Το μέτρο της θέσπισης του «Κουμπαρά για τη νέα γενιά» προκάλεσε τις περισσότερες συζητήσεις μεταξύ των μέτρων που ανακοινώθηκαν στην 90ή ΔΕΘ, μέτρο που παρουσιάζει ορισμένα πλεονεκτήματα αλλά και κάποια στοιχεία που προκαλούν προβληματισμό.
Του Μάκη Ντόβολου
Η βασική ιδέα είναι απλή: Οι γονείς δημιουργούν έναν ειδικό επενδυτικό λογαριασμό για το παιδί και για κάθε ευρώ που καταθέτουν το κράτος προσθέτει ένα ευρώ, μέχρι ενός συγκεκριμένου ετήσιου ορίου. Τα χρήματα θα επενδύονται υποχρεωτικά σε αμοιβαία κεφάλαια, μετοχές, εταιρικά ή κρατικά ομόλογα, σε αγορές Ελλάδας και Ε.Ε., και, κατά κανόνα, παραμένουν στον λογαριασμό μέχρι την ενηλικίωση. Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι με τον τρόπο αυτό δίνεται η ευκαιρία στους νέους να δημιουργήσουν ένα αρχικό κεφάλαιο ζωής, ενώ παράλληλα ενισχύονται η αποταμιευτική και η επενδυτική κουλτούρα των οικογενειών.
Ομως, όπως συμβαίνει με κάθε επενδυτικό προϊόν μακράς διάρκειας, η τελική εικόνα δεν εξαρτάται μόνο από το πόσα χρήματα θα καταβληθούν, αλλά και από την απόδοση, το ρίσκο και την αξία που θα έχουν τα χρήματα όταν έρθει η ώρα να χρησιμοποιηθούν.
Πώς λειτουργεί
Ο λογαριασμός θα μπορεί να ανοίγει μέσα στα δύο πρώτα χρόνια από τη γέννηση του παιδιού. Η κρατική συμμετοχή αρχίζει με ανώτατο όριο τα 1.200 ευρώ τον χρόνο και το όριο αυτό αυξάνεται κατά 10% ανά πενταετία προκειμένου να καλυφθεί και ο πληθωρισμός.
Εφόσον η οικογένεια αξιοποιεί κάθε χρόνο το ανώτατο όριο, μέχρι τα 18 έτη θα έχουν καταβληθεί συνολικά 49.304 ευρώ: 24.652 ευρώ από την οικογένεια και άλλα 24.652 ευρώ από το κράτος. Σύμφωνα με το παράδειγμα που παρουσίασε το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης, με ετήσια απόδοση 3% το ποσό θα φθάσει τα 64.109 ευρώ όταν ενηλικιωθεί το παιδί, με 5% τα 77.062 ευρώ και με 7% τα 93.173 ευρώ.
Ομως, εδώ πρέπει να σημειωθεί πως πρόκειται για ενδεικτικά επενδυτικά σενάρια και όχι για εγγυημένες αποδόσεις, καθώς ο «Κουμπαράς» δεν θα είναι ένας απλός λογαριασμός αποταμίευσης, αλλά ένας επενδυτικός λογαριασμός. Και -ως γνωστόν- οι επενδύσεις «δεν έχουν εγγυημένη απόδοση και οι προηγούμενες αποδόσεις δεν διασφαλίζουν τις μελλοντικές».
