Στο βρετανικό υπουργείο Οικονομικών χαμογελούν… Δεν πανηγυρίζουν, αλλά χαμογελούν. Τα τελευταία στοιχεία για την πορεία της βρετανικής οικονομίας δείχνουν ανάκαμψη, που στους χαλεπούς καιρούς της κρίσης της ευρωζώνης φέρνουν τη γηραιά Αλβιόνα σε μια προνομιακή θέση και ένα βήμα πιο κοντά στην «αδελφή» Αμερική. Η πολιτική της ποσοτικής χαλάρωσης, λένε οι αξιωματούχοι της κυβέρνησης Κάμερον, έχει αρχίσει να αποδίδει. Ο δείκτης PMI υπηρεσιών εκτινάχτηκε, ενώ η μεταποίηση παρουσίασε τον Ιούλιο άνοδο 1,9%, που εντυπωσίασε ακόμη και τους πιο αισιόδοξους. Το ράλι ανόδου οδήγησε η αυτοκινητοβιομηχανία, ενώ πολύ υψηλά κινήθηκε και ο κλάδος των κατασκευών και η αγορά ακινήτων. Ηταν μια από τις ισχυρότερες ενδείξεις ανάκαμψης της έκτης μεγαλύτερης οικονομίας στον κόσμο.
Και όμως κάποιοι ανησυχούν και αντιμετωπίζουν τα στοιχεία επιφυλακτικά δείχνοντας την πραγματική οικονομία. Οπως ο διευθυντής του βρετανικού Ινστιτούτου Δημοσιονομικών Ερευνών Πολ Τζόνσον, που σε πρόσφατο άρθρο του στους «Financial Times» χαρακτήριζε τη βρετανική οικονομική κρίση «αχαρτογράφητη περιοχή», επισημαίνοντας ότι «οι μακροπρόθεσμες συνέπειες μπορεί να αποδειχτούν βαθιές». Ενας από τους λόγους ανησυχίας του Τζόνσον, αλλά και πολλών άλλων ειδικών, είναι η βουτιά των μισθών, σημαντική τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Ακόμη χειρότερες είναι οι ενδείξεις για την εξάπλωση της πιο σκληρής μορφής της ευέλικτης εργασίας, που έχει λάβει διαστάσεις επιδημίας στη χώρα των αγώνων των ανθρακωρύχων και των τυπογράφων.
Η συνταγή της βρετανικής ανάπτυξης δεν είναι μόνο η ποσοτική χαλάρωση, αλλά τα συμβόλαια μηδενικών ωρών εργασίας που προστατεύονται από την εργατική νομοθεσία. Αλυσίδες ταχυφαγείων, λιανεμπορίου, ξενοδοχεία, νοσοκομεία, ακόμη και το παλάτι απασχολούν πάνω από 1.000.000 εργαζομένους που δουλεύουν υπό τις συνθήκες των λεγόμενων συμβάσεων μηδενικών ωρών (zero hours contracts), ένα καθεστώς που έχει επικριθεί επειδή δεν προσφέρει ούτε κανονική εργασία αλλά ούτε και σταθερό εισόδημα, ενώ είναι σαφώς προς όφελος του εργοδότη και όχι του εργαζομένου. Στις συμβάσεις αυτές ο εργαζόμενος δεν έχει καμία απολύτως γνώση για το πόσες ώρες και ημέρες θα δουλέψει, δεν καλύπτεται από τον νόμιμο κατώτερο μισθό και δεν έχει δικαίωμα επιδόματος ασθενείας, φυσικά ούτε αδείας. Πληρώνεται μόνο για τις ώρες που εργάζεται. Ομως το υπόλοιπο διάστημα της εβδομάδας είναι υποχρεωμένος να βρίσκεται σε καθεστώς αναμονής, αν και εφόσον η εταιρία επικοινωνήσει μαζί του ζητώντας του να προσέλθει για εργασία. Ταυτόχρονα, όσο βρίσκεται σε αναμονή δεν έχει δικαίωμα να αναζητήσει άλλη δουλειά, εκτός και αν πάρει το «πράσινο φως» και τη σχετική άδεια από τον εργοδότη του!
