Γράφει ο
Λάζαρος Καμπουρίδης*
Ο αραβικός κόσμος αμφισβητεί πλέον την Τουρκία, η οποία αντιμετωπίζει νέα αδιέξοδα. Μετά την τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς της 7ης Οκτωβρίου 2023 και την ανοιχτή σύγκρουση της Τουρκίας με το Ισραήλ πολλά άλλαξαν στην περιοχή σε
γεωπολιτικό αλλά και επιχειρησιακό επίπεδο, αλλά κυρίως στον τομέα της διαμόρφωσης νέων συμμαχιών, επηρεάζοντας άμεσα την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία.
Η Τουρκία στο διάστημα που ακολούθησε επιχείρησε να δορυφοροποιήσει τη Συρία, να σχεδιάσει νέους εμπορικούς και ενεργειακούς δρόμους, να επεκταθεί στην ανατολική Μεσόγειο, να αναδιαμορφώσει τις επιχειρησιακές δομές των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων (ΤΕΔ), αλλά κυρίως να ιδρύσει νέες συμμαχίες με σουνιτικά κράτη για την αντιμετώπιση της απειλής του Ισραήλ.
Από την πλευρά του, το Τελ Αβίβ επιχείρησε να εξαλείψει τη Χαμάς, να καταστρέψει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, να δημιουργήσει μια ζώνη ασφαλείας στον Λίβανο και στη Συρία και να ενισχύσει τον άξονα με την Ελλάδα και την Κύπρο με σκοπό να ακυρώσει τους τουρκικούς σχεδιασμούς στη Μέση Ανατολή και την ανατολική Μεσόγειο. Ο πόλεμος με το Ιράν ήταν ο καταλύτης σε όλους αυτούς τους σχεδιασμούς, αφού η Τεχεράνη εκτίμησε ότι απέναντί της δεν είχε μόνο την απειλή του Ισραήλ,
αλλά και τον σουνιτικό άξονα που επιχείρησε να δημιουργήσει η Αγκυρα, η οποία έγειρε προς τις πλούσιες αραβικές χώρες, τις οποίες είχε ανάγκη μεταξύ των άλλων για να υλοποιήσει νέους οικονομικούς – εμπορικούς διαδρόμους από τη Μέση Ανατολή προς την Ευρώπη μέσω της Τουρκίας.
Ο σχεδιασμός της Αγκυρας για την ίδρυση ενός σουνιτικού άξονα, ο οποίος θα είχε ως πυρήνα έναν αμυντικό βραχίονα, φάνηκε στη σύνοδο των ηγετών του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας και του Αραβικού Συνδέσμου τον Σεπτέμβριο του 2025, αμέσως μετά τις αεροπορικές επιθέσεις της ισραηλινής πολεμικής αεροπορίας εναντίον στελεχών της Χαμάς στην Ντόχα του Κατάρ.
Τελικά με πιέσεις της Τουρκίας υπεγράφη η Συμφωνία της Μέκκας στις 7 Αυγούστου 2026 μεταξύ Τουρκίας, Πακιστάν και Σαουδικής Αραβίας, η οποία περιέχει και τον κρίσιμο όρο της αμυντικής συνδρομής σε περίπτωση που ένα κράτος-μέλος δεχθεί επίθεση από τρίτο κράτος. Η Τουρκία όμως λογάριαζε χωρίς τον ξενοδόχο, καθώς το Ιράν είδε με καχυποψία τη συμφωνία αυτή, παρά το γεγονός ότι αυτή η τουρκική πρωτοβουλία στόχο είχε την αντιμετώπιση της απειλής του Ισραήλ.
Η Τεχεράνη χρησιμοποίησε τους Χούθι, δηλαδή το μακρύ της χέρι στην Υεμένη, αλλά και τις σιιτικές πολιτοφυλακές του Ιράκ, καθώς υπολόγισε ότι οι επιθέσεις εναντίον της Σαουδικής Αραβίας θα ακύρωναν στην πράξη την Αμυντική Συμφωνία της Μέκκας και το πέτυχε. Η Τουρκία εκτέθηκε στα μάτια του αραβικού κόσμου και κυρίως της Σαουδικής Αραβίας, αφού αρνήθηκε την αμυντική συνδρομή στην τελευταία για την αντιμετώπιση των Χούθι, με αποτέλεσμα το Ελ Ριάντ να ζητήσει βοήθεια από τις ΗΠΑ.