Τα πλεονεκτήματα
Το πρώτο και προφανέστερο πλεονέκτημα είναι η ίδια η κρατική αντιστοίχιση. Για μια οικογένεια που μπορεί να αποταμιεύει, το «ένα ευρώ από την οικογένεια, ένα ευρώ από το κράτος» αποτελεί πολύ ισχυρό κίνητρο. Ακόμα και μια μικρή συστηματική καταβολή αποκτά μεγαλύτερο βάρος όταν συνοδεύεται από ισόποση δημόσια χρηματοδότηση. Το γεγονός ότι η αντιστοίχιση γίνεται για οποιοδήποτε ποσό, μέχρι το όριο των 1.200 ευρώ, σημαίνει ότι το μέτρο δεν απαιτεί από όλους να διαθέτουν το ανώτατο ποσό για να συμμετάσχουν. Η ιδέα είναι ότι ένα χρηματικό ποσό που θα ήταν εύκολο να καταναλωθεί μέσα σε λίγους μήνες μετατρέπεται σταδιακά σε κεφάλαιο για την ενήλικη ζωή του παιδιού. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, μπορούν να συνεισφέρουν και άλλα πρόσωπα του οικογενειακού ή φιλικού περιβάλλοντος. Ετσι, ακόμα και ένα ποσό που δίνεται ως δώρο μπορεί να αποκτήσει μακροπρόθεσμο χαρακτήρα.
Δεύτερο πλεονέκτημα είναι ο μακρύς χρονικός ορίζοντας. Ενα παιδί που αρχίζει από τη βρεφική ηλικία έχει μπροστά του περίπου 18 χρόνια. Αυτό επιτρέπει στα χρήματα να επενδύονται σε βάθος χρόνου και δίνει τη δυνατότητα αξιοποίησης της σύνθετης απόδοσης. Σε αντίθεση με έναν απλό λογαριασμό που έχει ως βασικό στόχο τη φύλαξη χρημάτων, εδώ ο στόχος είναι η δημιουργία κεφαλαίου.
Τρίτο πλεονέκτημα είναι ότι το παιδί αποκτά ένα περιουσιακό στοιχείο προτού ακόμη αρχίσει την ενήλικη ζωή του. Τα χρήματα μπορούν να αποτελέσουν ένα αρχικό κεφάλαιο για σπουδές, επαγγελματική δραστηριότητα ή άλλες σημαντικές ανάγκες της ενήλικης ζωής. Πρόκειται, δηλαδή, για μια προσπάθεια να μεταφερθεί ένα μέρος της οικονομικής στήριξης από το άμεσο παρόν στο μέλλον.
Θετικό είναι επίσης ότι ο τόκος και οι αποδόσεις του προϊόντος θα είναι αφορολόγητες, χωρίς φόρο υπεραξίας.
Ακόμα ένα σημαντικό στοιχείο είναι η δυνατότητα επιλογής. Τα προϊόντα θα πιστοποιούνται με κοινούς όρους σε συνεργασία με την Τράπεζα της Ελλάδος και την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, ενώ κάθε πάροχος θα υποχρεούται να διαθέτει τουλάχιστον ένα προϊόν εγγυημένου κεφαλαίου. Πρόκειται για μία σημαντική παράμετρο, ιδιαίτερα για οικογένειες που δεν επιθυμούν να εκθέσουν τις αποταμιεύσεις του παιδιού σε πλήρη επενδυτικό κίνδυνο.
Τα ερωτήματα, οι ανισότητες, το κόστος και τα… ψιλά γράμματα
– Το «1+1» είναι εξαιρετικά ελκυστικό, αλλά δεν έχει την ίδια αξία για όλες τις οικογένειες. Η κρατική ενίσχυση δεν είναι ένα ποσό που καταβάλλεται αυτόματα σε κάθε παιδί. Προϋποθέτει αντίστοιχη καταβολή από την οικογένεια. Αυτό σημαίνει ότι μια οικογένεια που έχει μεγαλύτερη οικονομική δυνατότητα μπορεί να αξιοποιήσει πλήρως το «ταίριασμα», ενώ μια οικογένεια που δυσκολεύεται ακόμη και να αποταμιεύσει 100 ευρώ τον μήνα δεν θα μπορέσει να αξιοποιήσει στον ίδιο βαθμό την κρατική ενίσχυση. Η κυβέρνηση απαντά ότι το κράτος θα αντιστοιχίζει όποιο ποσό καταβάλλεται, όχι υποχρεωτικά τα 1.200 ευρώ. Η ένσταση, ωστόσο, παραμένει: ως μηχανισμός δημιουργίας περιουσιακού κεφαλαίου, το μέτρο επιβραβεύει περισσότερο εκείνους που έχουν τη δυνατότητα να αποταμιεύουν περισσότερο, έστω μέχρι το πλαφόν της κρατικής συμμετοχής. Είναι επομένως ένα πολύ ισχυρό εργαλείο αποταμίευσης, αλλά όχι ένα αναδιανεμητικό μέτρο.
– Ο λογαριασμός σχεδιάζεται για να λειτουργήσει μέχρι την ενηλικίωση και, σύμφωνα με τον κυβερνητικό σχεδιασμό, δεν θα μπορεί να «σπάσει» ελεύθερα πριν από τότε. Οι εξαιρέσεις αφορούν συγκεκριμένες σοβαρές περιπτώσεις. Ομως η δέσμευση αυτή έχει δύο όψεις. Από τη μία, προστατεύει τον στόχο του προγράμματος: τα χρήματα να μη χρησιμοποιηθούν για τις τρέχουσες ανάγκες της οικογένειας. Από την άλλη, μειώνει την ευελιξία ενός νοικοκυριού που μπορεί να αντιμετωπίσει μια σοβαρή οικονομική δυσκολία. Το ίδιο ισχύει και για τις τακτικές καταβολές. Η κυβέρνηση διευκρίνισε ότι αν κάποια χρονιά η οικογένεια δεν μπορέσει να καταθέσει χρήματα, δεν χάνει το προϊόν, απλώς δεν υπάρχει αντίστοιχη κρατική καταβολή για εκείνη τη χρονιά. Αυτό είναι θετικό, γιατί δεν μετατρέπει την αποταμίευση σε υποχρέωση. Παράλληλα, όμως, σημαίνει ότι το ποσό που τελικά θα έχει το παιδί στα 18 του μπορεί να διαφέρει αισθητά από τα κυβερνητικά παραδείγματα, ανάλογα με το πόσο συστηματικά μπόρεσε να καταβάλλει χρήματα η οικογένεια.
– Το φορολογικό όφελος μπορεί να ευνοεί περισσότερο τα μεγαλύτερα κεφάλαια. Η απαλλαγή από φόρο τόκων, υπεραξιών και μερισμάτων είναι σημαντική, αλλά εδώ υπάρχει μια κοινωνική διάσταση: αν μια οικογένεια έχει τη δυνατότητα να εισφέρει 5.000 ή 10.000 ευρώ τον χρόνο, δημιουργεί πολύ μεγαλύτερο επενδυτικό κεφάλαιο από μια οικογένεια που μπορεί να βάζει 200 ή 300 ευρώ. Παρότι το κράτος θα συνεχίσει να συμμετέχει μόνο μέχρι το προβλεπόμενο πλαφόν, το επιπλέον κεφάλαιο αξιοποιεί το ευνοϊκό φορολογικό καθεστώς.
– Ακόμα ένα σημείο που θα κρίνει την επιτυχία του μέτρου είναι το κόστος. Σε μία επένδυση διάρκειας 18 ετών, ακόμα και μία σχετικά μικρή ετήσια επιβάρυνση μπορεί να έχει σημαντική επίδραση στο τελικό κεφάλαιο εξαιτίας της σύνθετης απόδοσης. Για τον λόγο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία η πρόβλεψη για συγκρισιμότητα των προϊόντων και ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με το συνολικό τους κόστος. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να υπάρχει μεγάλη ονομαστική απόδοση, αλλά να γνωρίζει ο γονέας πόσο από αυτήν απομένει μετά τις προμήθειες και τα λοιπά έξοδα.
Το εγγυημένο κεφάλαιο και το ρίσκο του πληθωρισμού
Οπως προαναφέραμε, τα χρήματα θα διοχετεύονται σε επενδυτικά προϊόντα. Η επιλογή ενός προϊόντος μεγαλύτερου ρίσκου μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερη απόδοση, αλλά μπορεί επίσης να συνοδευτεί από μεγαλύτερες διακυμάνσεις ή και απώλειες.
