Γιάννης Μαθές: «Εχουμε φως και ουρανό και επιμένουμε πολλές φορές να κοιτάμε χαμηλά»

«Εχουμε φως και ουρανό και επιμένουμε πολλές φορές να κοιτάμε χαμηλά» λέει ο Γιάννης Μαθές, περιγράφοντας με τον δικό του τρόπο μια Ελλάδα που τον εμπνέει, αλλά και τον προβληματίζει. Ισως αυτή ακριβώς η ανάγκη να αναζητά το φως μέσα στις αντιφάσεις της καθημερινότητας να διατρέχει και τη μουσική του. Στο νέο άλμπουμ «Με τα γόνατα χορεύουν», που συνυπογράφει με τον Μάνο Σαγκρή, καταθέτει ένα κομμάτι του εαυτού του, ενώ στην παράσταση-αφιέρωμα στον Νίκο Ξυλούρη συναντά ξανά τη δύναμη των μεγάλων τραγουδιών και τις αξίες ενός άλλου τρόπου ζωής: την απλότητα, τη φιλία, τη μοιρασιά. Στο «ENJOY» ο ταλαντούχος καλλιτέχνης μιλά για τη μουσική ως προσωπική εξομολόγηση, το θέατρο ως συλλογική περιπέτεια και την τέχνη ως αντίδοτο στην τοξικότητα της εποχής.

• Από τον Ηλία Μαραβέγια

Τι σας γοητεύει στον κόσμο του Νίκου Ξυλούρη και σας κρατά για δεύτερη χρονιά στην παράσταση-αφιέρωμα σε αυτή τη μεγάλη μορφή της κρητικής μουσικής; 

Ως ερμηνευτή, καταρχάς τα σπουδαία τραγούδια από το ακριβό του ρεπερτόριο και η συνάντηση και το μοίρασμα της δημιουργίας με τους σημαντικούς στιχουργούς και συνθέτες της εποχής του, όπως με τον Σταύρο Ξαρχάκο που έχω τη χαρά να υποδύομαι. Ως άνθρωπο, με συγκινεί βαθιά ότι ο Ξυλούρης δεν μπορούσε να καταλάβει γιατί υπάρχει το αίσθημα της ζήλιας μεταξύ των συναδέλφων του, αφού πίστευε πως κάθε καλλιτέχνης έχει ξεχωριστή αξία και μοναδικότητα. 

Υπάρχει κάτι από την εποχή του «Αρχάγγελου της Κρήτης» που θα θέλατε να έχουμε και σήμερα στην καθημερινότητά μας; 

Η απλότητα. Η ευτυχία στα μικρά αλλά σημαντικά πράγματα, η μοιρασιά, η παρέα, η φιλία, η αμεσότητα της καθημερινής συνάντησης των ανθρώπων και η επαφή τους με έντονα και αληθινά συναισθήματα.

Ταξιδεύοντας πίσω στον χρόνο, ποια είναι η πιο έντονη ανάμνηση που έχετε από τα παιδικά σας χρόνια σε σχέση με τη μουσική και ποια ήταν η στιγμή που καταλάβατε ότι θα ακολουθούσατε τον καλλιτεχνικό δρόμο; 

Θυμάμαι την ανυπομονησία μου να γυρίσω από το σχολείο, να καθίσω μπροστά στον «πύργο» με τα τέσσερα πατώματα: κασετόφωνο, ραδιόφωνο, πικάπ και ενισχυτή, να βάλω ακουστικά και να χαθώ στους ήχους. Κάπου εκεί ήταν η στιγμή που κατάλαβα τι σημαίνει μαγεία και ταξίδι. Η στιγμή που ένιωσα ότι θα ακολουθούσα επαγγελματικά αυτό τον δρόμο ήταν πολύ αργότερα, όταν η Δήμητρα Γαλάνη άκουσε τη φωνή μου και με πήρε μαζί της στη Μέδουσα.

Ο πατέρας σας, όπως έχετε πει, υπήρξε η πρώτη σας μουσική επιρροή. Τι σας κληροδότησε – πέρα από τη μουσική; 

Την εργατικότητά του και την επιμονή του στο να βρίσκει λύσεις και μαστόρικες πατέντες (μηχανολόγος γαρ), ώστε πάντοτε όλα να είναι στη θέση τους και να εξυπηρετούν.

Σας «ανακάλυψε», όπως αναφέρατε και προηγουμένως, η Δήμητρα Γαλάνη. Τι σημαίνει για έναν νέο καλλιτέχνη να τον πιστεύει κάποιος που έχει ήδη διανύσει μεγάλη διαδρομή; 

Για μένα η γενναιοδωρία της Δήμητρας Γαλάνη ήταν η μεγαλύτερη επιβράβευση για τη μελέτη μου πάνω στη μουσική και στο τραγούδι. Ηταν μια μορφή δικαίωσης αλλά και έμπρακτης στήριξης στα πρώτα μου βήματα. Δεν θα μπορούσα να πάρω μεγαλύτερη δύναμη από τη ζωή, από την αναγνώριση αυτής της σπουδαίας γυναίκας, την οποία θαύμαζα από παιδί.

