Ο Π. Παυλόπουλος παρασημοφόρησε με τον Ταξιάρχη της Τιμής, παρουσία του Αρχιεπισκόπου Αθηνών, τον αποκαλούμενο «πατριάρχη των παπαδιαμαντικών σπουδών» Νίκο Δ. Τριανταφυλλόπουλο
Από τον
Νίκο Παπουτσόπουλο
Οταν βρέθηκε μπροστά μου ο Παπαδιαμάντης, το μεσοστράτι της ζωής μου ήταν κιόλας πολύ πίσω. Δεν το ’λπιζα ποτέ να μου δοθεί τέτοια φιλολογική χάρη» σημείωνε ο Νίκος Δ. Τριανταφυλλόπουλος στον πρόλογο της κριτικής έκδοσης των «Απάντων» του Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη. «Πρέπει να δηλωθεί από την αρχή και με έμφαση», υπογράμμιζε επίσης, «πως π ο τ έ δε θα είμαστε σε θέση να έχουμε μια πλήρη και ακριβή έκδοση του Παπαδιαμάντη. Η πληρότητα και η ακρίβεια είναι δύο αρετές που εξασφαλίζονται, όταν ο ίδιος ο συγγραφέας φροντίζει την έκδοση ή, τουλάχιστο, όταν έχει διασωθεί όλο το αρχείο του. Ο Παπαδιαμάντης πέθανε, προτού δει τυπωμένο έστω ένα μικρό τόμο με διηγήματά του. Από το άλλο μέρος, το αρχείο του, όποιο και όσο ήταν, έχει οριστικά σκορπιστεί και κατά το μεγαλύτερο μέρος χαθεί».
«Για την άψογη επιστημονικώς, κριτική και φιλολογική, αποκατάσταση του παπαδιαμαντικού έργου, η βιωματική προσήλωσή του στο οποίο διαποτίζει τη ζωή του και το λογοτεχνικό του έργο», όπως τόνισε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο οποίος παρασημοφόρησε με τον Ταξιάρχη της Τιμής στις 26 Σεπτεμβρίου, παρουσία και του Αρχιεπισκόπου Αθηνών, τον αποκαλούμενο «πατριάρχη των παπαδιαμαντικών σπουδών», Χαλκιδαίο φιλόλογο Νίκο Δ. Τριανταφυλλόπουλο, γνωστό για την ηχηρή απουσία του από κάθε είδους δημόσιες τελετές!
Η ιστορία είναι πασίγνωστη: Οταν κάποτε οι βασιλείς αποφάσισαν να τιμήσουν με την παρουσία τους τον μονήρη Σκιαθίτη στην αίθουσα του «Παρνασσού» εκείνος κατέφυγε στο σπίτι ενός ταπεινού φίλου του, του Νικόλαου Μπούκη, ο οποίος τον παρηγόρησε μ’ ένα τσάι του βουνού: μια κίνηση μακράν αντιβασιλικών απωθημένων, αλλά ταπείνωσης, ανάμεικτης ίσως και από συστολή ή και αγοραφοβία. Ωστόσο, το μάθημά του μνημονεύεται έκτοτε και δείχνει έναν άλλο δρόμο στην εποχή μας από εκείνον της μανιώδους, οιστρήλατης επίδειξης. Αλλωστε, ο Νεοέλληνας του Παπαδιαμάντη «έκαμε το πατριωτικόν χρέος του, έκτισε μεγάλην πατρίδα. Τώρα είναι ελεύθερος να επαγγέλλεται, χάριν πολυτελείας, την απιστίαν και την απαισιοδοξίαν. Αλλά Γραικύλος τής σήμερον, όστις θέλει να κάμη δημοσία τον άθεον ή τον κοσμοπολίτην, ομοιάζει με νάνον ανορθούμενον επ’ άκρων ονύχων και τανυόμενον να φθάση εις ύψος και φανή και αυτός γίγας. Το ελληνικόν έθνος, το δούλον, αλλ’ ουδέν ήττον και το ελεύθερον, έχει και θα έχη διά παντός ανάγκην της θρησκείας του. Μεταξύ όλων των επαγγελμάτων, εις όλον το Γένος, περνά εξόχως το επάγγελμα της θρησκείας, καθώς και του πατριωτισμού».