Ενας επενδυτικός ορίζοντας 18 ετών πράγματι επιτρέπει μεγαλύτερη ανοχή στις βραχυχρόνιες διακυμάνσεις. Ωστόσο, ο κίνδυνος γίνεται πιο κρίσιμος όσο πλησιάζει η στιγμή κατά την οποία ο νέος θα χρειαστεί τα χρήματα.
Η κυβέρνηση επιχειρεί να απαντήσει στον κίνδυνο αυτό με την υποχρεωτική ύπαρξη τουλάχιστον ενός προϊόντος εγγυημένου κεφαλαίου από κάθε συμμετέχοντα πάροχο. Ομως, πρέπει να είναι σαφές τι ακριβώς εγγυάται κάθε πάροχος, σε ποια χρονική στιγμή, με ποιες προϋποθέσεις και τι συμβαίνει σε περίπτωση πρόωρης εξόδου που επιτρέπεται από τις εξαιρέσεις.
Επίσης υπάρχει και η σοβαρή παράμετρος του πληθωρισμού, ιδίως σε επενδυτικά προϊόντα μακράς διάρκειας.
Ενα προϊόν εγγυημένου κεφαλαίου μπορεί να προστατεύει τον αποταμιευτή από την απώλεια του ονομαστικού κεφαλαίου εξαιτίας μιας πτώσης των αγορών. Δεν σημαίνει αυτομάτως ότι προστατεύει και την πραγματική αξία των χρημάτων.
Εάν, δηλαδή, ένα κεφάλαιο παραμένει ονομαστικά ακέραιο για 18 χρόνια, η αγοραστική δύναμή του μπορεί να είναι χαμηλότερη λόγω του πληθωρισμού.
Σε αυτόν τον κίνδυνο ο κυβερνητικός σχεδιασμός επιχειρεί να απαντήσει με τη σταδιακή αύξηση της κρατικής συμμετοχής. Το ανώτατο ποσό της κρατικής συμμετοχής δεν παραμένει σταθερό στα 1.200 ευρώ. Αυξάνεται κατά 10% κάθε πενταετία, από 1.200 ευρώ σε 1.320 ευρώ, στη συνέχεια σε 1.452 ευρώ και, τέλος, σε 1.597 ευρώ.
Η αύξηση αυτή αποτελεί μία μορφή προσαρμογής στην πάροδο του χρόνου. Δεν αποτελεί όμως αυτόματη τιμαριθμική αναπροσαρμογή.
Ο λόγος είναι απλός: αύξηση 10% σε πέντε χρόνια ισοδυναμεί με ετήσια αύξηση περίπου 1,92%. Επομένως, εάν ο μέσος πληθωρισμός είναι υψηλότερος από αυτό το ποσοστό, η αγοραστική δύναμη των 1.200 ευρώ δεν διατηρείται πλήρως από το νέο όριο των 1.320 ευρώ. Για παράδειγμα, με μέσο πληθωρισμό 3% ετησίως, τα 1.200 ευρώ θα αντιστοιχούσαν έπειτα από πέντε χρόνια σε περίπου 1.391 ευρώ για να έχουν την ίδια αγοραστική δύναμη. Το προβλεπόμενο όριο, όμως, είναι 1.320 ευρώ. Αρα η αύξηση του πλαφόν περιορίζει σε κάποιο βαθμό τη διάβρωση που προκαλεί ο χρόνος, αλλά δεν εξαλείφει τον κίνδυνο του πληθωρισμού. Από την άλλη πλευρά, το γεγονός ότι δεν βάζει μόνο η οικογένεια τα χρήματα αλλά βάζει ισόποσα και το κράτος σημαίνει ότι μια απόδοση περίπου ίση με τον πληθωρισμό αφήνει στο παιδί την πολύ σημαντική αξία της κρατικής συνεισφοράς.
