Αναγκαία η συναίνεση για νέο Σύνταγμα-ασπίδα σε Βουλή, Δικαιοσύνη αλλά και τιμωρό των επίορκωνΑπό τον
Δημήτρη Γαρούφα*
Τον Μάιο του 2013 συμπληρώθηκαν πέντε χρόνια από την ολοκλήρωση της προηγούμενης συνταγματικής αναθεώρησης και θα μπορούσε από τότε να έχει ξεκινήσει η διαδικασία νέας συνταγματικής αναθεώρησης, την αναγκαιότητα της οποίας κατά καιρούς επεσήμανε σχεδόν το σύνολο του πολιτικού κόσμου με στόχευση τον τονισμό της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, την αναβάθμιση του Κοινοβουλίου με πλήρη διάκριση νομοθετικής και εκτελεστικής εξουσίας, την καθιέρωση ασυμβίβαστου της θέσης υπουργού και βουλευτού, τη θέσπιση κανόνων διαφάνειας και αξιοκρατίας στη δημόσια ζωή, την κατάργηση της ατιμωρησίας των πολιτικών μέσω της σύντομης παραγραφής, τη δυνατότητα διενέργειας δημοψηφισμάτων αν το ζητά συγκεκριμένος αριθμός πολιτών κ.λπ. Και ενώ όλα τα πολιτικά κόμματα μιλούσαν για την αναγκαιότητα τολμηρής συνταγματικής αναθεώρησης που θα δημιουργούσε και συνθήκες ανανέωσης και αναβάθμισης της πολιτικής μας ζωής, τώρα φαίνεται σαν να έχει ξεχαστεί το θέμα από όλους (και από την κυβέρνηση, που θα έπρεπε να επιδιώκει εμπράκτως ευρύτερη συναίνεση στο θέμα), δίνοντας την εντύπωση ότι το θέμα χρησιμοποιείται για λόγους εντυπωσιασμού και ότι λείπει η πολιτική βούληση.
Για την ιστορία, επισημαίνω ότι στη διαδικασία της προηγούμενης συνταγματικής αναθεώρησης ως πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης συμμετείχα στις επαφές του προεδρείου της ολομέλειας δικηγορικών συλλόγων με τους τότε πολιτικούς αρχηγούς, τους οποίους ενημερώσαμε για τις θέσεις μας, ζητώντας να μην επιλέγεται η ηγεσία των ανώτατων δικαστηρίων από την εκτελεστική εξουσία, αλλά να εκλέγεται από ειδικό εκλεκτορικό σώμα αποτελούμενο από την ολομέλεια του οικείου δικαστηρίου, τρεις εκπροσώπους δικηγορικών συλλόγων και τρεις εκπροσώπους των νομικών σχολών για να τονιστεί με αυτόν τον τρόπο η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης… Ολοι βρήκαν ενδιαφέρουσες τις προτάσεις, αλλά την ώρα της υλοποίησης τις ξέχασαν… Ισως γιατί όλα τα κόμματα διαχρονικά θέλουν να έχουν το δικαίωμα, όταν έρθουν στην εξουσία, να διορίζουν την ηγεσία των ανώτατων δικαστηρίων.
Τον Ιανουάριο του 2006 έγραφα στον «Αγγελιοφόρο» της Θεσσαλονίκης επί λέξει: «Υπάρχει αναγκαιότητα αναθεώρησης διατάξεων του Συντάγματος και, αν θέλουμε αυτή η αναθεώρηση να λειτουργήσει ως εφαλτήριο για την εξύψωση του ήθους και του κύρους της πολιτικής μας ζωής, πρέπει να είναι τολμηρή και ρηξικέλευθη. Πρέπει, π.χ., για να αποκτήσει -κατά το δυνατόν- το πολίτευμά μας χροιά άμεσης δημοκρατίας, να αναθεωρηθούν οι διατάξεις του Συντάγματος που αναφέρονται στις προϋποθέσεις διεξαγωγής δημοψηφισμάτων, ώστε αν σημαντικός αριθμός βουλευτών και πολιτών ζητήσει διενέργεια δημοψηφίσματος για ένα θέμα, να διενεργείται υποχρεωτικά. Πρέπει να εξεταστεί η περίπτωση καθιέρωσης ασυμβιβάστου μεταξύ θέσης υπουργού και βουλευτού για να αναβαθμιστεί το Κοινοβούλιο, να ρυθμιστεί το θέμα της βουλευτικής ασυλίας, να καθιερωθεί η έρευνα για τα οικονομικά των κομμάτων… Και, κυρίως, πρέπει να αλλάξει το σύστημα επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης για να τονιστεί προς τα έξω η ανεξαρτησία της.