McDonald’s, Βurger King, Domino Pizza, Sports Direct, ο υπόγειος σιδηρόδρομος, ξενοδοχεία, ο κατάλογος περιλαμβάνει ακόμη και το Μπάκιγχαμ, που απασχολεί με αυτό το καθεστώς περίπου 350 άτομα! Ψίχουλα, αν συγκρίνει κανείς τον αριθμό με τους 82.800 χιλιάδες εργαζομένους που απασχολεί με zero hour contracts η ΜcDonald’s στη Βρετανία. Σύμφωνα με την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Βρετανίας, ο αριθμός των εργαζομένων με αυτό το καθεστώς έχει αυξηθεί κατά 25%. Αντίστοιχη έρευνα, που έδωσε στη δημοσιότητα το βρετανικό Chartered Institute of Personnel and Development (Ινστιτούτο Προσωπικού και Ανάπτυξης), έδειξε ότι ο πραγματικός αριθμός των εργαζομένων ξεπερνάει το 1.000.000, αριθμός που αναλογεί στο 4% του εργατικού δυναμικού της χώρας.
Ακρως καυστικό ήταν το άρθρο αυτή την εβδομάδα του «Guardian», που υπογράφει ο Λάρι Ελιοτ, με τίτλο «Γιατί να σταματήσουμε τις συμβάσεις μηδενικών ωρών; Ας αναβιώσουμε και την παιδική εργασία». Ο ίδιος αναφέρει ειρωνικά ότι «είναι κρίμα που ο Καρλ Μαρξ δεν ζει για να σχολιάσει το γεγονός πως το 90% των εργαζομένων της επιχείρησης Sports Direct δουλεύουν υπό καθεστώς εργασιακής σύμβασης μηδενικών ωρών… Ο συγγραφέας του Κομμουνιστικού Μανιφέστου θα είχε επίσης πολλά να πει για το γεγονός ότι ένας στους τέσσερις ανθρώπους δουλεύουν υπό καθεστώς τυχαίας εργασίας (χωρίς να ξέρουν πόσο θα εργάζονται και για πόσες ώρες την ημέρα)». «Ο υπουργός Επιχειρήσεων Βινς Κέιμπλ θα μπορούσε να μηχανευτεί και άλλους τρόπους ώστε να κάνει την εργασιακή αγορά ακόμη πιο “ευέλικτη”: για παράδειγμα, να επαναφέρει τον νόμο για τα εργοστάσια του 1874, ο οποίος απαγόρευε σε παιδιά κάτω των 10 ετών να εργάζονται σε αυτά ή τον προηγηθέντα νόμο του δεκάωρου του 1847, ο οποίος επέβαλε ότι κανένα παιδί δεν θα εργάζεται για παραπάνω από 10 ώρες την ημέρα. Ή να είναι ακόμη πιο τολμηρός και να ανακοινώσει πως το βρετανικό Κοινοβούλιο έκανε λάθος όταν το 1841 ψήφισε να σταματήσει η εργασία σε υπόγειο χώρο για παιδιά κάτω των 10 ετών» σχολιάζει ο Ελιοτ…
Αυτή ίσως θα είναι η επόμενη μέρα μιας Ευρώπης που οδηγείται με δικά της βήματα προς τον εργασιακό Μεσαίωνα. Αλλωστε, αυτό που μετρά είναι οι αριθμοί στα λογιστικά βιβλία…
Από τη δεκαετία του ’90
Το συγκεκριμένο καθεστώς εργασίας έκανε την εμφάνισή του διά νόμου στη Βρετανία τη δεκαετία του ’90 για να εξυπηρετήσει κυρίως το λιανεμπόριο και τα εποχικά επαγγέλματα, πλέον όμως έχει επεκταθεί σχεδόν σε όλους τους τομείς της αγοράς. Οι αποκαλύψεις αυτή την εβδομάδα από τον βρετανικό Τύπο του αριθμού των ανθρώπων που εργάζονται υπό αυτό το καθεστώς προκάλεσαν θύελλα αντιδράσεων, υποχρεώνοντας ακόμη και το βρετανικό υπουργείο Οικονομικών σε ανακοινώσεις που λίγο πολύ ήταν μια απολογία για τα στραβά μάτια που έκανε έως σήμερα.
Στέλλα Θεοδώρου