Με τη Γαλάνη ξαναβρεθήκατε και στο τελευταίο σας άλμπουμ «Με τα γόνατα χορεύουν». Τι έχει αλλάξει στη σχέση σας μέσα στα χρόνια; 

Αν υπάρχει κάποια αλλαγή, είναι στο ότι περάσαμε από τη διαδικασία της σκέψης και της αναζήτησης, στην πραγματοποίηση. Η Γαλάνη με το ντουέτο μας «Πόσο μισώ να σ’ αγαπώ» αλλά και γενικά με τη δημιουργική εμπλοκή της σε ολόκληρο το άλμπουμ μας με τον Μάνο Σαγκρή έκανε πράξη αυτά που ως ιδέες υπήρχαν πάντα στο πίσω μέρος του μυαλού μας. Είμαι πανευτυχής που αποτυπώθηκε με τον ομορφότερο τρόπο για μένα αυτή μας η αναζήτηση για κοινή έκφραση και σύμπραξη.

Εχετε περάσει καλλιτεχνικά από τους Ξαρχάκο, Σπανό, Θεοδωράκη και Πλέσσα μέχρι τη σημερινή σκηνή. Ποια συνάντηση σας άλλαξε περισσότερο; 

Από όλους αυτούς τους σπουδαίους δημιουργούς πήρα τεράστια μαθήματα και μου είναι εξαιρετικά δύσκολο να ξεχωρίσω κάποιον. Οσο κι αν ακούγεται οξύμωρο όμως, αυτό που με άλλαξε περισσότερο ήταν η συνάντησή μου με τον νεότερο στιχουργό Μάνο Σαγκρή, ακριβώς γιατί με τη συνεργασία μας οδηγήθηκα στο να ανακαλύψω ακόμα βαθύτερα τον εαυτό μου, και πέρα από το καθαρά τραγουδιστικό κομμάτι να περιπλανηθώ και στα μονοπάτια της σύνθεσης, της ενορχήστρωσης και της παραγωγής. 

Με τον Μάνο Σαγκρή συμπράττετε και στο άλμπουμ σας «Με τα γόνατα χορεύουν». Τι είναι αυτό που σας συνδέει τόσα χρόνια δημιουργικά; 

Με τον Μάνο έχουμε την ελευθερία να μοιραζόμαστε όλες μας τις σκέψεις, τους προβληματισμούς, τις χαρές, τις λύπες και όλα τα όνειρά μας. Ετσι φτιάχνουμε τα τραγούδια μας. Είναι μια δύσκολη διαδικασία. Δεν χωράνε μετριοπάθειες. Και είναι δυνατή πρόκληση να παίζεις με όλα τα αληθινά σου. Ενα βήμα παραπέρα κάθε φορά. Και να ελπίζεις ότι πράγματι είναι αληθινά και όντως ένα βήμα παραπέρα. Είμαστε αρκετά απαιτητικοί από τους εαυτούς μας και οι δύο. Είναι ένας κοινός δρόμος αυτός.

Γιατί επιστρέφετε συχνά στο θέατρο; Τι βρίσκετε εκεί που δεν βρίσκετε στη δισκογραφία; 

Είναι ένας συνεχής διάλογος. Φαινομενικά είναι δύο διαφορετικοί κόσμοι, όμως για μένα είναι μια συνολική έκφραση που μου δίνεται η ευκαιρία να την εξελίσσω όσο μπορώ. Το θέατρο βασίζεται περισσότερο στο συλλογικό «παιχνίδι» κι αυτό είναι κάτι που λείπει ίσως από τον δισκογραφικό χώρο, που κινείται συνήθως γύρω από πιο ατομικό περιβάλλον. Στο θέατρο επίσης σου δίνονται ευκαιρίες να χρησιμοποιήσεις άλλες μουσικές φόρμες, πέρα από τις γνωστές δομές που έχει το τραγούδι. Και αυτό έχει πολλές επιμέρους αποχρώσεις που σε κάνουν να εμπλουτίζεις τη δημιουργικότητα και τη φαντασία. Η δισκογραφία, από την άλλη, για μένα είναι ένας βαθύς διάλογος με τον εαυτό μου και αγγίζει τα πιο αληθινά σημεία του ψυχισμού μου. Μου προκαλεί μεγάλη συγκίνηση το ότι τα μοιράζομαι με ακόμα έναν συνδημιουργό, αλλά και με μουσικούς που δίνουν κι αυτοί ψυχή και καρδιά σ’ αυτή τη μοιρασιά. 

Οταν γράφετε μουσική για μια παράσταση, ξεκινάτε από την υπόθεση του έργου ή από κάποιο δικό σας μουσικό ένστικτο; 

Το κείμενο είναι ο αρχικός και βασικός άξονας. Τα συναισθήματα αργότερα που γεννιούνται στην πρόβα από την προσέγγιση του σκηνοθέτη και των ηθοποιών γεννάνε και τα δικά μου μουσικά ένστικτα.

