Τεράστιας σημασίας για τα ασφαλιστικά δικαιώματα εκατοντάδων χιλιάδων εργαζομένων είναι η πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας που έκρινε πως όσοι απασχολήθηκαν σε προγράμματα stage θα έπρεπε να είχαν πλήρη ασφαλιστικά δικαιώματα.
- Από τον Σπύρο Γεράρδη
Καθώς η υπόθεση αφορά περίπου 300.000 εργαζομένους για μία περίοδο 10, 15 ή ακόμη και 20 ετών, το κόστος για να τους αποδοθούν τα ένσημά τους μπορεί να ξεπερνά ακόμα και το 1 δισ. ευρώ!
Το ιστορικό
Συμβασιούχος εργαζόμενος μέσω stage στο ΙΚΑ- ΕΤΑΜ, στο Aργος, προσέφυγε στην τοπική διοικητική επιτροπή του ίδιου υποκαταστήματος, ζητώντας να του αποδοθούν πλήρη ασφαλιστικά δικαιώματα. Ο λόγος είναι ότι τα προγράμματα stage προέβλεπαν ασφάλιση μόνο για υγειονομική περίθαλψη – εργατικό ατύχημα, όχι όμως ένσημα.
Στην προσφυγή του υποστήριξε ότι δικαιούνταν να υπαχθεί στην πλήρη ασφάλιση του ασφαλιστικού φορέα, διότι, παρότι μεταξύ του ίδιου και του φορέα ως εργοδότη είχαν συναφθεί συμβάσεις μαθητείας με σκοπό την απόκτηση εργασιακής εμπειρίας, καθ’ όλη τη διάρκεια της απασχόλησής του στο ΙΚΑ -ΕΤΑΜ, από το 2005 έως το 2013, παρείχε, στην πραγματικότητα, εργασία, υπό συνθήκες εξαρτημένης εργασίας κατά κύριο επάγγελμα και αντί αμοιβής, εργαζόμενος ως μόνιμος διοικητικός υπάλληλος σε διάφορες υπηρεσίες του εν λόγω οργανισμού κοινωνικής ασφάλισης.
Με άλλα λόγια, από τη στιγμή που έκανε τη δουλειά μόνιμου δημόσιου υπαλλήλου, ζήτησε να έχει ίδια ασφαλιστική αντιμετώπιση, με την καταβολή και την αναγνώριση των ενσήμων που του αναλογούν. Μετά την απόρριψη της προσφυγής από το ίδιο το ΙΚΑ, ο εργαζόμενος προσέφυγε και δικαιώθηκε από το Διοικητικό Πρωτοδικείο Ναυπλίου, το οποίο έκρινε πως η εργασιακή του σχέση ήταν στην πραγματικότητα εξαρτημένης εργασίας. Οπως ήταν αναμενόμενο, ο ΕΦΚΑ -ως διάδοχος οργανισμός του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ- προσέφυγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας, το οποίο επιβεβαίωσε την απόφαση του Πρωτοδικείου Ναυπλίου!
Πράγματι, στο σκεπτικό της απόφασης 384/2026 του Α’ Τμήματος του ΣτΕ αναφέρεται επί λέξει πως «το δικάσαν δικαστήριο νομίμως προέβη στον χαρακτηρισμό της φύσης της παρεχόμενης από τον αναιρεσίβλητο εργασίας στο ΙΚΑ-ΕΤΑΜ ως εργοδότη κατά το χρονικό διάστημα από τις 17/2/2007 έως τις 28/11/2013 ως εξαρτημένης εργασίας, αφού προηγουμένως εκτίμησε τις συνθήκες απασχόλησης, όπως αυτές περιγράφονται στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση και εμπίπτουν στην έννοια της εξαρτημένης εργασίας (πενθήμερη απασχόληση από Δευτέρα έως Παρασκευή για επτά ώρες ημερησίως, αντί αμοιβής, με δικαίωμα λήψης άδειας) και αφού δέχτηκε ότι η απασχόληση του αναιρεσίβλητου στο ΙΚΑ-ΕΤΑΜ, ως εργοδότη, είχε ως προέχοντα σκοπό την απόκτηση εργασιακής εμπειρίας μόνο κατά τους πρώτους 18 μήνες, οι οποίοι αποτελούσαν, κατά το δικάσαν διοικητικό εφετείο, το απαιτούμενο χρονικό διάστημα για την απόκτηση της εμπειρίας αυτής, ενώ, αντιθέτως, κατά το επίμαχο χρονικό διάστημα από τις 17/2/2007 έως 28/11/2013 που έπεται του αναγκαίου, κατά την κρίση του δικάσαντος δικαστηρίου, χρονικού διαστήματος για την ολοκλήρωση της επαγγελματικής κατάρτισης και της απόκτησης της εμπειρίας, αποκλειστικός σκοπός είχε καταστεί πλέον η παροχή εξαρτημένης εργασίας για την εκτέλεση παραγωγικού έργου προς όφελος του πιο πάνω εργοδότη».
