Η θεωρία σύμφωνα με την οποία ο βασιλιάς μπορούσε να διορίζει κατά το δοκούν πρωθυπουργούς
Από την
Κατερίνα Κανάκη
Περί δεδηλωμένης, εμπιστοσύνης και…. κηπουρών ο λόγος! Με την Ολομέλεια να «καίει», αποφασίζοντας σήμερα αν η κυβέρνηση Τσίπρα έχει ή όχι την πλειοψηφία για να συνεχίσει τη θητεία της, ανατρέχουμε στο μακρινό κοινοβουλευτικό παρελθόν, όταν τη δεδηλωμένη μπορούσαν να λάβουν ακόμη και κηπουροί! Η λεγόμενη «θεωρία του κηπουρού» ήταν στα… πάνω της το 1965, όταν ο βασιλιάς Κωνσταντίνος, μετά την αποπομπή του Γεωργίου Παπανδρέου, είχε σχεδόν απεριόριστη ελευθερία να διορίζει κατά το δοκούν πρωθυπουργούς. Σύμφωνα με την παραπάνω περίφημη θεωρία, μπορούσε να διορίσει ακόμη και τον κηπουρό του πρωθυπουργό.
Η πρόβλεψη αυτή είχε προκαλέσει την μήνιν του πολιτικού κόσμου, με τον Χαρίλαο Τρικούπη στο πασίγνωστο άρθρο του «Τις πταίει;» να καταγγέλλει προσωπικά τον βασιλιά ότι παρακάμπτει συστηματικά το Κοινοβούλιο, καλώντας τον να διορίζει πρωθυπουργό τον αρχηγό του πλειοψηφούντος κόμματος, ο οποίος θα πρέπει να έχει τη στήριξη της Βουλής. Πρόκειται για τη λεγόμενη «δεδηλωμένη», που καθιερώθηκε άτυπα το 1875 και απέκτησε συνταγματική ισχύ το 1927. Εκτοτε η εκάστοτε κυβέρνηση οφείλει να έχει τη «δεδηλωμένη» εμπιστοσύνη της απόλυτης πλειοψηφίας των βουλευτών.
Βέβαια, υπήρξαν αρκετές παρεκκλίσεις, μικρότερες ή μεγαλύτερες, από αυτή την πρακτική στη συνέχεια. Για παράδειγμα, το 1955 ο βασιλιάς Παύλος διόρισε πρωθυπουργό τον τότε υπουργό Δημοσίων Εργων Κωνσταντίνο Καραμανλή και όχι έναν εκ των δύο αντιπροέδρων της κυβέρνησης Παπάγου, μια κίνηση που θεωρήθηκε από πολλούς μια πιο σύγχρονη εκδοχή του κηπουρού. Ουσιαστικά οι οριστικοί τίτλοι τέλους της θεωρίας αυτής έπεσαν το 1975, με το Σύνταγμα να ορίζει να θέτει ασφυκτικούς όρους στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ποιον μπορεί να διορίσει πρωθυπουργό, προβλέποντας ότι έχει περιοριστική αρμοδιότητα κατά τη διαδικασία απόδοσης της εντολής σχηματισμού κυβέρνησης στους αρχηγούς των τριών πρώτων κομμάτων, επανάληψη της ίδιας διαδικασίας σε οριζόμενο χρόνο και διάλυση της Βουλής εφόσον ύστερα από έξι διερευνητικές εντολές δεν προκύψει πλειοψηφία 151 βουλευτών.
