Σε τελική ευθεία φαίνεται να εισέρχεται η πολυαναμενόμενη συμφωνία μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου, με το πετρέλαιο, τις οικονομικές κυρώσεις και το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης να βρίσκονται στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων. Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται η Wall Street Journal, οι δύο πλευρές αναμένεται να επικυρώσουν ένα μνημόνιο κατανόησης που προβλέπει άμεση χαλάρωση των περιορισμών στις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου, ενώ παράλληλα ανοίγει ο δρόμος για ευρύτερες συνομιλίες σχετικά με το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος της χώρας.
Η άρση των κυρώσεων στις πωλήσεις πετρελαίου φέρεται να αποτελεί το βασικό οικονομικό κίνητρο που προσφέρει η Ουάσιγκτον στην Τεχεράνη, προκειμένου να σταματήσουν οι επιθέσεις και να διατηρηθεί η εκεχειρία. Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι το μέτρο θα ενεργοποιηθεί αμέσως μετά την επίσημη υπογραφή της συμφωνίας.
Τα πρώτα ιρανικά δεξαμενόπλοια έσπασαν τον αποκλεισμό
Οι εξελίξεις αποτυπώθηκαν ήδη στη ναυτιλιακή δραστηριότητα των τελευταίων ημερών. Η μη κερδοσκοπική οργάνωση United Against Nuclear Iran ανακοίνωσε ότι το υπερδεξαμενόπλοιο «Diona», φορτωμένο με ιρανικό αργό πετρέλαιο, απέπλευσε από το λιμάνι Τσαμπάχαρ και διέσχισε τον Κόλπο του Ομάν, παρακάμπτοντας τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό που είχε επιβληθεί τον Απρίλιο.
Πρόκειται για την πρώτη καταγεγραμμένη διέλευση ιρανικού πετρελαιοφόρου από την έναρξη του αποκλεισμού. Λίγες ώρες αργότερα ακολούθησε και το υπερδεξαμενόπλοιο «Hero II», ενώ σύμφωνα με νεότερα στοιχεία παρακολούθησης πλοίων, ακόμη ένα δεξαμενόπλοιο της National Iranian Tanker Company μετέφερε περίπου ένα εκατομμύριο βαρέλια αργού πετρελαίου εκτός της ζώνης αποκλεισμού.
Τι προβλέπει το προσχέδιο της συμφωνίας
Το προσχέδιο του μνημονίου κατανόησης περιλαμβάνει σειρά μέτρων οικονομικής και γεωπολιτικής αποκλιμάκωσης. Μεταξύ αυτών προβλέπονται:
- ελεύθερες πωλήσεις ιρανικού πετρελαίου,
- σταδιακή άρση επιπλέον κυρώσεων μετά από νέες διαπραγματεύσεις,
- αποδέσμευση μέρους παγωμένων περιουσιακών στοιχείων,
- χρηματοδότηση ανασυγκρότησης,
- παρατεταμένη εκεχειρία που επεκτείνεται και στον Λίβανο,
- τερματισμός των αμερικανικών και ιρανικών αποκλεισμών στα Στενά του Ορμούζ,
- έναρξη εκτεταμένων συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Ωστόσο, ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος ξεκαθάρισε ότι η διάρκεια της χαλάρωσης των κυρώσεων θα εξαρτηθεί από τη μελλοντική «συμπεριφορά» του Ιράν, τόσο σε ό,τι αφορά τα Στενά του Ορμούζ όσο και τις πυρηνικές του δραστηριότητες.
Αντιδρά το Ισραήλ
Παρότι Ουάσιγκτον και Τεχεράνη χαιρετίζουν τη συμφωνία ως σημαντικό βήμα αποκλιμάκωσης, το Ισραήλ εμφανίζεται επιφυλακτικό. Η ισραηλινή πλευρά ζητά να μην υπάρξει άμεση οικονομική ενίσχυση του Ιράν και να μη διακοπεί πλήρως ο αμερικανικός αποκλεισμός προτού εξασφαλιστούν ουσιαστικές παραχωρήσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Η συμφωνία προβλέπει ότι η πλήρης οικονομική ανακούφιση θα συνδεθεί με την αποδοχή από το Ιράν αμερικανικών απαιτήσεων για καταστροφή των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου και ουσιαστική διάλυση του πυρηνικού του προγράμματος.
Στο τραπέζι τα παγωμένα δισεκατομμύρια και τα 300 δισ. δολάρια
Ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα σημεία των συνομιλιών αφορά τα οικονομικά ανταλλάγματα προς την Τεχεράνη. Σύμφωνα με κυβερνητικούς αξιωματούχους που συμμετείχαν σε ενημέρωση τη Δευτέρα, ΗΠΑ και Ιράν έχουν συζητήσει τη δημιουργία ταμείου ανασυγκρότησης και ανάπτυξης ύψους έως 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την αποκατάσταση των ζημιών που προκάλεσε ο πόλεμος.
Παράλληλα εξετάζεται η αποκατάσταση πρόσβασης του Ιράν σε μέρος των δεσμευμένων κεφαλαίων του, τα οποία υπολογίζονται σε περίπου 100 δισεκατομμύρια δολάρια. Ο Ντόναλντ Τραμπ, πάντως, έχει απορρίψει δημόσια το ενδεχόμενο άμεσης αμερικανικής χρηματοδότησης προς την Τεχεράνη.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, το Ιράν ζητά περίπου 12 δισεκατομμύρια δολάρια προκαταβολικά και ακόμη 24 δισεκατομμύρια κατά τη διάρκεια της 60ήμερης διαπραγματευτικής περιόδου που θα ακολουθήσει την αρχική συμφωνία.
Το μεγαλύτερο μέρος των περίπου 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων που παραμένουν δεσμευμένα λόγω των αμερικανικών κυρώσεων βρίσκεται εκτός Ιράν, κυρίως στην Κίνα, και προέρχεται από προηγούμενες πωλήσεις πετρελαίου και συναλλαγματικά αποθέματα.
Επιπλέον, περίπου 6 δισεκατομμύρια δολάρια βρίσκονται στο Κατάρ, μετά τη συμφωνία ανταλλαγής κρατουμένων του 2023, ενώ άλλο 1 δισεκατομμύριο δολάρια παραμένει στο Ομάν. Τα κεφάλαια αυτά τέθηκαν εκ νέου υπό περιορισμούς μετά τις επιθέσεις της Χαμάς κατά του Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Η Τεχεράνη διαθέτει επίσης περίπου 15 δισεκατομμύρια δολάρια σε ιρακινές τράπεζες, προερχόμενα από εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η δυνατότητα πώλησης πετρελαίου ενδέχεται να αποδειχθεί πολιτικά ευκολότερη λύση για την Ουάσιγκτον από μια άμεση μεταφορά κεφαλαίων. Όπως σημειώνει η Σίμα Σάιν, πρώην υψηλόβαθμο στέλεχος της Μοσάντ και σήμερα μέλος του Ινστιτούτου Μελετών Εθνικής Ασφάλειας στο Τελ Αβίβ, η επανένταξη του ιρανικού πετρελαίου στις αγορές θα μπορούσε να προσφέρει στην Τεχεράνη ένα ισχυρό οικονομικό κίνητρο, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στη μείωση των διεθνών τιμών ενέργειας.
