Από τον πανικό στην άλαλη κραυγή! Με αφορμή τη συμπλήρωση των 40 χρόνων από την πυρηνική καταστροφή στο Τσερνόμπιλ, η παράσταση-ντοκουμέντο που συγκλόνισε τις συνειδήσεις όλων των θεατών, «Η φωνή της Λουντμίλα», παρουσιάζεται ξανά για μόνο δύο επετειακές παραστάσεις, στο θέατρο «Τζένη Καρέζη», στις 15 και 16 Σεπτεμβρίου, ώρα 21.15, με την Ηρώ Μουκίου να δίνει ρεσιτάλ ερμηνείας ως Λουντμίλα, τη γυναίκα που έζησε έπειτα από ένα πυρηνικό όλεθρο…
- της Μαρίας Ανδρέου
Το έργο-ντοκουμέντο από το ομώνυμο βιβλίο του Σουηδού δημοσιογράφου και σκηνοθέτη Gunnar Bergdahl πρωτοπαρουσιάστηκε το 2009, υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, της Greenpeace και της WWF, σε κεντρικά θέατρα της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, ενώ περιόδευσε στην Ελλάδα και την Κύπρο, συγκινώντας το θεατρόφιλο κοινό.
Να θυμίσουμε ότι το ξημέρωμα της 26ης Απριλίου 1986 στο Τσερνόμπιλ ο πυρηνικός αντιδραστήρας εξερράγη, αλλάζοντας την Ιστορία του πλανήτη. Οι επιπτώσεις αυτής της έκρηξης, κατά πολύ χειρότερες από τη βόμβα στη Χιροσίμα, κάνουν αισθητή την παρουσία τους ακόμα και σήμερα, 40 χρόνια μετά.
Η παράσταση αποκτά σήμερα μια νέα, ανατριχιαστική επικαιρότητα, σε μια εποχή πολεμικών συγκρούσεων, πυρηνικών απειλών και έντονης συζήτησης γύρω από την πυρηνική ενέργεια και τους κινδύνους της.
Το έργο αφορά την εκ βαθέων συγκλονιστική εξομολόγηση μιας γυναίκας που στα 22 της χρόνια έζησε τη φρίκη της έκρηξης του πυρηνικού εργοστασίου στο Τσερνόμπιλ. Ο άντρας της ήταν ο πρώτος πυροσβέστης που έχασε τη ζωή του στα 25 του, επιχειρώντας να μπει στον πυρηνικό αντιδραστήρα.
Ο Gunnar Bergdahl ασχολείται εντατικά με τα θέματα αυτά και ειδικά με το δυστύχημα στο Τσερνόμπιλ. Μάλιστα, βρέθηκε με κίνδυνο ακόμα και της ίδιας του της ζωής στον χώρο αυτόν, καθώς συλλέγει στοιχεία με τα οποία κατάφερε να δημιουργήσει ένα ντοκιμαντέρ που συγκλόνισε ολόκληρο τον κόσμο.
«Το Τσερνόμπιλ παραμένει ένα μυστήριο που περιμένει από μας τη λύση του. Ισως ήταν ένα άγημα στον 21ο αιώνα… Μια πρόκληση για τον νέο αιώνα…» γράφει ο Σουηδός δημοσιογράφος στο βιβλίο του. Μέσα σε ένα λιτό σκηνικό του Δημήτρη Κακριδά και με τους έξοχους φωτισμούς του Ανδρέα Μπέλλη, ο σκηνοθέτης Αρης Μπαφαλούκας καθοδηγεί απλά και απέριττα, σχεδόν «γυμνά», τη σπουδαία ηθοποιό του θεάτρου μας Ηρώ Μουκίου, η οποία εκθέτει με αξιοπρέπεια και ψυχική αντοχή την αναπάντεχη μοίρα που επιφύλαξε στην ηρωίδα της, τη Λουντμίλα, η… επιστήμη!
