Οι μισοί από τους εργαζομένους σε ΟΑΕΕ και ΟΓΑ και σχεδόν το 37% των εργαζόμενων σε επιχειρήσεις που είναι εγγεγραμμένες στο ΙΚΑ δεν καταβάλλουν τις ασφαλιστικές εισφορές τους, γεγονός που αποτελεί τη βασική αιτία δημιουργίας τεράστιων ελλειμμάτων, ενώ δυσκολεύει αφάνταστα την καταβολή των συντάξεων. Τα στοιχεία για τα τρία μεγαλύτερα ασφαλιστικά ταμεία της χώρας είναι αποκαρδιωτικά και συνθέτουν το σκηνικό κατάρρευσης που έχει δημιουργηθεί στην Κοινωνική Ασφάλιση. Ο πέμπτος χρόνος ύφεσης, η τεράστια αύξηση της ανεργίας και η αλματώδης άνοδος της «μαύρης» απασχόλησης αποτελούν τις κύριες αιτίες που μαζικά ελεύθεροι επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενοι, αγρότες, αλλά και επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα αδυνατούν να καταβάλλουν τις ασφαλιστικές εισφορές τους, αφήνοντας τα Ταμεία δίχως έσοδα να δίνουν μάχη κάθε μήνα για να βρουν τα κονδύλια για τις συντάξεις.
Οι περισσότεροι από τους εργαζομένους και τις επιχειρήσεις στον ιδιωτικό τομέα βρίσκονται στο δίλημμα να αποδώσουν κανονικά τις ασφαλιστικές εισφορές τους ή να κρατήσουν τα κεφάλαια αυτά έτσι ώστε να ενισχύσουν τη ρευστότητά τους, σε μια περίοδο που η αγορά έχει «στεγνώσει» από ρευστό. Στο πλαίσιο αυτό, συνήθως τα ασφαλιστικά ταμεία είναι οι ριγμένοι της υπόθεσης και χάνουν τη δυνατότητα να εισπράξουν στην ώρα τους κεφάλαια που τους αναλογούν. Το τίμημα των εργαζομένων και των επιχειρήσεων βέβαια είναι να μπαίνουν στη μαύρη λίστα, να χάνουν το δικαίωμα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και παράλληλα να μην έχουν τη δυνατότητα να πάρουν ασφαλιστική ενημερότητα. Στον αντίποδα, οι διαδοχικές ρυθμίσεις που θεσπίζονται για να αποτελέσουν κίνητρο έτσι ώστε να τακτοποιήσουν οι ασφαλισμένοι τυχόν ληξιπρόθεσμες οφειλές τους συνήθως δίνουν «ανάσα» στο σύστημα για λίγους μήνες και μετά επανέρχεται η γνωστή διαδικασία της μη καταβολής ασφαλιστικών εισφορών. Πιο αναλυτικά, η κατάσταση για τα τρία μεγαλύτερα ασφαλιστικά ταμεία έχει ως εξής:
Από στοιχεία της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Εργαζομένων (ΠΟΣΕ) στο ΙΚΑ προκύπτει ότι ανέρχονται σε 97.000 οι επιχειρήσεις που δεν αποδίδουν στο ίδρυμα τις ασφαλιστικές εισφορές που παρακρατούν από τους εργαζομένους τους. Συνολικά στο τέλος του 2012 οι επιχειρήσεις που ήταν εγγεγραμμένες στα μητρώα του ΙΚΑ ανέρχονταν στις 288.000, από τις οποίες όμως οι περίπου 100.000 είναι εποχικού χαρακτήρα, άρα λειτουργούν όχι όλο το έτος, αλλά μερικούς μήνες, συνήθως το καλοκαίρι. Από τους ελέγχους που έχουν πραγματοποιήσει κλιμάκια του ιδρύματος προκύπτει ότι υπάρχει άλλο ένα 7% επιχειρήσεων που χαρακτηρίζονται εταιρίες «φάντασμα», δηλαδή το ΙΚΑ αγνοεί την ύπαρξή τους. Οι εταιρίες αυτές όχι μόνο δεν αποδίδουν εισφορές, αλλά ούτε που έχουν δηλωθεί στα μητρώα του ιδρύματος. Συνολικά υπολογίζεται ότι πάνω από 120.000 επιχειρήσεις συστηματικά αποφεύγουν να καταβάλλουν τις ασφαλιστικές εισφορές, γεγονός που μεταφράζεται σε περίπου 900.000 εργαζομένους. Η απώλεια εσόδων για το ΙΚΑ προκύπτει και μέσω της ασφάλισης ενός μόνο μέρους του μισθού. Η υποχρέωση που έχουν οι επιχειρήσεις τώρα πια να υποβάλλουν Αναλυτική Περιοδική Δήλωση (ΑΠΔ) ίσως περιορίσει το πρόβλημα, καθώς θα μπορεί να γίνει διασταύρωση των μισθών που δηλώνονται με τα εισοδήματα του κάθε εργαζομένου μέσω της φορολογικής του δήλωσης. Ομως έως τώρα οι διασταυρώσεις αυτές δεν έχουν περιορίσει σημαντικά τις απώλειες των εσόδων για το ΙΚΑ, που παραμένουν πολύ μεγάλες.