Κατά τη διάρκεια της τελετής, που ασφαλώς αποτελεί τη συνέχεια μιας καλής παράδοσης τιμής σε χαμηλόφωνους, άξιους εργάτες του πνεύματος και της τέχνης (ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ετίμησε, επίσης, τον ζωγράφο, ομότιμο καθηγητή της ΑΣΚΤ Σωτήρη Σόρογκα και τον φιλόλογο και βυζαντινό μουσικολόγο Μανόλη Χατζηγιακουμή), και η αποκάλυψη μιας σύμπτωσης: Ο Νίκος Δ. Τριανταφυλλόπουλος απεφοίτησε από το ίδιο Γυμνάσιο στη Χαλκίδα με τον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο, όπου γυμνασιάρχης ήταν ο πατέρας του «παπαδιαμαντολόγου» Διονύσιος Τριανταφυλλόπουλος, τον οποίον ευτύχησε να έχει γυμνασιάρχη και ο επιμελητής των «Σελίδων πολιτισμού».
Ο πολυγραφότατος Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος κατέχει μεν δικαίως τον τίτλο του «πατριάρχη των παπαδιαμαντικών σπουδών», ωστόσο έχει ασχοληθεί με πολλές μορφές του νέου Ελληνισμού: Αλέξανδρος Μωραϊτίδης, «Διηγήματα», 3 τόμοι, Κωνσταντίνος Θεοτόκης, Φώτης Κόντογλου, Παύλος Μελάς, Ζαχαρίας Παπαντωνίου, Γιώργος Θεοτοκάς, Γιώργος Σεφέρης, Νίκος Γ. Πεντζίκης, Γιάννης Σκαρίμπας, Ζήσιμος Λορεντζάτος, παράλληλα και με αρκετούς ξένους. Εχει μεταφράσει ολόκληρο τον Πολύβιο (η έκδοση δεν έχει περατωθεί), τον Δίωνα Χρυσόστομο και τον Ιωάννη Δαμασκηνό. Εκτός από τα «Απαντα» του Παπαδιαμάντη, σε πέντε τόμους από τον εκδοτικό οίκο Δόμος (1981-1988) -συλλογική επανέκδοση βελτιωμένη σε ένδεκα από το «Βήμα», 2011-, εξέδωσε επίσης την «Αλληλογραφία» του και αρκετούς τόμους από τις παπαδιαμαντικές μεταφράσεις, με την κόρη του Λαμπρινή. Εχει εκδώσει ποιητικές συλλογές, πεζά και διδακτικά δοκίμια για τη διδασκαλία των Νέων Ελληνικών. Από το 1959 έως το 1990 υπηρέτησε στη Δημόσια Εκπαίδευση ως φιλόλογος (Κύπρος, Λήμνος, Χαλκίδα).
Στη λακωνική αντιφώνησή του προς τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ο Νίκος Δ. Τριανταφυλλόπουλος υπογράμμισε: «Η Εκκλησία διδάσκει ότι η αποδιδόμενη από τους πιστούς τιμή στις εικόνες “επί το πρωτότυπον διαβαίνει”. Στην περίπτωσή μου, και τηρουμένων ασφαλώς των αναλογιών, η τιμή που μου απονείματε διαβαίνει ακεραία στον πένητα της Σκιάθου Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη».
Και ασφαλώς, τότε «το πρόσωπον του Δεσπότου Χριστού έλαμπε με άγιον φως, δεξιά της Ιεράς Πύλης. Η μορφή της Δεσποίνης Θεοτόκου ήστραπτεν εξ αφάτου χαράς αριστερόθεν, κρατούσης το θείον βρέφος της. Η όψις του τιμίου Προδρόμου, με ένα βόστρυχον της κόμης φρίττοντα προς τα άνω, ως να έμεινεν ανωρθωμένος από την πρόσψαυσιν του θηριώδους δημίου του αποκόψαντος την σεβάσμιον κάραν του μείζονος εξ όσων εγέννησαν κατά φύσιν αι γυναίκες ανδρών, εσελαγίζετο εκ μυστικής ευφροσύνης παραπλεύρως εκείνου ου την φρικτήν κορυφήν ηξιώθη να χειροθετήση. Και ο ηγαπημένος μαθητής ήτο ακόμη εκεί, και συνέχαιρεν».