Η υπέροχη ηθοποιός, μετά την επιτυχημένη σειρά του Alpha «Αγιος Ερωτας», που μας καθήλωσε με την ερμηνεία της στη μικρή οθόνη, έρχεται το φθινόπωρο στο θέατρο με έναν ρόλο που απαιτεί ακριβώς το αντίθετο από την υπερβολή: αμεσότητα, εσωτερικότητα, χωρίς ρητορεία και συναισθηματικές εξάρσεις, με εκείνη τη συγκίνηση που γεννούν τα μεγάλα πένθη όταν είναι βουβά ή χαμηλόφωνα…
Οπως λέει η ίδια στο «ENJOY» της «κυριακάτικης δημοκρατίας», στις πρόβες της παράστασης προσπάθησε να διατρέξει το συναισθηματικό πεδίο της Λουντμίλα «από την άγνοια στην ανησυχία, από τον πανικό στην άλαλη κραυγή και από τη γεύση των τετελεσμένων στην αξιοπρέπεια, αλλά και στη μεγάλη απορία τού “γιατί;”» με όλη την ψυχική της δύναμη και το υποκριτικό της ταλέντο, και μόνο αυτή η δήλωση από τη γλυκιά και ευγενική ηθοποιό μάς έκανε να κλείσουμε μεμιάς εισιτήριο στο ταμείο του θεάτρου…
Hρώ μου, δεν μπορώ να μη σε ρωτήσω. Είδαμε φωτογραφίες σου στα κοινωνικά μέσα δικτύωσης στη Σικελία, που έκαναν τον γύρο του Instagram και του facebook, να κοιτάς από την περιοχή της Ταορμίνα το ενεργό ηφαίστειο της Αίτνας, που έβραζε κατακόκκινο. Πώς ήταν η εμπειρία;
Πραγματικά, ένιωσα δέος μπροστά στο μεγαλείο της φύσης. Ηταν μια πολύ ασυνήθιστη εμπειρία, γιατί τέτοιες εικόνες, με το ηφαίστειο της Αίτνας να βγάζει λάβα, τις βλέπουμε μόνο στην τηλεόραση. Ενιωσα πολύ μικρή μπροστά στη δύναμη της φύσης. Συνήθως το ηφαίστειο είναι σε ύφεση, αλλά είχα την τύχη, σε αυτό το ταξίδι μου στη Σικελία, να το δω ενεργό. Κάναμε με τον άνδρα μου ένα road trip και στον δρόμο από την Κατάνια προς την Ταορμίνα είδαμε καπνούς και την έκρηξη με τη λάβα. Δεν πίστευα στα μάτια μου. Επεσε η νύχτα και από το μπαλκόνι του ξενοδοχείου μου έβλεπα τη λάβα να πετάγεται από το ηφαίστειο και τη στάχτη να κάθεται στο μπαλκόνι, να βρίσκεται παντού στην ατμόσφαιρα. Σαν θέαμα είναι κάτι απόκοσμο.
Δεν φοβήθηκα. Αν και ήμασταν τόσο κοντά, ένιωθα ασφάλεια, γιατί οι Ιταλοί ζουν με αυτές τις εκρήξεις και έχουν πάρει τα μέτρα τους. Δεν είναι τα πράγματα ανεξέλεγκτα, υπάρχει προγραμματισμός, γιατί στις εκρήξεις ηφαιστείων η λάβα κινείται με τεράστια ταχύτητα. Οι άνθρωποι στη Σικελία ζουν με το ηφαίστειο και ξέρουν ακόμα και πώς θα εκκενώσουν τις πόλεις τους. Με τα στοιχεία της φύσης, από ηφαίστεια μέχρι σεισμούς, χειμάρρους και τσουνάμι, απλώς νιώθεις ένα δέος. Το νησί είχε πολύ τουρισμό, μάλιστα και χάρη στο ηφαίστειο. Είναι χιλιάδες οι τουρίστες που ανεβαίνουν στους κρατήρες. Κάποια στιγμή, όμως, αγχώθηκα όταν ήμασταν στον δρόμο με το αυτοκίνητο, μποτιλιαρισμένοι. Υπήρχε εκνευρισμός και είπα από μέσα μου: «Αν γίνει κάτι εδώ, δεν υπάρχει τρόπος διαφυγής. Πάει, τελείωσε, είσαι εγκλωβισμένος». Η τέφρα σε όλη την ατμόσφαιρα δημιουργεί ένα παράξενο, σχεδόν τρισδιάστατο σκηνικό. Τα άσπρα γίνονται μαύρα. Μου έκανε τρομερή εντύπωση. Ο Βεζούβιος στην Ιταλία, άλλωστε, έθαψε ολόκληρες πόλεις.