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, το μεγαλύτερο ασφαλιστικό ταμείο της χώρας από τις μειώσεις μισθών και θέσεων εργασίας λόγω απόλυσης αναμένεται να έχει απώλειες 1,5 δισ. ευρώ για το τρέχον έτος. Οι ληξιπρόθεσμες οφειλές από ενεργές επιχειρήσεις ανέρχονται σε 8 δισ. ευρώ και από ανενεργές επιχειρήσεις σε 4,5 δισ. ευρώ. Η υστέρηση εσόδων σε σχέση με το 2012 για το πρώτο πεντάμηνο του έτους φτάνει το 15%, ενώ ήταν μόλις 7% η εκτίμηση του Προϋπολογισμού για τις απώλειες που θα μπορούσαν να προκύψουν σε ακόμα μία χρονιά βαθιάς ύφεσης. Χαρακτηριστικό του προβλήματος ρευστότητας που αντιμετωπίζει το ΙΚΑ είναι ότι κάθε μήνα χρειάζεται περίπου 800.000.000 ευρώ για να καλύψει τις συντάξεις για περίπου 1.200.000 συνταξιούχους.
Ελεύθεροι επαγγελματίες: Οι μισοί (380.000) χρωστούν εδώ και καιρό
Οι ελεύθεροι επαγγελματίες και οι αυτοαπασχολούμενοι σε ποσοστό 50%, δηλαδή περίπου 380.000 άτομα, δεν καταβάλλουν ασφαλιστικές εισφορές. Αποτέλεσμα είναι οι απλήρωτες εισφορές προς τον οργανισμό να φτάνουν σήμερα τα 7,4 δισ. ευρώ, από 3,5 δισ. ευρώ που ήταν το 2009. Μόνο από τις επιχειρήσεις που έχουν βάλει λουκέτο έχει υπολογιστεί ότι 196.000 άτομα έχουν διακόψει την ασφάλισή τους, αφήνοντας οφειλές 1,5 δισ. ευρώ. Ηδη το έλλειμμα στον ΟΑΕΕ είναι 230.000.000 ευρώ στο πεντάμηνο, ενώ η εκτίμηση αρμόδιων στελεχών της Κοινωνικής Ασφάλισης είναι ότι ως το τέλος του έτους θα εκτιναχθεί στα 830.000.000 ευρώ. Αιτία, το γεγονός ότι τα έσοδα του οργανισμού σε μηνιαία βάση δεν υπερβαίνουν τα 120.000.000 ευρώ, ενώ μόνο οι δαπάνες για τις συντάξεις ανέρχονται στα 255.000.000 ευρώ. Με δεδομένο ότι έχει καλυφθεί το 50% της κρατικής επιχορήγησης, είναι απολύτως λογικό να έχει ζητηθεί πρόσθετη επιχορήγηση ύψους 400.000.000 ευρώ για να βγει η χρονιά.
ΟΓΑ: «Αγνοούνται» τα οφειλόμενα από 248.000 αγρότες (μέχρι στιγμής)
Από το σύνολο των 624.000 ασφαλισμένων αγροτών και των 1.149 ενεργών επιχειρήσεων, εισφορές κατέβαλαν στον οργανισμό μόλις 376.000 άτομα έως το τέλος Ιουνίου. Συνολικά, την τελευταία διετία τα στοιχεία του ΟΓΑ δείχνουν ότι το 45% των ασφαλισμένων δεν καταβάλλει τις εισφορές του κάθε εξάμηνο, όπως οφείλει. Στο τέλος του 2012 οι ασφαλισμένοι που είχαν καθυστερούμενες εισφορές ήταν 288.587 άτομα, κάτι που σημαίνει ότι μέσα σε ένα εξάμηνο αυξήθηκαν κατά περίπου 88.000 άτομα εκείνοι που αρνήθηκαν να αποδώσουν εισφορές. Οι καθυστερούμενες εισφορές προς το Ταμείο έχουν υπερβεί τα 600.000.000 ευρώ, ενώ οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προηγούμενων ετών έχουν φτάσει τα 730.000.000 ευρώ. Το Ταμείο έχει, σύμφωνα με την τελευταία καταβολή των συντάξεων του μηνός Ιουλίου, 744.207 συνταξιούχους και κάθε μήνα χρειάζεται περισσότερα από 340.000.000 ευρώ για να καταβάλλει τις συντάξεις δίχως προβλήματα.
Βασίλης Αγγελόπουλος
