Οι υψηλές θερμοκρασίες που έπληξαν φέτος την Ευρώπη μετέτρεψαν τις Άλπεις σε μια επικίνδυνη ζώνη για τους ορειβάτες. Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι ο ασυνήθιστα ζεστόις καιρός οδήγησε σε πρωτοφανή αύξηση των βραχοπτώσεων.
Διαδρομές-σύμβολα, όπως εκείνες στο Μον Μπλαν, το υψηλότερο βουνό των Άλπεων, και στο Μάττερχορν, έχουν πληγεί σοβαρά. Ήδη τρεις ορειβάτες έχασαν τη ζωή τους στο Μον Μπλαν, κι ενώ η σεζόν μόλις ξεκινά. Οι τοπικές αρχές αποφάσισαν να κλείσουν καταφύγια στη δημοφιλέστερη διαδρομή ανόδου.
Σύμφωνα με νεότερα δεδομένα, μόνο στην περιοχή του Μον Μπλαν οι βραχοπτώσεις αναμένεται να ξεπεράσουν φέτος τις 450. Το προηγούμενο ρεκόρ –300 καταπτώσεις– είχε σημειωθεί το 2022, έτος ισχυρού καύσωνα στις Άλπεις.
«Είναι πραγματικά συγκλονιστικό, αν σκεφτεί κανείς ότι πριν από 10 ή 20 χρόνια μετρούσαμε μόνο μερικές δεκάδες. Η συντριπτική πλειονότητα συνδέεται με την κλιματική κρίση», δηλώνει ο Δρ. Λούντβιτς Ραβανέλ, από το Γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας.
Οι Άλπεις, όπως και μεγάλο μέρος της Ευρώπης, βρίσκονται στο μέσο ενός ισχυρού καύσωνα. Θερμοκρασιακά ρεκόρ καταγράφονται παντού. Στη Βασιλεία–Μπίνινγκεν της Ελβετίας, ο υδράργυρος άγγιξε τους 39,7°C, η υψηλότερη θερμοκρασία που έχει καταγραφεί ποτέ στις βόρειες Άλπεις.
Στη γαλλική ορειβατική περιοχή του Σαμονί, οι θερμοκρασίες ξεπερνούν συχνά τους 30°C. Αυτό επηρεάζει καθοριστικά το λεγόμενο «ισόθερμο μηδέν», το υψόμετρο όπου η θερμοκρασία πέφτει κάτω από το μηδέν. Κανονικά, το καλοκαίρι, το όριο αυτό κινείται μεταξύ 3.500 και 4.000 μέτρων. Ωστόσο τον Ιούλιο, σε ορισμένα τμήματα των Άλπεων, ανέβηκε κατά 1.400 μέτρα πάνω από το συνηθισμένο. Αυτό, σε συνδυασμό με την έντονη ξηρασία, έχει καταστήσει τα βραχώδη πρανή πιο ασταθή απ’ ό,τι καταγράφεται ποτέ στα αρχεία.
Ο Δρ. Ραβανέλ εξηγεί ότι «αόρατος» πάγος, παγιδευμένος για χιλιάδες χρόνια σε ρωγμές των βράχων, λειτουργούσε σαν τσιμέντο, συγκρατώντας το βουνό. Όταν η θερμοκρασία ανεβαίνει πάνω από το μηδέν, αυτός ο μόνιμα παγωμένος σχηματισμός λιώνει και οι βράχοι ελευθερώνονται.
Ο «αόρατος» πάγος διατηρήθηκε επί χιλιετίες μέσα στις σχισμές των πετρωμάτων, παίζοντας τον ρόλο του συνδετικού υλικού. Με την τήξη του μόνιμα παγωμένου εδάφους, οι πλαγιές αποσταθεροποιούνται. Παράλληλα, η ζέστη προκαλεί συρρίκνωση και λέπτυνση των παγετώνων, αφαιρώντας την πίεση που συγκρατούσε τους βραχώδεις τοίχους. Έτσι, φέτος, καταγράφεται μια σεζόν-ρεκόρ βραχοπτώσεων σε όλη την αλυσίδα, με το Μον Μπλαν και το Μάττερχορν να δέχονται το μεγαλύτερο πλήγμα.
Τον Ιούλιο, δύο Τσέχοι ορειβάτες σκοτώθηκαν από πτώση βράχων στο Μον Μπλαν, ενώ διέσχιζαν τον περίφημο διάδρομο Couloir de Goûter, γνωστό και ως «Διάδρομο του Θανάτου». Μεταξύ 1990 και 2017, σε αυτό το σημείο έγιναν 347 επιχειρήσεις διάσωσης, με 102 θανάτους και 230 τραυματισμούς.
Η τσεχική ομάδα επιχείρησε τη διάβαση πριν την αυγή, όταν συνήθως οι βράχοι είναι πιο σταθεροί. Όμως οι φετινές συνθήκες είναι τόσο ακραίες που ούτε αυτή η πρόληψη αρκούσε. Ένας ακόμη ορειβάτης, 31 ετών, σκοτώθηκε τον Αύγουστο από βραχοπτώσεις στην ίδια περιοχή.
Την περασμένη εβδομάδα, ο δήμαρχος της Saint-Gervais, Ζαν Μαρί Πιλέ, που έχει την ευθύνη της γαλλικής πλευράς του Μον Μπλαν, έκλεισε δύο δημοφιλή καταφύγια στη συνηθέστερη διαδρομή προς την κορυφή. Επειδή η ορειβατική περίοδος είναι ζωτικής σημασίας για τον τοπικό τουρισμό, το μέτρο θεωρείται ιδιαίτερα αυστηρό – δεν είχε ληφθεί από το καλοκαίρι του 2022, όταν είχε σημειωθεί ανάλογος καύσωνας.
«Είναι ευθύνη κάθε ορειβάτη, με ή χωρίς οδηγό, να αντιληφθεί την σοβαρότητα της κατάστασης και να εγκαταλείψει κάθε σχέδιο ανάβασης όσο διαρκεί η κρίση. Η ανάβαση στο Μον Μπλαν δεν είναι ούτε στοίχημα ούτε κατόρθωμα τόλμης. Δεν αξίζει να ρισκάρει κανείς τη ζωή του ή των διασωστών από υπερηφάνεια», τονίζει ο Πιλέ.
Ακόμα κι αν οι θερμοκρασίες πέσουν αργότερα, η φετινή ακραία ζέστη ενδέχεται να κάνει την ορειβασία επικίνδυνη για όλο το υπόλοιπο της χρονιάς. «Ακόμη κι αν παγώσει ξανά η επιφάνεια, η τεράστια ποσότητα θερμότητας του καλοκαιριού του 2026 θα συνεχίσει να διεισδύει στο έδαφος μέχρι τον Νοέμβριο, τον Δεκέμβριο ή ακόμη και τον Ιανουάριο», προειδοποιεί ο Δρ. Ραβανέλ, προσθέτοντας ότι οι μεγαλύτερες βραχοπτώσεις αναμένονται το φθινόπωρο – αν και λιγότερο συχνές.
Παρ’ όλα αυτά, ο ίδιος δεν τάσσεται υπέρ του περιορισμού της πρόσβασης σε μεγάλα υψόμετρα. Χαρακτηρίζει τις Άλπεις «κατ’ εξοχήν τόπο ελευθερίας» και πιστεύει ότι η ορειβατική κοινότητα γνωρίζει να αυτορυθμίζεται, χωρίς να ρισκάρει περισσότερο σε περίοδο καύσωνα απ’ όσο σε ένα δροσερό καλοκαίρι.