Κάνεις πολλά ταξίδια κάθε χρόνο; Σου αρέσουν;
Ναι. Είναι η «πολυτέλεια» που χαρίζω στον εαυτό μου. Κάνω ταξίδια για να γνωρίσω τον κόσμο, όχι ταξίδια αναψυχής. Για μένα και τον σύζυγό μου ενδιαφέρον έχει να ζυμωθούμε με τον πολιτισμό κάθε χώρας και με τους ανθρώπους της, να γνωρίσουμε τα ήθη και τα έθιμά της. Εχουμε ταξιδέψει σχεδόν σε όλη την Αμερική, στον Καναδά, στη Ρωσία, στην Ασία. Μεγάλα ταξίδια, σε μέρη με πολύ διαφορετική κουλτούρα, που μας έχουν ανοίξει τα παράθυρα της γνώσης και μας έχουν κάνει πιο απλούς. Με το αυτοκίνητό μας έχουμε γυρίσει σχεδόν όλη την Ευρώπη. Εχουμε κάνει χιλιόμετρα επί χιλιομέτρων, έχουμε οδηγήσει πάρα πολύ και αυτό μας δίνει μια μορφή ελευθερίας. Στην Αμερική, οι άνθρωποι περνούν πολλές ώρες της ημέρας μποτιλιαρισμένοι σε μεγάλους αυτοκινητόδρομους. Δεν θα ξεχάσω το μποτιλιάρισμα στη Νέα Υόρκη, στη Βοστόνη, στην Ουάσινγκτον. Με τα ταξίδια ανοίγουν οι ορίζοντές σου, βλέπεις τον κόσμο και τους ανθρώπους με άλλα μάτια, και αυτό είναι πολύ σημαντικό. Φεύγεις από τον μικρόκοσμό σου και παύεις να τα βλέπεις όλα ελληνοκεντρικά. Αυτό που μου αρέσει επίσης στα ταξίδια είναι ότι ο κόσμος γνωρίζει τη χώρα μας, την Ιστορία μας, την Ακρόπολη, τα νησιά μας, τη σπουδαιότητα του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Και μας υποδέχονται με χαρά όταν τους λέμε ότι είμαστε Ελληνες.
Σε όλο τον κόσμο ποια συναισθήματα είναι ίδια; Εχουν κοινά οι λαοί;
Ναι. Η χαρά και το δάκρυ είναι τα ίδια. Η απώλεια, το πένθος, η οδύνη είναι παντού ίδια. Η χαρά, το χαμόγελο, ο έρωτας, ίδια. Η καλοσύνη, η φιλοξενία, η ανθρωπιά εκδηλώνονται σε όλο τον κόσμο το ίδιο, σε μεγαλύτερο ή σε μικρότερο βαθμό. Μπορεί στο Μεξικό να θρηνούν τους νεκρούς μια εβδομάδα. Στην Ινδία οι εορτασμοί του γάμου να κρατάνε έναν μήνα. Ωστόσο, η έκφραση του πόνου ή της χαράς πέρα από τη διάρκεια είναι, πιστεύω, η ίδια.