Με αυτά τα δεδομένα προκύπτει πλέον αμετάκλητα πως όλοι όσοι είχαν απασχοληθεί στα προγράμματα stage έχουν λαμβάνειν τα ένσημα που τους αναλογούν τόσο για κύρια όσο και για επικουρική σύνταξη – αλλά και κάποιοι εξ αυτών και εφάπαξ.
Αρχισαν το 1999 και καταργήθηκαν το 2009
Τα προγράμματα stage του ΟΑΕΔ θεσμοθετήθηκαν το 1998 και άρχισαν το 1999. Στόχος τους ήταν η απόκτηση εργασιακής εμπειρίας ανέργων με μειωμένη ασφάλιση. Σταδιακά γιγαντώθηκαν, καλύπτοντας πάγιες ανάγκες του Δημοσίου. Καταργήθηκαν οριστικά τον Οκτώβριο του 2009, ωστόσο χιλιάδες εργαζόμενοι παρέμειναν στα πόστα τους για μεγάλο χρονικό διάστημα μετά μέσω διαδοχικών παρατάσεων.
Μητρόπουλος: Να συμμορφωθεί άμεσα η κυβέρνηση
Σχολιάζοντας την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, ο δικηγόρος – εργατολόγος και πρόεδρος της ΕΝΥΠΕΚΚ Αλέξης Μητρόπουλος, με αποκλειστική του δήλωση στη «δημοκρατία», καλεί την κυβέρνηση να συμμορφωθεί άμεσα με την απόφαση. Οπως επισημαίνει, «οι αξιώσεις των ασφαλισμένων για τα ένσημα που τους οφείλονται δεν παραγράφονται. Ωστόσο, «θα πρέπει άμεσα η κυβέρνηση να συμμορφωθεί με νόμο και να τους αποδώσει τα οφειλόμενα. Δεν πρέπει οι ασφαλισμένοι να αναγκαστούν σε νέες δικαστικές περιπέτειες. Η κυβέρνηση δεν πρέπει να αφήσει να ξοδεύονται στα δικαστήρια φτωχοί άνθρωποι».
Αξίζει να προστεθεί πως με το ίδιο θέμα είχε ασχοληθεί με έμμεσο τρόπο το ΣτΕ και το προηγούμενο διάστημα. Τον περασμένο Μάρτιο εκδόθηκαν οι αποφάσεις 383-382/ 2026 που έκριναν πως όταν ένας εργαζόμενος τηρεί ωράριο, δέχεται συγκεκριμένες εντολές και παράγει έργο που καλύπτει τις ανάγκες του φορέα, τότε η σχέση χαρακτηρίζεται «μη γνήσια μαθητεία».
Υποχρεώσεις
Σε τέτοιες περιπτώσεις η εκμάθηση της τέχνης θεωρείται απλώς δευτερεύουσα συνέπεια της εργασίας, με αποτέλεσμα ο εργοδότης να υποχρεούται στην καταβολή πλήρων ασφαλιστικών εισφορών και όχι μόνο των περιορισμένων που προέβλεπε ο νόμος για τον επαγγελματικό κίνδυνο. Επιπλέον, το ανώτατο δικαστήριο είχε καταστήσει σαφώς πως ο εργαζόμενος έχει τα ίδια δικαιώματα ακόμη και αν η σύμβαση είχε κριθεί άκυρη.
Το ΣτΕ είχε επισημαίνει ότι είναι αδιάφορο, όσον αφορά την υπαγωγή στην πλήρη ασφάλιση του ιδρύματος, το ότι οι συναφθείσες (μία ή διαδοχικές) συμβάσεις αποτελούν άκυρες συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας (λόγω μη συνδρομής των νόμιμων προϋποθέσεων για την πρόσληψη του μισθωτού στο Δημόσιο ή στον ευρύτερο δημόσιο τομέα) ή άκυρες διαδοχικές συμβάσεις ορισμένου χρόνου (λόγω παραβάσεως των διατάξεων του Π.Δ. 164/2004).
