Η οικονομική επιβάρυνση που συνεπάγεται η ανατροφή ενός παιδιού παραμένει μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τα νοικοκυριά, με το κόστος της παιδικής φροντίδας να βρίσκεται σταθερά στο επίκεντρο των συζητήσεων. Σε πολλές χώρες, η πρόσβαση σε παιδικούς σταθμούς αποτελεί κρίσιμο παράγοντα τόσο για την οικογενειακή οικονομία όσο και για τη δυνατότητα των γονέων –και κυρίως των μητέρων– να παραμείνουν στην αγορά εργασίας.
Η δημογραφική συρρίκνωση που αντιμετωπίζουν πολλές ανεπτυγμένες οικονομίες έχει ωθήσει τις κυβερνήσεις να ενισχύσουν τα μέτρα στήριξης των οικογενειών, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις εξετάζεται ακόμη και η καθιέρωση πλήρως δωρεάν παιδικής φροντίδας. Παρά τις συχνές διαμαρτυρίες των γονέων για το οικονομικό βάρος, διεθνή στοιχεία δείχνουν ότι την τελευταία δεκαετία η πραγματική επιβάρυνση των νοικοκυριών έχει μειωθεί στις περισσότερες χώρες του ΟΟΣΑ.
Πώς αξιολογήθηκε το κόστος
Η εικόνα προκύπτει από ανάλυση που βασίστηκε σε στοιχεία του ΟΟΣΑ και εξέτασε 36 χώρες, συγκρίνοντας το καθαρό κόστος της παιδικής φροντίδας με το εισόδημα των νοικοκυριών.
Ως κριτήριο χρησιμοποιήθηκε η αμερικανική σύσταση, σύμφωνα με την οποία οι δαπάνες για παιδική φροντίδα δεν θα πρέπει να ξεπερνούν το 7% του ακαθάριστου οικογενειακού εισοδήματος. Το υπόδειγμα αφορά ένα νοικοκυριό με δύο παιδιά ηλικίας έως τριών ετών, τα οποία φοιτούν σε παιδικό σταθμό πλήρους απασχόλησης, ενώ και οι δύο γονείς αμείβονται με τον μέσο μισθό της χώρας τους.
Με βάση αυτή τη μεθοδολογία, η παιδική φροντίδα χαρακτηρίζεται οικονομικά μη προσιτή σε οκτώ από τις 36 χώρες που εξετάστηκαν.
Νέα Ζηλανδία και ΗΠΑ στις ακριβότερες χώρες
Η μεγαλύτερη οικονομική επιβάρυνση καταγράφεται στη Νέα Ζηλανδία. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, ένα ζευγάρι με μέσες αποδοχές συγκεντρώνει ετήσιο εισόδημα περίπου 111.000 δολαρίων, ωστόσο θα έπρεπε να διαθέτει περισσότερα από 261.000 δολάρια προκειμένου οι δαπάνες για τους παιδικούς σταθμούς να μην υπερβαίνουν το όριο του 7%.
Στις πιο ακριβές χώρες παραμένουν και οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ένα νοικοκυριό χρειάζεται εισόδημα που ξεπερνά το διπλάσιο του μέσου μισθού για να καλύψει το κόστος της παιδικής φροντίδας χωρίς να επιβαρυνθεί υπερβολικά. Παρόλα αυτά, η εικόνα διαφοροποιείται σε πολιτείες όπως η Καλιφόρνια, η Νέα Υόρκη και η Μασαχουσέτη, όπου εφαρμόζονται εκτεταμένα προγράμματα οικονομικής ενίσχυσης αντίστοιχα με εκείνα που ισχύουν σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.
Υψηλό παραμένει το κόστος και στη Βρετανία, αν και οι επιδοτήσεις που χορηγούνται σε οικογένειες με ετήσιο εισόδημα κάτω από 100.000 λίρες έχουν μειώσει αισθητά το οικονομικό βάρος τα τελευταία χρόνια.
Οι χώρες όπου η παιδική φροντίδα είναι σχεδόν δωρεάν
Στην αντίπερα όχθη βρίσκονται η Νότια Κορέα, η Ιταλία και η Μάλτα, όπου τα νοικοκυριά με μέσες αποδοχές έχουν ουσιαστικά πρόσβαση σε δωρεάν παιδική φροντίδα.
Ανάλογη εικόνα παρουσιάζει και η Γερμανία. Παρότι διαθέτει από τους υψηλότερους μισθούς στην Ευρώπη, οι εκτεταμένες κρατικές επιδοτήσεις στις θέσεις των παιδικών σταθμών καθιστούν το κόστος ιδιαίτερα χαμηλό ακόμη και για οικογένειες με σημαντικά μικρότερα εισοδήματα.
Πού βρίσκεται η Ελλάδα
Η Ελλάδα τοποθετείται περίπου στο μέσο της διεθνούς κατάταξης. Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, το καθαρό κόστος παιδικής φροντίδας αντιστοιχεί περίπου στο 3% έως 5% του μέσου μισθού, γεγονός που κατατάσσει τη χώρα στις περιπτώσεις όπου η δαπάνη θεωρείται οικονομικά προσιτή. Με βάση τη μεθοδολογία της έρευνας, το απαιτούμενο κόστος παραμένει κάτω από το όριο των 88.000 ευρώ (100.000 δολαρίων) ετησίως.
Αντίθετα, η Κύπρος εμφανίζεται ως η τρίτη ακριβότερη χώρα της κατάταξης, παρουσιάζοντας πολύ μεγαλύτερη οικονομική επιβάρυνση για τα νοικοκυριά.
Γιατί οι γονείς εξακολουθούν να αισθάνονται πίεση
Παρότι τα στοιχεία δείχνουν ότι το οικονομικό βάρος έχει περιοριστεί σε πολλές χώρες, η αντίληψη των πολιτών συχνά διαφέρει. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Γερμανίας, όπου το 55% των συμμετεχόντων σε σχετική έρευνα δήλωσε ότι η απόκτηση παιδιού εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική οικονομική πρόκληση, ενώ σχεδόν οι μισοί θεωρούν ότι η κρατική στήριξη προς τις οικογένειες δεν επαρκεί.
Την ίδια στιγμή, τα στοιχεία του ΟΟΣΑ καταγράφουν διαφορετική εικόνα. Κατά την τελευταία δεκαετία, το καθαρό κόστος παιδικής φροντίδας σε σχέση με τους μισθούς αυξήθηκε μόνο σε έξι χώρες, ενώ στις υπόλοιπες μειώθηκε αισθητά χάρη στην επέκταση των επιδομάτων και των πολιτικών στήριξης της οικογένειας.
Οι επιδοτήσεις δεν αρκούν για να αυξηθούν οι γεννήσεις
Η μείωση του κόστους, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι επιτυγχάνονται όλοι οι στόχοι των κυβερνήσεων. Οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι οι επιδοτούμενοι παιδικοί σταθμοί συμβάλλουν στην αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας, ενισχύοντας παράλληλα την απασχόληση και τα φορολογικά έσοδα.
Παράλληλα, όμως, υπάρχουν επιστημονικές μελέτες που προειδοποιούν ότι η ταχεία εφαρμογή καθολικών προγραμμάτων δωρεάν παιδικής φροντίδας, χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση προσωπικού και υποδομών, μπορεί να οδηγήσει σε υποβάθμιση της ποιότητας των υπηρεσιών και να επηρεάσει αρνητικά τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη των παιδιών.
Τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν επίσης ότι οι οικονομικές ενισχύσεις από μόνες τους δεν οδηγούν σε αισθητή αύξηση των γεννήσεων.
