο «Looking the Other Way», καταδεικνύει ότι ο κανονισμός του 2021 για τα προϊόντα διπλής χρήσης παραμένει ανεφάρμοστος, επιτρέποντας σε ευρωπαϊκές εταιρείες να εξοπλίζουν κατασταλτικούς μηχανισμούς ανά τον κόσμο.
Παρά τις δεσμεύσεις για αυστηρότερο έλεγχο, η έρευνα καταγράφει περιπτώσεις όπου ευρωπαϊκά κράτη ενέκριναν εξαγωγές λογισμικών υποκλοπής σε χώρες με ιστορικό καταστολής αντιφρονούντων. Ενδεικτικά αναφέρονται άδειες από τη Βουλγαρία προς το Αζερμπαϊτζάν το 2022 και από την Πολωνία προς τη Ρουάντα το 2023. Η HRW υπογραμμίζει ότι η έλλειψη διαφάνειας και η επίκληση της «εμπορικής εμπιστευτικότητας» από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις εθνικές κυβερνήσεις εμποδίζουν κάθε ουσιαστική λογοδοσία.
Το κενό στην εποπτεία και η «ασυλία» των εταιρειών
Ο κανονισμός που υιοθετήθηκε πριν από τρία χρόνια είχε ως στόχο να αποτρέψει τη χρήση ευρωπαϊκής τεχνολογίας για στρατιωτικούς ή κατασταλτικούς σκοπούς. Ωστόσο, η έκθεση αποκαλύπτει ότι οι αρμόδιες αρχές αδειοδότησης σε αρκετές χώρες, όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιταλία, αρνήθηκαν να δώσουν στοιχεία για τις άδειες που παραχώρησαν. Η Κομισιόν, από την πλευρά της, περιόρισε τις υποχρεώσεις δημοσιοποίησης στοιχείων, με αποτέλεσμα τα διαθέσιμα δεδομένα να μην επαρκούν για να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα των ελέγχων.
Η ελληνική περίπτωση και το παράνομο δίκτυο του Predator
Στο ευρύτερο αυτό πλαίσιο της ευρωπαϊκής ανοχής, η Ελλάδα αποτελεί την πιο χαρακτηριστική περίπτωση όπου το λογισμικό Predator λειτούργησε εκτός κάθε πλαισίου νομιμότητας. Με τις «ευλογίες» της κυβέρνησης Μητσοτάκη και την επιχειρησιακή κάλυψη ή ανοχή της ΕΥΠ, η Intellexa μετέτρεψε την Αθήνα σε κέντρο δοκιμών και εξαγωγών του παράνομου λογισμικού.
Η ελληνική κυβέρνηση όχι μόνο επέτρεψε τη χρήση του Predator στο εσωτερικό της χώρας κατά δημοσιογράφων, επιχειρηματιών και πολιτικών, αλλά διευκόλυνε και τη διάχυσή του σε χώρες της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής.
Η HRW καλεί την Ευρωπαϊκή Ένωση να αξιοποιήσει την επερχόμενη αξιολόγηση του κανονισμού το 2026 για να επιβάλει αυστηρή διαφάνεια. Χωρίς κυρώσεις και δεσμευτικούς κανόνες, η τεχνολογία αιχμής θα συνεχίσει να χρησιμοποιείται ως εργαλείο βασανιστηρίων και παραβίασης της ιδιωτικότητας, με την ΕΕ να παραμένει απλός παρατηρητής.