Μια που μιλάμε για πόνο και για χαρά. Πώς αποφάσισες να ανεβάσεις τη «Φωνή της Λουντμίλα» στο θέατρο «Τζένη Καρέζη» στα μέσα Σεπτεμβρίου; Με ποια αφορμή;
Μαρία μου, πέρασαν 40 χρόνια από την πυρηνική καταστροφή στο Τσερνόμπιλ και θεωρώ ότι η Ιστορία πρέπει να μαθαίνεται, για να μην επαναλαμβάνεται. Η Λουντμίλα είναι η ηρωίδα-ορόσημο, η γυναίκα που έζησε έπειτα από έναν πυρηνικό όλεθρο… Για τους νέους μας, λοιπόν, που δεν έχουν ασχοληθεί με το θέμα, το ξημέρωμα της 26ης Απριλίου 1986, στο Τσερνόμπιλ, ο πυρηνικός αντιδραστήρας εξερράγη, αλλάζοντας την Ιστορία πολλών χωρών και επηρεάζοντας την υγεία των πολιτών τους. Οι επιπτώσεις αυτής της έκρηξης, σύμφωνα με επιστήμονες και ιστορικούς, είναι κατά πολύ χειρότερες από εκείνες της βόμβας στη Χιροσίμα και κάνουν αισθητή την παρουσία τους ακόμη και σήμερα, 40 χρόνια μετά. Το έργο που ανεβάζουμε στο θέατρο «Τζένη Καρέζη» είναι ένα ντοκουμέντο βασισμένο στο ομώνυμο βιβλίο του Σουηδού δημοσιογράφου και σκηνοθέτη Gunnar Bergdahl. Με τον σκηνοθέτη της παράστασης, τον φίλο μου Αρη Μπαφαλούκα, έχουμε συνεργαστεί πολύ και δημιουργικά, τόσο στην τηλεόραση όσο και στο θέατρο, και μοιραζόμαστε κοινούς προβληματισμούς για το περιβάλλον και το μέλλον της ανθρωπότητας.
Η «Φωνή της Λουντμίλα» είναι πιο επίκαιρη από ποτέ;
Αναμφίβολα. Τι συνέβη με τον πόλεμο στο Ιράν; Γιατί οι ΗΠΑ φοβήθηκαν το Ιράν; Γιατί το Ιράν έχει πυρηνική ενέργεια. Οπως και το Πακιστάν, όπως και η Γαλλία, όπως και η Αμερική, η Ρωσία, η Ιαπωνία και τόσες ακόμα χώρες. Μετά το Τσερνόμπιλ, η πυρηνική ενέργεια εξακολουθεί να υπάρχει. Τίποτα δεν έχει αλλάξει και δεν πρόκειται να αλλάξει, όταν το πετρέλαιο, μαθηματικά, στερεύει χρόνο με τον χρόνο και ο πλανήτης πρέπει να στραφεί σε μια φθηνή και οικονομική μορφή ενέργειας. Τις ισχυρές χώρες του πλανήτη, μπροστά στο κέρδος, δεν τις νοιάζει τίποτα. Ούτε η ασφάλεια ούτε τα πυρηνικά απόβλητα. Η Τουρκία, η γειτονική μας χώρα, μια σεισμογενής χώρα, ετοιμάζει πυρηνικά εργοστάσια, παρά τις αντιδράσεις των κατοίκων. Και πόσο κοντά στην Ελλάδα είναι η Τουρκία; Μια ανάσα. Αν στην Ελλάδα είχαμε συνέπειες στην υγεία μας για δεκαετίες μετά την έκρηξη στο Τσερνόμπιλ, αν θέρισε ο καρκίνος, σκεφτείτε τι θα μπορούσε να συμβεί αν γινόταν κάτι κακό σε ένα πυρηνικό εργοστάσιο της Τουρκίας. Ας τα σκεφτούμε όλα αυτά. Πόσο κοντά μας βρίσκονται, αλλά και πόσο άμεσα αφορούν το μέλλον μας.
Η ηρωίδα του έργου, η Λουντμίλα, ζει;
Ναι, είναι υπαρκτό πρόσωπο. Η Λουντμίλα είναι μία από τις χιλιάδες γυναίκες που έζησαν τον πυρηνικό όλεθρο σε όλο του το μεγαλείο. Εζησε την απόλυτη φρίκη. Στο Τσερνόμπιλ ξεκληρίστηκαν οικογένειες, παιδιά, πατεράδες, μάνες, παππούδες και γιαγιάδες. Ολόκληρες γενιές. Η Λουντμίλα ήταν 23 χρονών όταν έγινε η έκρηξη. Ο άνδρας της ήταν 25 και μόλις είχαν παντρευτεί. Τον έχασε μόλις στα 25 του χρόνια. Ηταν έγκυος. Οταν έγινε η έκρηξη στο εργοστάσιο, υπήρχε άγνοια για το τι ακριβώς είχε συμβεί. Η Λουντμίλα, από τη μεγάλη της αγάπη, πήγε να τον βρει. Ετρεξε να τον αναζητήσει γιατί δεν υπήρχε πληροφόρηση. Το εργοστάσιο ήταν η καρδιά της πόλης. Απασχολούσε από επιστήμονες μέχρι καθαρίστριες. Ηταν μια εύρωστη πόλη, όπου ο κόσμος έβρισκε δουλειά. Η Λουντμίλα ήταν μαγείρισσα και ζαχαροπλάστισσα, ο άνδρας της πυροσβέστης. Τα όνειρά της τελείωσαν σε μια πόλη που έγινε φάντασμα, που εξαφανίστηκε από τον χάρτη. Η Λουντμίλα έτρεξε να βρει τον άνδρα της, αγνοώντας τον κίνδυνο. Ηταν η μεγάλη υπέρβαση της αγάπης. Πήγε στον χώρο της καταστροφής και, φυσικά, υπέστη τις συνέπειες. Και πόσοι ακόμη…
Ο άνδρας της πέθανε ακαριαία, εκείνη πώς συνέχισε να επιβιώνει;
Προσπάθησε να σταθεί στα πόδια της. Εφυγε από τον τόπο της και μετανάστευσε στο Κίεβο. Εφτιαξε ένα νέο σπιτικό και πήρε μια μικρή σύνταξη. Εφυγε από το Τσερνόμπιλ το 1986, από μια πόλη της Σοβιετικής Ενωσης, και πήγε στο Κίεβο, στην Ουκρανία, με βάρκα την ελπίδα. Η Λουντμίλα είναι πλέον 63 ετών και έχει έναν γιο. Μετά το Τσερνόμπιλ, πολλά παιδιά γεννήθηκαν με δυσμορφίες, ενώ πολλοί από όσους έζησαν και επιβίωσαν αντιμετώπισαν τεράστια προβλήματα υγείας από τη ραδιενέργεια. Πολλοί απεβίωσαν από διάφορες μορφές καρκίνου. Η βόρεια Ελλάδα, που χιλιομετρικά και γεωγραφικά ήταν πιο κοντά, είχε επίσης συνέπειες. Πολλοί άνθρωποι στη Θεσσαλονίκη έπαθαν καρκίνο του θυρεοειδούς. Η ραδιενέργεια ταξιδεύει στον αέρα για χιλιόμετρα και επηρεάζει τον ανθρώπινο οργανισμό. Επηρεάζει επίσης τη γη, τα φυτά, τα λαχανικά, τα ζώα, τον υδροφόρο ορίζοντα, τα ψάρια. Τίποτα δεν είναι ασφαλές όταν υπάρχει ραδιενεργός μόλυνση. Τα πυρηνικά είναι όπλα μαζικής καταστροφής, άκρως επικίνδυνα. Και η ραδιενέργεια δεν εξαφανίζεται απλώς από την ατμόσφαιρα, ακόμη κι αν περάσουν εκατό χρόνια. Εισβάλλει στο περιβάλλον, το επηρεάζει ενεργά και κοστίζει ανθρώπινες ζωές. Αλλά η πυρηνική ενέργεια είναι οικονομική, συμφέρει, και τα κράτη παίρνουν το ρίσκο προκειμένου να έχουν ενεργειακή αυτονομία.