Πρέπει η ηγεσία των ανώτατων δικαστηρίων να εκλέγεται από ειδικό εκλεκτορικό σώμα, στο οποίο θα συμμετέχουν η ολομέλεια του οικείου δικαστηρίου, εκπρόσωποι δικηγορικών συλλόγων και νομικών σχολών. Με αυτόν τον τρόπο θα κοπεί ο ομφάλιος λώρος μεταξύ εκτελεστικής και δικαστικής εξουσίας, αλλά δεν θα ενυπάρχει και ο κίνδυνος να οδηγηθούμε σε κράτος δικαστών γιατί ο λεγόμενος κοινωνικός έλεγχος θα εξασφαλίζεται με την αναβάθμιση των δικηγορικών συλλόγων, που πρέπει επίσης να συμμετέχουν με δικαίωμα γνώμης στα ανώτατα δικαστικά συμβούλια, όπως γίνεται σε αρκετές χώρες (Ιταλία, Σουηδία, Γαλλία κ.λπ.). Πολλά πρέπει να αλλάξουν, αλλά το ερώτημα είναι αν ο πολιτικός κόσμος θα έχει την τόλμη να προχωρήσει στις επιβαλλόμενες αλλαγές».
Τότε ο πολιτικός κόσμος δεν είχε το θάρρος με ομοψυχία να προχωρήσει σε τομές και η τότε διαδικασία αναθεώρησης συνταγματικών διατάξεων, που ολοκληρώθηκε τον Μάιο του 2008, ήταν άτολμη και άνευρη, ήταν σαν να μην έγινε. Από τον Μάιο του 2013, που συμπληρώθηκε πενταετία από την προηγούμενη συνταγματική αναθεώρηση, θα μπορούσε να ξεκινήσει νέα διαδικασία η οποία, αν υπήρχε πολιτική βούληση, θα μπορούσε να έχει ήδη ολοκληρωθεί.
Υπήρξαν εξαγγελίες από όλα τα κόμματα κατά καιρούς και υπήρξαν κάποιες πρωτοβουλίες από τη σημερινή κυβέρνηση. Αλλά η στασιμότητα που παρατηρείται σε αυτό το θέμα δείχνει ότι ο πολιτικός μας κόσμος μάλλον φοβάται ότι με το υφιστάμενο κλίμα και την πίεση της κοινής γνώμης, αν γίνει τώρα αναθεώρηση Συντάγματος, θα αναγκαστεί να στερηθεί προνομίων του, πράγμα που δεν θέλει, και γι’ αυτό μεταθέτει στο μέλλον τη σχετική διαδικασία… Και έτσι εξακολουθεί η ατιμωρησία επίορκων πολιτικών μέσω της συνταγματικά κατοχυρωμένης σύντομης παραγραφής των αδικημάτων τους, εξακολουθεί να διορίζεται η ηγεσία των ανώτατων δικαστηρίων, με την εκάστοτε αντιπολίτευση να κατηγορεί την εκάστοτε κυβέρνηση για κομματικές επιλογές. Δεν θα επεκταθώ περισσότερο.
Βεβαίως, η συνταγματική αναθεώρηση δεν θα λύσει το οικονομικό πρόβλημα της χώρας, αλλά μπορεί να προσδώσει στο πολίτευμά μας χροιά πιο συμμετοχικής δημοκρατίας, να αναβαθμίσει το Κοινοβούλιο, να τονίσει την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και να λειτουργήσουν πιο αποτελεσματικά οι θεσμοί .Υπό προϋποθέσεις θα μπορούσε να αποτελέσει εφαλτήριο αναδιάρθρωσης και ανανέωσης της πολιτικής μας ζωής και δημιουργίας προοπτικής για τη χώρα, γι’ αυτό, τουλάχιστον σε αυτό το θέμα, τα πολιτικά μας κόμματα οφείλουν, υπερβαίνοντας τη μικροπολιτική, να συμφωνήσουν σε μια τολμηρή συνταγματική αναθεώρηση.
*Δικηγόρος, πρώην πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης
