Μια εξαιρετικά σημαντική ετυμηγορία που αλλάζει τα δεδομένα για το ασφαλιστικό καθεστώς εκατομμυρίων Ευρωπαίων πολιτών εξέδωσε το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ). Σύμφωνα με την απόφαση, τα κράτη-μέλη είναι πλέον υποχρεωμένα να συνυπολογίζουν κατά την έκδοση της σύνταξης γήρατος τις ειδικές προβλέψεις και τα προνόμια που αφορούν επίπονες, βαριές ή ανθυγιεινές εργασίες, ακόμη και αν αυτές οι επαγγελματικές δραστηριότητες είχαν πραγματοποιηθεί στο έδαφος άλλης χώρας της ΕΕ.
Το χρονικό της υπόθεσης και η άρνηση των σλοβακικών αρχών
Η δικαστική διαδρομή ξεκίνησε από την προσφυγή ενός Σλοβάκου υπηκόου, ο οποίος εργάστηκε από το 1976 έως το 1995 ως μεταλλωρύχος σε υπόγειες στοές στην περιοχή Καρβινά, η οποία σήμερα ανήκει στην Τσεχία. Η απασχόλησή του κάλυψε χρονικές περιόδους τόσο πριν όσο και μετά τη διάσπαση της ενιαίας Τσεχοσλοβακίας.
Με βάση το τότε νομικό πλαίσιο, οι εργαζόμενοι στα υπόγεια ορυχεία δικαιούνταν πρόωρη συνταξιοδότηση από την ηλικία των 55 ετών, υπό την προϋπόθεση ότι είχαν συμπληρώσει 15 έτη υπηρεσίας. Το 2013, ωστόσο, ο ασφαλιστικός φορέας της Σλοβακίας απέρριψε το αίτημά του για τη χορήγηση της συγκεκριμένης σύνταξης. Η άρνηση βασίστηκε στο ότι δεν αναγνώριζαν τα συντάξιμα χρόνια στην Τσεχία μετά το 1992, έτος κατά το οποίο οι δύο χώρες έγιναν ανεξάρτητα κράτη και η Πράγα ξεκίνησε τη σταδιακή κατάργηση του προνομιακού αυτού καθεστώτος.
Όχι στην απώλεια δικαιωμάτων λόγω ελεύθερης μετακίνησης
Το Δικαστήριο στο Λουξεμβούργο ξεκαθάρισε ότι οι κοινοτικοί κανόνες για τον συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης έχουν θεσπιστεί ακριβώς για να αποτρέπουν την απώλεια κεκτημένων δικαιωμάτων. Οι εργαζόμενοι δεν επιτρέπεται να υφίστανται κυρώσεις ή να χάνουν τα οφέλη των ειδικών καθεστώτων επειδή επέλεξαν να ασκήσουν το δικαίωμα της ελεύθερης κυκλοφορίας και να εργαστούν σε άλλο κράτος-μέλος.
Το ΔΕΕ αποφάνθηκε ότι το διάστημα απασχόλησης στην Τσεχική Δημοκρατία πρέπει υποχρεωτικά να προσμετρηθεί από τις αρχές της Σλοβακίας, καθώς η φύση των καθηκόντων του ως μεταλλωρύχου παρέμεινε ακριβώς η ίδια.
Διεύρυνση των ορίων προστασίας των εργαζομένων
Η ευρωπαϊκή δικαιοσύνη προχώρησε και σε δύο κρίσιμες διευκρινίσεις που ισχυροποιούν το δεδικασμένο:
• Η προστασία των ασφαλισμένων ισχύει ακόμη και αν το ειδικό, αυτόνομο καθεστώς έχει πλέον καταργηθεί ή ενσωματωθεί στο γενικό σύστημα ασφάλισης.
• Η υποχρέωση αναγνώρισης υφίσταται ακόμη και για περιόδους εργασίας που προηγούνται της επίσημης ένταξης των συγκεκριμένων κρατών στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Έπειτα από αυτή την εξέλιξη, η υπόθεση επιστρέφει στο Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο της Σλοβακίας. Το εθνικό δικαστήριο, που είχε υποβάλει και το σχετικό προδικαστικό ερώτημα, καλείται τώρα να εκδώσει την οριστική του απόφαση, η οποία θα πρέπει να είναι απόλυτα εναρμονισμένη με το σκεπτικό του ΔΕΕ.