Τα συμφέροντα πάνω από την ανθρώπινη ζωή;
Φυσικά. Ολα έχουν να κάνουν με την προσφορά και τη ζήτηση. Οταν υπάρχει ανάγκη για περισσότερη ενέργεια και αυξημένη κατανάλωση, η κατασκευή ενός εργοστασίου πυρηνικής ενέργειας φαντάζει ιδανική λύση. Ο κόσμος μας πλέον είναι υπερκαταναλωτικός σε όλα. Δεν υπάρχουν ευαισθησία, γνώση και καλλιέργεια γύρω από την ενέργεια και την ανάγκη να υπάρχει φειδώ στη χρήση των πόρων. Ενα μέλλον με πυρηνική ενέργεια είναι, κατά τη γνώμη μου, αμφίβολο και καταστροφικό για τον πλανήτη και πρέπει να το συνειδητοποιήσουμε όλοι. Υπάρχει ζήτηση για ενέργεια, για μεγάλα έργα, για κατανάλωση, για φθηνή ενέργεια. Ολο αυτό, όμως, πρέπει να περιοριστεί από τα κράτη και τους πολιτικούς. Εχουμε φτάσει σε οριακά επίπεδα ως προς τις ανάγκες για ηλεκτρική ενέργεια και γι’ αυτό τα κράτη στρέφουν ξανά το βλέμμα τους στην πυρηνική ενέργεια. Αλλά αυτό, για μένα, είναι καταστροφικό. Υπάρχουν πλέον και οι ανεμογεννήτριες, αλλά στην Ελλάδα δεν αξιοποιούνται σωστά, όπως δεν αξιοποιείται σωστά και η ηλιακή ενέργεια. Εχουμε δημιουργήσει ένα ολόκληρο σύστημα, αλλά δεν έχουμε τις απαραίτητες υποδομές και τις μπαταρίες για να αποθηκεύουμε αυτή την ενέργεια. Με αποτέλεσμα να την πουλάμε στη Βουλγαρία, που διαθέτει τις υποδομές για να την αποθηκεύει. Και το παράλογο είναι ότι στη συνέχεια αγοράζουμε από τη Βουλγαρία την αποθηκευμένη ενέργεια που εμείς αρχικά είχαμε πουλήσει. Δεν έχουμε υποδομές.
Πώς βλέπεις τον Ελληνα σήμερα;
Προσπαθεί να επιβιώσει. Από τα Μνημόνια και μετά πέρασε πολλά. Τον βρήκε η πανδημία και ύστερα ήρθε η ακρίβεια. Κάποιοι Ελληνες πλούτισαν μέσα από την κρίση και κάποιοι άλλοι δεν μπορούν να εξασφαλίσουν ούτε τα βασικά. Εχουμε πλέον Ελληνες δύο ταχυτήτων. Υπάρχουν άνθρωποι που δουλεύουν μόνο για την επιβίωση, για να μπορέσουν να ταΐσουν τα παιδιά τους. Σκέφτονται ακόμη και το αν θα πάνε σινεμά. Για διακοπές, ούτε λόγος. Η μεσαία τάξη, που κάποτε κρατούσε τις ισορροπίες, έχει εξαφανιστεί.
Γι’ αυτό βλέπουμε, κατά τη γνώμη μου, και αυτή τη μεγάλη έξαρση της βίας μέσα στην ελληνική οικογένεια. Οταν ο άνθρωπος δεν έχει χρήματα για να ζήσει, του κλέβουν την αξιοπρέπεια. Βλέπουμε πλέον πολλά εγκλήματα στη χώρα μας, πολλές κλοπές. Ο άλλος μπορεί να φτάσει στο σημείο να σκοτώσει για λίγα χρήματα. Αρέσει στην κυβέρνηση αυτή η εγκληματικότητα στην ελληνική κοινωνία; Της αρέσει να βλέπει τη φτώχεια στην Ελλάδα;
Πώς θα αλλάξουν τα πράγματα;
