Το σχέδιο στηρίζεται στην κατάπαυση του πυρός, στις εγγυήσεις ασφάλειας και τις μελλοντικές σχέσεις Ουάσινγκτον, Μόσχας, Κιέβου και Ευρώπης
Σχετικά με το ειρηνευτικό σχέδιο που πρότεινε ο Ντόναλντ Τραμπ κι επί του παρόντος συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις για την επίτευξη κατάπαυσης του πυρός ακούγονται τα πάντα και οτιδήποτε. Τόσο συγκλονιστικό είναι το ζήτημα και η προσμονή που το συνοδεύει.
- Παρίσι, Μαρία Δεναξά
Για να κατανοήσουμε καλύτερα την κατάσταση, ακολουθεί μια όσο το δυνατόν πιο ακριβής και ειλικρινής περιγραφή της προόδου των διαπραγματεύσεων μέχρι σήμερα. Το σχέδιο, το οποίο βασίζεται στις αρχές που συζητήθηκαν μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ και του Βλαντιμίρ Πούτιν τον Αύγουστο του 2025 στο Ανκορατζ της Αλάσκας, στηρίζεται σε τέσσερις πυλώνες: την ειρήνη στην Ουκρανία, τις εγγυήσεις ασφάλειας, την ασφάλεια στην Ευρώπη και τις μελλοντικές σχέσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ρωσίας και Ουκρανίας.
Το κύριο περιεχόμενο του σχεδίου επιβεβαιώνει την ουκρανική κυριαρχία, επιβάλλοντας παράλληλα σαφή όρια. Ακολουθούν επιγραμματικά τα βασικότερα σημεία:
1) Ασφάλεια και ΝΑΤΟ
Η Ουκρανία δεσμεύεται συνταγματικά να μην ενταχθεί στη Βορειοατλαντική Συμμαχία, η οποία αποδέχεται να μην ενσωματώσει ούτε να σταθμεύσει στρατεύματά της στην ουκρανική επικράτεια. Ευρωπαϊκά μαχητικά αεροσκάφη θα σταθμεύουν στην Πολωνία. Προβλέπονται αμερικανικές εγγυήσεις (με αποζημιώσεις για τις ΗΠΑ), αλλά μηδενικές σε περίπτωση παραβίασης της συμφωνίας από την Ουκρανία (π.χ., πυραυλική επίθεση στη Μόσχα). Ενας διάλογος μεταξύ της Ρωσίας και του ΝΑΤΟ, με διαμεσολάβηση της Ουάσινγκτον, θα στοχεύει στην αποκλιμάκωση της έντασης. Οι ουκρανικές δυνάμεις περιορίζονται σε 600.000 στρατιώτες (ενδεχομένως έως και 800.000).
2) Εδαφικές διεκδικήσεις
De facto παραχώρηση της Κριμαίας, του Λουγκάνσκ και του Ντόνετσκ στη Ρωσία, σε αυτό το πακέτο περιλαμβάνεται και η αναγνώριση από τις ΗΠΑ. Παγίωση της κατάστασης στη Χερσώνα και τη Ζαπορίζια κατά μήκος της τρέχουσας γραμμής του μετώπου, με αποχώρηση της Ουκρανίας για τη δημιουργία μιας αποστρατιωτικοποιημένης ζώνης ασφαλείας στο Ντόνετσκ, υπό ρωσικό έλεγχο. Η Ρωσία παραιτείται από τα άλλα κατεχόμενα εδάφη και θα είναι αμοιβαία η δέσμευση κατά αλλαγών των συνόρων με τη χρήση βίας.
3) Οικονομία και ανοικοδόμηση
Η Ουκρανία εντάσσεται στην Ε.Ε. και αποκτά πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά. Ενα ταμείο 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων από παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία χρηματοδοτεί την ανοικοδόμηση (το 50% των κερδών που παράγουν αυτά τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία πηγαίνει στις ΗΠΑ). Το ταμείο αυτό θα συμπληρωθεί με άλλα 100 δισ. από την Ευρώπη. Συνεργασία σε θέματα φυσικού αερίου, Τεχνητής Νοημοσύνης, ορυκτών και υποδομών. Η Ρωσία επωφελείται από τη σταδιακή άρση των κυρώσεων από μια μακροπρόθεσμη οικονομική συμφωνία με τις ΗΠΑ και την επανένταξή της στο G8.
