Η τιμή είναι το «κατ’ εικόνα και κατ’ ομοίωσιν». Να γίνουμε όπως μπορούμε. Να γίνουμε ίδιοι με την πηγή και το αίτιο της ύπαρξής μας
«Δεν θα τιμήσεις τον θεό δίνοντάς του κάτι, αλλά όταν γίνεις άξιος να λάβεις όσα προσφέρονται από εκείνον. Γιατί, όπως λένε οι πυθαγόρειοι, θα τιμήσεις άριστα τον θεό αν εξομοιώσεις τη σκέψη σου με τον θεό∙ και όποιος τιμά τον θεό σαν ο θεός να χρειάζεται κάτι, αυτός ασυναίσθητα έχει θεωρήσει ότι ο εαυτός του είναι ανώτερος από τον θεό. Και η πολυτέλεια των προσφορών δεν αποτελεί τιμή προς τον θεό, αν δεν προσφερθεί με θεοσεβή σκέψη. Γιατί οι προσφορές και οι θυσίες των ανοήτων είναι τροφή για τη φωτιά, και τα αφιερώματα είναι δώρα προς τους ιεροσύλους».
Ιεροκλής, Απαντα, απόσπασμα από το «Υπόμνημα εις τα Πυθαγορικά Χρυσά Επη», εκδόσεις Κάκτος, σελ. 75.
Ο Πυθαγόρας, πανεπιστήμων, φιλόσοφος, μύστης, δάσκαλος και πανδερκής νομοθέτης του εσωτερικού βίου των ανθρώπων, κατέλειπε στο πέρασμά του από τη ζωή 71 στίχους, οι οποίοι αρκούν για να καταστήσουν ένα πρόσωπο αθάνατο, και την οντότητά του ενσωματωμένη στην αδιατάρακτη αρμονία του θείου κάλλους. Δύνανται αυτοί οι 71 στίχοι να εφέλξουν το κοινό σκάφος από την ξέρα της παρακμής. Το μόνο που χρειάζεται είναι να τους μάθουμε, να τους κατανοήσουμε και το βασικότερο: να εγκαταστήσουμε το περιεχόμενό τους στον καθημερινό βίο μας. Αλλιώς δεν έχει κανένα νόημα η προσθήκη ανεφάρμοστων πληροφοριών στον νου μας.
Ο Ιεροκλής ήταν ένας από τους μεγάλους αστέρες του νεοπλατωνικού φιλοσοφικού γαλαξία. Καταγόταν από την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου και έζησε κατά το πρώτο μισό του 5ου αιώμα μ.Χ. Πολλά βιογραφικά στοιχεία για εκείνον δεν είναι διαθέσιμα, αλλά τα σωζόμενα κείμενά του τον κατατάσσουν δικαίως στη χορεία των ευγενών του πνεύματος.
Το έργο του Ιεροκλή όπου σχολιάζονται, αναλύονται και αποκρυπτογραφούνται οι βασικές διδαχές των σχολών του πυθαγορισμού, τα λεγόμενα «Χρυσά Επη» θα έπρεπε να είναι ένα από τα βασικά αναγνώσματα των Ελλήνων αλλά και όλων όσοι θέλουν να αποδράσουν από το σπήλαιο των δοξασιών και των ενστίκτων, και να εκτεθούν στο αληθινό φως της γνώσης και της αρετής.
Ιεροσύλων χορηγία
Στο απόσπασμα που παρατέθηκε στην αρχή του κειμένου ο Ιεροκλής εξηγεί στους μαθητές-αναγνώστες του το ηθικό και πραγματικό περιεχόμενο των πρώτων δύο χρυσών επών, που είναι «ἀθανάτους μὲν πρῶτα θεούς, νόμῳ ὡς διάκεινται, τίμα – πρώτα τίμα τους αθανάτους θεούς, όπως έχουν οριστεί από τον νόμο».
Αξίζει να σημειωθεί ότι και ο Πυθαγόρας, όπως η συντριπτική πλειονότητα των στοχαστών, των ρητόρων, των φιλοσόφων, των ποιητών, των ιστορικών και γενικά όλων των μετεχόντων στον πανελλήνιο πολιτισμικό διάλογο, εκκινούσε τον λόγο του με μνεία στον θεό. Οι πρόγονοί μας στήριζαν στην ακλόνητη παρουσία του θείου τα έργα τους και γι’ αυτό τα διατήρησαν απαστράπτοντα και αλώβητα στην πάροδο των αδηφάγων αιώνων. Χωρίς αναφορά και αφιέρωση στον θεό δεν αντέχεται ούτε ο βίος ούτε η έξοδος από αυτόν. Η εποχή της νεωτερικότητας έχει απαρνηθεί το θεϊκό όλον, ενώ ταυτόχρονα προσπαθεί να αποδώσει τον θρόνο του στο μηδέν. Επειτα οι θεωρητικοί του μηδενισμού αναρωτιούνται τι δεν πηγαίνει καλά στον πλανήτη! Λησμονούν ότι είθισται ο άνθρωπος να λαμβάνει ό,τι ζητά, ό,τι προσπαθεί και ό,τι χρησιμοποιεί ως άξονα αναφοράς της ζωής του. Οσοι κηρύττουν το μηδέν μηδέν θα λάβουν…
Ετσι και οι πρώτοι πυθαγόρειοι «ακροατές» ξεκινούσαν το ταξίδι τους στο απόλυτο μαθαίνοντας ότι πρέπει να αποδίδουν πρώτα τιμή στον θεό, ενώ ο Ιεροκλής, σχεδόν μια χιλιετία αργότερα, εξηγούσε στον μεταχριστιανικό κόσμο την ίδια τη φύση της τιμής. Αν δεν γνωρίζεις τι είναι η τιμή προς τους θεούς και πώς την αποδίδεις, τότε καθίστασαι ακουσίως βέβηλος.
Η τιμή, φυσικά, είναι το «κατ’ εικόναν και κατ’ ομοίωσιν». Να γίνουμε όπως μπορούμε. Να μοιάσουμε στην πηγή και το αίτιο της ύπαρξής μας. Να συντονιστούμε με την αρετή που εκπέμπει και να προετοιμαστούμε για να υποδεχθούμε το άσβεστο φως Του. Ετσι τιμάται ο Θεός. Οχι με τα χρυσοπληρωμένα αφιερώματα, αναθήματα και τάματα που αποτελούν, όπως ειρωνικά γράφει ο Ιεροκλής «δώρα προς τους ιεροσύλους».
Η Ιστορία δικαίωσε και δικαιώνει τον Αλεξανδρινό φιλόσοφο. Πόσα χρυσά νομίσματα, κοσμήματα, πανοπλίες, ξίφη και αναθήματα έχει βρει οι ιερόσυλοι σε τύμβους, τάφους και πολυάνδρεια; Την αρετή και την καλοσύνη, όμως, δεν μπορεί να τις κλέψει κανείς και το παράδειγμά τους υπάρχει πάντα σε πλεόνασμα, διαθέσιμο για όλους.
Παναγιώτης Λιάκος