Τι σας ενδιαφέρει περισσότερο σήμερα: να ερμηνεύετε ή να δημιουργείτε; 

Είναι δύο αντίθετοι πόλοι που φτιάχνουν μέσα μου κάτι ολόκληρο. Είναι στιγμές που χαίρομαι το ένα, κι άλλες που απολαμβάνω το άλλο. Ελπίζω πάντα με την ίδια αλήθεια από πλευράς μου.

Εχει γίνει πιο δύσκολο να μιλήσει κανείς ουσιαστικά μέσα από ένα τραγούδι στην εποχή του streaming και της ταχύτητας; 

Και πάλι θα σταθώ στην καθαρή πρόθεση και την αλήθεια. Οταν υπάρχουν αυτά, νομίζω η έκφραση του ουσιαστικού γίνεται ευκολότερη. Το δύσκολο είναι να βρεθεί αυτή η αλήθεια. Είτε μιλάμε για εποχή streaming είτε για αναλογικότητα παλιότερης εποχής.

Πώς σας επηρεάζει η Ελλάδα τού σήμερα ως δημιουργό; Υπάρχουν πράγματα που σας θυμώνουν και άλλα που σας εμπνέουν; 

Η Ελλάδα με εμπνέει πάντοτε. Οι άνθρωποί της. Εχουμε μια ανάγκη όλοι μας να πετάξουμε τον φόβο. Εδώ και πολλά χρόνια. Για πολλά ζητήματα. Αυτό με συγκινεί εμένα. Κι ας με θυμώνει παράλληλα. Εχουμε φως και ουρανό και επιμένουμε πολλές φορές να κοιτάμε χαμηλά. Να σπαταλιόμαστε στα ασήμαντα. Η τοξικότητα δυστυχώς στην καθημερινότητα είναι κάτι σαν αυτονόητο. Το να την πολεμάω, καλλιτεχνικά, με γεμίζει στόχο και έμπνευση. Σαν να θέλω να δώσω κι εγώ κάτι, για να φτιαχτεί κάτι διαφορετικό από αυτό που ζούμε όλοι. 

Ο έρωτας παραμένει για εσάς πηγή έμπνευσης ή έχει πάψει να είναι απαραίτητος για να γραφτεί ένα τραγούδι; 

Ο έρωτας είναι πηγή ζωής γενικότερα για μένα. Είναι το καταλληλότερο όχημα για να βγούμε έξω από τον εαυτό μας και να ενωθούμε με κάτι «συμπαντικό». Πώς να μη με εμπνεύσει όλο αυτό;

Ζούμε σε μια εποχή μεγάλης πόλωσης. Μπορεί η τέχνη να λειτουργήσει ως χώρος συνάντησης; 

Σαφώς και μπορεί. Οπως και άλλα πεδία μπορούν. Ο αθλητισμός, για παράδειγμα. Την ίδια στιγμή όμως μπορεί να τονώσει και την πόλωση. Φτάνει λοιπόν ο άνθρωπος να θέλει να «συναντηθεί». Και τα μέσα θα βρεθούν.

Πόσο δύσκολο είναι σήμερα για έναν νέο καλλιτέχνη να επιβιώσει χωρίς να κάνει εκπτώσεις σε αυτό που θέλει να υπηρετήσει; 

Δεν μπορούμε να το ξέρουμε αυτό. Υπάρχουν καλλιτέχνες που πέτυχαν πολλά και όμορφα, χωρίς να κάνουν απαραίτητα εκπτώσεις. Εμμένοντας στο υλικό και στον μοναδικό τους δρόμο και τρόπο από την αρχή. Είναι πολύ σχετικό όλο. Αλλοι χαρακτήρες καλλιτεχνών έχουν ανάγκη να υπάρξουν ισορροπίες για να προχωρήσουν. Νομίζω κι αυτό σεβαστό. Το θέμα για μένα τελικά είναι τι έργο αφήνει ο καλλιτέχνης.

Αν σας ζητούσα να περιγράψετε την Ελλάδα τού σήμερα με ένα τραγούδι, ποιο θα ήταν; 

«Ξημερώνει μακριά σου, και εγώ στην αγκαλιά σου πάλι δίπλωσα». Από τα «Λυχνάρια» του νέου μας άλμπουμ. Ετσι, αφιερωμένο σε αυτή την Ελλάδα που τη θέλουμε τόσο κοντά μας, αλλά συχνά νιώθουμε ότι είναι τόσο μακριά.

INFO: «Νίκος Ξυλούρης: ο Αρχάγγελος της Κρήτης», σε κείμενο Ζαχαρένιας Πετράκη και σκηνοθεσία Νικορέστη Χανιωτάκη: από Τετάρτη έως Κυριακή, στο θέατρο Ηβη, για 2η σεζόν.