4) Ανθρωπιστική βοήθεια
Το σχέδιο προβλέπει την ανταλλαγή κρατουμένων και ομήρων, τη σύσταση προγράμματος οικογενειακής επανένωσης, πλήρη αμνηστία για πολεμικές ενέργειες (εκτός πιθανών εγκλημάτων πολέμου από ηγετικά στελέχη). Την πραγματοποίηση εκλογών στην Ουκρανία σε 100 ημέρες. Ο πυρηνικός σταθμός της Ζαπορίζια θα τεθεί υπό την επίβλεψη της IAEA (Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας), με κατανομή 50-50 της ηλεκτρικής ενέργειας. Ενα ειρηνευτικό συμβούλιο, υπό την προεδρία Τραμπ, θα εποπτεύει τη συμφωνία, με άμεση κατάπαυση του πυρός και κυρώσεις σε περίπτωση παραβιάσεων.
Ενα εναλλακτικό ευέλικτο σχέδιο 19 σημείων απαλείφει τα πιο «καυτά» ζητήματα και διαχωρίζει την κατάπαυση του πυρός από το εδαφικό, την αναγνώριση νέων συνόρων, την υποχρεωτική αποστρατιωτικοποίηση και την προαίρεση ένταξης της Ουκρανίας στο NATO. Προτείνει αμοιβαία όρια στις στρατιωτικές δυνάμεις και τη δημιουργία μιας διεθνούς αποστολής επιτήρησης, στο πλαίσιο μιας σταδιακής διαδικασίας αποκατάστασης της εμπιστοσύνης.
5) Πιθανότητες επιτυχίας
Οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται, με τον Τραμπ να κάνει λόγο την Τρίτη για «τεράστια πρόοδο» και να στέλνει τον ειδικό του απεσταλμένο, Στιβ Γούιτκοφ, στη Μόσχα την επόμενη εβδομάδα για να ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις. Ο Ζελένσκι έχει αποδεχθεί μια επικαιροποιημένη έκδοση του ειρηνευτικού σχεδίου, αλλά απορρίπτει τρεις βασικές προϋποθέσεις: τις εδαφικές παραχωρήσεις, τον περιορισμό του στρατού και την εγκατάλειψη της ιδέας ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, τις οποίες χαρακτηρίζει «απαράδεκτες».
Η Ευρώπη είναι, ως συνήθως, διχασμένη: Η Σλοβακία υποστηρίζει το σχέδιο για να «σταματήσει η άσκοπη αιματοχυσία», αλλά η Ε.Ε. και χώρες όπως η Γερμανία εκφράζουν αμφιβολίες, επιμένοντας ότι «τίποτα χωρίς την Ουκρανία» και φοβούμενες μια νέα αποδυνάμωση της ευρωπαϊκής συνοχής. Οσον αφορά τη Γαλλία, μέσω του Εμανουέλ Μακρόν, δίνει την εντύπωση ότι θέλει να υπονομεύσει αυτό το σχέδιο με κάθε μέσο. Δεξαμενές σκέψης, όπως το CSIS, θεωρούν το σχέδιο «δομικά καταδικασμένο» λόγω της αμοιβαίας δυσπιστίας (Μινσκ I/II) και των αβάσιμων απαιτήσεων για το Κίεβο. Κριτικές φωνές, όπως ο ιστορικός Τίμοθι Σνάιντερ, το θεωρούν ακόμα «επικίνδυνο» κι ευνοϊκό για την επανέναρξη του πολέμου.
Οι πιθανότητες επιτυχίας είναι το περισσότερο ελάχιστες. Ωστόσο, το ειρηνευτικό σχέδιο θα μπορούσε να αποτελέσει μια αρχή για σταδιακές διαπραγματεύσεις, κυρίως σε οικονομικά θέματα (ανασυγκρότηση, κυρώσεις). Ομως οι εδαφικές παραχωρήσεις και το θέμα της αμνηστίας μηδενίζουν την ικανοποίηση της Ουκρανίας, ενώ η ρωσική στρατιωτική πίεση και οι διαιρέσεις στη Δύση (Τραμπ εναντίον Ευρώπης) περιπλέκουν τη συμφωνία ακόμα κι αν τελικά η Ε.Ε. δεν λαμβάνεται πραγματικά σοβαρά υπόψη ούτε από τον Πούτιν ούτε από τον Τραμπ.
Συνοψίζοντας, το σχέδιο αυτό προσφέρει μια ρεαλιστική ευκαιρία για κατάπαυση του πυρός (σε πρώτη φάση πριν από την υπογραφή ειρηνευτικής συνθήκης), αλλά η επιτυχία του εξαρτάται από τις προσαρμογές που θα αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη, την οποία οι Ευρωπαίοι προσπαθούν συστηματικά να υπονομεύσουν. Οι επόμενες ημέρες θα είναι αποφασιστικές είτε για μόνιμη ειρήνη είτε για απλή παύση του πολέμου που ενέχει μεγάλο κίνδυνο κλιμάκωσης. Σε κάθε περίπτωση, είναι αναμφίβολα η τελευταία ευκαιρία για επίτευξη διπλωματικής λύσης.