Για μένα είναι όλα θέμα παιδείας. Τι παιδεία θέλουμε; Μια χώρα καθορίζεται από την παιδεία της. Η παιδεία είναι δύναμη. Οσο καλύτερη παιδεία έχεις τόσο καλύτερη χώρα έχεις. Η παιδεία πηγάζει πρώτα μέσα από την οικογένεια και μετά μέσα από το σχολείο. Οταν υπάρχει έλλειψη αγωγής, προτύπων, ιδανικών και αξιών μέσα στο σπίτι, αυτό αντανακλάται σε ολόκληρη την κοινωνία. Δεν μένουν ανεπηρέαστα τα μέλη της. Ο μικρόκοσμος έχει αντίκτυπο στο όλον. Δυστυχώς, ως λαός δεν το έχουμε πετύχει με την παιδεία μας, ούτε μέσα στην οικογένεια ούτε στο σχολείο, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την κριτική σκέψη. Δείτε, για παράδειγμα, τι συμβαίνει κάθε χρόνο με τις πυρκαγιές. Είναι τραγικό. Πόσες ζωές και περιουσίες χάνονται, πόσα δάση καταστρέφονται, πόσο οξυγόνο χάνουμε. Ναι, υπάρχουν κλιματική αλλαγή και κλιματική κρίση, αλλά υπάρχει και ο ανθρώπινος παράγοντας, υπάρχει και η ατομική ευθύνη. Ποιος φταίει όταν δεν καθαρίζεις το οικόπεδό σου από τα ξερά χόρτα ή όταν κάνεις εργασίες με τροχό μέσα στο καλοκαίρι; Εχω εξοχικό στο Πήλιο και κάθε καλοκαίρι τρέμει η ψυχή μου. Καρδιοχτυπώ για τις φωτιές, για τα μπαζωμένα ρέματα, για τα σκουπίδια στα οικόπεδα. Δεν υπάρχει πρόληψη. Και όπως λέει ο Ιπποκράτης, το σημαντικό είναι το «προλαμβάνειν» και όχι το «θεραπεύειν». Το θέμα είναι να προλάβεις την αρρώστια. Αλλά ακόμη και αυτό είναι θέμα παιδείας. Ακόμη και ο καθαρισμός του οικοπέδου σου είναι θέμα παιδείας. Το ξαναλέω: Πρέπει να σκεφτούμε τι χώρα θέλουμε και με ποιες αξίες θέλουμε να ζούμε.
Το παν είναι η οικογένεια;
Ναι. Τα παιδιά είναι μιμητικά. Αν οι γονείς είναι αδιάφοροι, αδιάφορα θα γίνουν και τα παιδιά. Στα παιδιά πρέπει να μάθουμε την ευγένεια. Τι σημαίνει άνθρωπος, τι σημαίνει συνάνθρωπος, τι σημαίνουν οι καλοί τρόποι συμπεριφοράς. Για να μη χάσει μετά το παιδί τον προσανατολισμό του, όταν βγει έξω στην κοινωνία. Να έχει έναν ισχυρό κώδικα αξιών, ο οποίος στη συνέχεια θα ενισχυθεί μέσα από το σχολείο. Σήμερα υπάρχει μια οργή. Τα πάντα είναι ρημαγμένα, δεν έχει μείνει τίποτα όρθιο. Αν δεν έχεις να φας, δεν έχεις νεύρα, άγχος; Οταν είσαι νέος και βράζει το αίμα σου, δεν αντέχεις αυτή την κοινωνική αδικία. Κάποια στιγμή το ποτήρι ξεχειλίζει. Αν δεν σε αφήνουν να τρέξεις σε έναν κόσμο που κινείται με ταχύτητα, θα εκραγείς. Σήμερα σε τρομοκρατούν για να μείνεις μέσα στο σπίτι. Υπάρχει ένας διάχυτος φόβος, ένας τρόμος. Τι έγινε, για παράδειγμα, με τους λαγοκέφαλους; Χάσαμε τα μπάνια μας. Εγινε υπερθέρμανση των θαλασσών λόγω της κλιματικής αλλαγής, ήρθαν και οι λαγοκέφαλοι στην Ελλάδα. Ηρθαν και οι 40 βαθμοί. Εγινε κι αυτό.
Δύσκολες εποχές…
Πολλοί οι πόλεμοι στη Γη. Πουλάνε όπλα, κάνουν πολέμους, μειώνουν τον πληθυσμό της Γης. Πολλές οι φωτιές, οι καταστροφές, οι πλημμύρες, οι ξηρασίες, η έλλειψη τροφής, από το ξερό έδαφος, το σαθρό, το άνυδρο. Η κλιματική αλλαγή, τα συμφέροντα.
Μέσα σε όλα αυτά υπάρχει και η σωτήρια τέχνη. Πού θα σε δούμε φέτος τηλεοπτικά, θεατρικά;
Επειτα από δύο χρόνια στη σειρά «Αγιος Ερωτας» θα κρατήσω λίγο τις ισορροπίες σε ό,τι αφορά την τηλεόραση. Θα αφοσιωθώ στο θέατρο. Από τον Νοέμβριο θα είμαι και στον «Ελληνικό Κόσμο», στην παράσταση «Αννα Καρένινα» του Πέτρου Ζούλια.