Τα διεθνή μοντέλα επιδοτούν χωρίς… κρυφούς όρους
Σύμφωνα με σχετική έρευνα του ΙΟΒΕ, σε ορισμένες χώρες εφαρμόζονται φορολογικά κίνητρα όπου οι αποδόσεις απαλλάσσονται από φόρους, εφόσον τηρούνται συγκεκριμένοι κανόνες διακράτησης. Παραδείγματα αποτελούν η Γαλλία, μέσω του PEA Jeune, και το Ηνωμένο Βασίλειο, μέσω του Junior ISA.
Αλλες χώρες εφαρμόζουν προγράμματα με άμεσες δημόσιες εισφορές. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, εφαρμόστηκε το Child Trust Fund. Το κράτος κατέβαλε αρχικά ποσό 250 λιρών, περίπου 290 ευρώ, κατά τη γέννηση του παιδιού, ενώ για παιδιά από οικογένειες με χαμηλό εισόδημα προβλεπόταν επιπλέον ποσό 250 λιρών. Σε ορισμένες περιπτώσεις υπήρχε και επιπλέον ισόποση καταβολή στην ηλικία των επτά ετών.
Στον Καναδά εφαρμόζονται τα Registered Education Savings Plans (RESP). Το κράτος καταβάλλει επιπλέον 20% επί των ετήσιων καταθέσεων των γονέων, με ανώτατη ετήσια κρατική καταβολή 500 καναδικών δολαρίων, περίπου 315 ευρώ. Τα αχρησιμοποίητα ποσά μπορούν να μεταφέρονται μέχρι την ηλικία των 17 ετών, οπότε λήγουν οι κρατικές εισφορές. Συνολικά, το κράτος μπορεί να καταβάλει εισφορές μέχρι 7.200 καναδικά δολάρια, περίπου 4.536 ευρώ.
Στο ισραηλινό πρόγραμμα Saving for Every Child το κράτος καταθέτει 57 σέκελ τον μήνα, περίπου 15 ευρώ, από τη γέννηση μέχρι την ηλικία των 18 ετών. Οι γονείς έχουν τη δυνατότητα να καταθέτουν προαιρετικά άλλα 57 σέκελ τον μήνα μέσω του επιδόματος τέκνου.
Η ανάληψη μπορεί να γίνει στην ηλικία των 18 ετών ή, εναλλακτικά, να διατηρηθεί ο λογαριασμός μέχρι τα 21, οπότε προβλέπεται επιπλέον καταβολή 568 σέκελ, περίπου 148 ευρώ.
Υπάρχουν δύο βασικές κατηγορίες λογαριασμών: Η πρώτη είναι οι επενδυτικοί λογαριασμοί, στους οποίους υπάρχουν πολλά είδη επενδύσεων ανάλογα με το προφίλ κινδύνου. Η δεύτερη είναι οι αποταμιευτικοί λογαριασμοί, με επιλογές σταθερού ή μεταβλητού επιτοκίου.
Η γερμανική πρόταση Frühstart Rente αφορά παιδιά ηλικίας από 6 έως 18 ετών και προβλέπει ότι η ανάληψη θα γίνεται στη συνταξιοδότηση.
Η κρατική κατάθεση προβλέπεται στα 10 ευρώ τον μήνα έως την ηλικία των 18 ετών. Οι γονείς θα μπορούν προαιρετικά να προσθέτουν χρήματα, με ευέλικτο ποσό, για παράδειγμα 10 ευρώ τον μήνα ή περισσότερο. Η γονική εισφορά δεν είναι απαραίτητη για να λάβει το παιδί τη βασική κρατική κατάθεση. Ως προς τη σύνθεση του χαρτοφυλακίου, προτείνεται κυρίως μετοχική τοποθέτηση, περίπου 60% σε μετοχές, με στόχο τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη. Τέλος, προβλέπεται, ως πρόταση, απαλλαγή των αποδόσεων από φορολογία κατά την περίοδο της αποταμίευσης.
ΠΗΓΗ: dealnews.gr