Η Αγκυρα δεν μπορεί πλέον να υπολογίζει σε επενδύσεις του Ελ Ριάντ αλλά και στη συνεργασία με τη Σαουδική Αραβία σε διάφορα στρατηγικής προγράμματα. Θυμίζουμε ότι η Τουρκία και η Σαουδική Αραβία υπέγραψαν συμφωνία-ορόσημο τον Ιούνιο του 2026 για τη δημιουργία μιας νέας σιδηροδρομικής γραμμής που θα συνδέει τις δύο χώρες, αναβιώνοντας ουσιαστικά τον ιστορικό σ ιδηρόδρομο Χετζάζ .
Πέραν τούτου, η Τουρκία βλέπει ότι η εξέλιξη της κατάστασης στη Συρία, την οποία επιχειρεί να μετατρέψει σε δορυφόρο, δεν ευνοεί τους σχεδιασμούς της, καθώς ο Σύρος μεταβατικός πρόεδρος Αλ Σάρα, παρά την υποστήριξη των ΗΠΑ, δεν μπορεί να ελέγξει την κατάσταση με σκοπό την σταθεροποίηση – ανάπτυξη της χώρας, παρά την ήττα των Κούρδων και την ενσωμάτωσή τους στο συριακό κράτος. Οι εξεγέρσεις των Κούρδων το τελευταίο διάστημα, η αύξηση της ισραηλινής στρατιωτικής παρουσίας στη Συρία και η επιδίωξη των Δρούζων για αυτονομία ανατρέπουν τους σχεδιασμούς της Αγκυρας. Η κατάσταση αυτή, σε συνδυασμό και με την ενίσχυση του άξονα Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ, σε υλοποίηση του οποίου θα εγκατασταθούν στα ελληνικά νησιά ισραηλινής κατασκευής οπλικά συστήματα υψηλής τεχνολογίας, προκαλούν εκνευρισμό στην Αγκυρα και μάλιστα σε μία περίοδο που ο Τούρκος πρόεδρος Ρ. Τ. Ερντογάν θα πρέπει να παρουσιάσει επιτυχίες στα εθνικά θέματα, αφού προτίθεται μέσα από την αναδιαμόρφωση των πολιτικών συσχετισμών και την τροποποίηση του Συντάγματος να πετύχει τη δυνατότητα επανεκλογής του για τρίτη φορά στον προεδρικό θώκο.
Η αύξηση της τουρκικής προκλητικότητας στο Αιγαίο αλλά και στον Εβρο, οι NAVTEX μόνιμης διάρκειας, τα θαλάσσια πάρκα και ο νόμος «Γαλάζια Πατρίδα» εντάσσονται σε αυτή τη θεώρηση. Η Τουρκία, σύμφωνα και με τις πρόσφατες δηλώσεις του Ερντογάν, ήδη έχει εισέλθει σε προεκλογική περίοδο και η εμπειρία του παρελθόντος έχει δείξει ότι οι εντάσεις με τις γειτονικές χώρες και κυρίως με την Ελλάδα και την Κύπρο ευνοούν την εκάστοτε τουρκική κυβέρνηση στον δρόμο προς την κάλπη.
Η αύξηση της έντασης από πλευράς Τουρκίας εναντίον της Ελλάδας και της Κύπρου το επόμενο διάστημα θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη και ιδιαίτερα μετά και από την αναμενόμενη ψήφιση του νόμου «Γαλάζια Πατρίδα», με τον οποίο η Αγκυρα επιδιώκει να καταστεί το απόλυτο αφεντικό στο Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο.
*Αντιστράτηγος ε.α., διδάκτορας Στρατηγικής
