Η Αλκηστη Ηλιάδη, δημιουργός του πρωτότυπου θεατρικού έργου «Ψ.», επέστρεψε με μια ανανεωμένη εκδοχή της παράστασής της στο Studio Μαυρομιχάλη και συζητιέται ήδη στη θεατρική Αθήνα.
- Από τον
Ηλία Μαραβέγια
Η Αλκηστη Ηλιάδη και ο Τάσος Αλατζάς συμπράττουν σε μια σκηνική συνθήκη που ακροβατεί ανάμεσα στην τρυφερότητα και στο τραύμα, στο χιούμορ και στην αυτοαποκάλυψη. Με αφορμή την επαναφορά της παράστασης, η πολυσχιδής καλλιτέχνις (συγγραφέας, σκηνοθέτρια και ηθοποιός) μιλά στο «ENJOY» για τις προσωπικές αφετηρίες που γέννησαν τους ήρωες της ιστορίας της, την «Ψουψούλα» και τον «Ψ.», για την ανάγκη της εσωτερικής καθαρότητας, τη σχέση της με τις «ντουλάπες» που όλοι κουβαλάμε, αλλά και για το πώς η φαντασία, η μουσική και η θεραπευτική διάσταση της τέχνης διαμορφώνουν το σύμπαν του έργου.
Ποιο ήταν το πρώτο ερέθισμα που σας οδήγησε στη «γέννηση» της «Ψουψούλας» και του «Ψ.»;
Η επίμονη ανάγκη ελέγχου της ζωής που βίωνα εκφρασμένη μέσα από μία εμμονική αίσθηση της καθαριότητας και μία ασίγαστη ανάγκη για χωροταξική αρμονία. Σχεδόν βρόμιζα για να καθαρίζω και καθάριζα για να ζήσω! Συνδυάζοντας την αυτοπαρατήρηση με χιούμορ, έκανα μια βουτιά προς τα μέσα και εντόπισα την αγωνία μου να ελέγχω με αυτόν τον παράδοξο τρόπο την εξέλιξη των πραγμάτων, προφανώς φοβούμενη βαθιά την αλλαγή.
Η «Ψουψούλα» καθαρίζει ασταμάτητα για να μη «βρομίσει» μέσα της. Εσείς προσωπικά έχετε κάποιον τρόπο να αποφεύγετε ή να αντιμετωπίζετε τις εσωτερικές σας «ντουλάπες»;
Προσπαθώ να τις κοιτώ κατάματα. Να αγκαλιάζω με τρυφερότητα τα σκοτεινά και αγκαθωτά μου και να τα φέρνω στο φως, χωρίς να τα επικρίνω. Με λυτρώνουν η εσωτερική ειλικρίνεια, η ανοιχτότητα με τον εαυτό μου και αυτό που βιώνω. Κι όταν νιώθω έτοιμη, το μοιράζομαι με τους ανθρώπους της καρδιάς μου.
Το «Ψ.» πατάει με το ένα πόδι στο τραύμα και με το άλλο στο χιούμορ. Πώς βρίσκετε τη σωστή ισορροπία ανάμεσα στο τρυφερό και το βίαιο;
Είναι πρόκληση αυτή η ισορροπία. Δεν επιτυγχάνεται πάντα αναίμακτα. Την προσπαθώ, οικοδομώντας όσο το δυνατόν ισχυρότερη αυτεπίγνωση μέσω της αυτοπαρατήρησης και φυσικά της ψυχοθεραπείας. Το χιούμορ και η αυτοαποκάλυψη είναι ισχυροί μηχανισμοί άμυνας απέναντι σε όσα μας πληγώνουν, ακόμη κι αν είμαστε εμείς οι ίδιοι. Νομίζω πως αυτή η ισορροπία έρχεται, αν πραγματικά αφουγκραστούμε με αγάπη και τρυφερότητα το μέσα μας παιδί και του δώσουμε χώρο να υπάρχει χωρίς ενοχή.
Η παράσταση έχει ανέβει ξανά με επιτυχία. Ποιο από τα σχόλια που σας επικοινώνησαν οι θεατές ήταν το πιο συγκινητικό για εσάς;
Το «Ψ.» είναι μια θεατρική εμπειρία που γίνεται κοινός τόπος συνάντησης για όλους τους θεατές. Με συγκινεί όταν μοιράζονται πως ταυτίστηκαν με τον «Ψ.» και την «Ψουψούλα», ανεξαρτήτως της προσωπικής διαδρομής τους, γιατί αναγνωρίζουν κοινά στοιχεία. Το πιο καθηλωτικό είναι ότι μέσα από την παράσταση βλέπουν καθαρά τον μηχανισμό που μας εγκλωβίζει στις «ντουλάπες» μας, αλλά και τη δύναμη που εγγενώς έχουμε να τις ξεκλειδώνουμε όταν στραφούμε μέσα μας κι αφήσουμε την εσωτερική μας φωνή να οδηγήσει τα βήματά μας μπροστά.
Στην τωρινή, νέα εκδοχή της παράστασης, ποιο στοιχείο αλλάξατε συνειδητά και γιατί;
Είναι μια εντελώς νέα παράσταση με ολοκαίνουργια ανάγνωση και αισθητική. Πέρα από τις καταλυτικές σκηνοθετικές και φωτιστικές αλλαγές, η μεγαλύτερη μεταμόρφωση προέρχεται από τη μετασχηματιστική σκηνική χημεία με τον Τάσο Αλατζά, έναν πολυεπίπεδο ηθοποιό με βάθος, εμπειρία και έντονο σκηνοθετικό ένστικτο. Δρα ως εμπνευσμένο… πολυεργαλείο, εξελίσσει το έργο ερμηνευτικά και συμπαρασύρει κι εμένα σε νέα ερμηνευτικά μονοπάτια, αναδεικνύοντας ουσιαστικά το πραγματικό νόημα του «Ψ.». Πραγματικό tutorial υποκριτικής.
Το έργο μιλά για τη φωνή που «ζητά να ακουστεί». Ποια φωνή μέσα σας ήταν η πιο δύσκολη να ακούσετε όταν γράφατε το «Ψ.»;
Η αυτοϋπονομευτική σκέψη, το αυτοσαμποτάζ! Το 2018, όταν ξεκίνησε να γράφεται το «Ψ.», δεν πίστευα τόσο δυναμικά ότι εμείς φτιάχνουμε τις ευκαιρίες μας, τις αναπνοές μας. Επειδή η ψυχή μας αναπνέει από ανάγκη. Ετσι, έπλασα τον «Ψ.» και την «Ψουψούλα» για να το ευαγγελιστούν εκείνοι. Και μαζί τους να πειστώ κι εγώ και να βγω στο φως. Επίσης, ασίγαστη ήταν αυτή η τρομερή αμφιθυμία που εκκινούσε από την αγωνία του δημιουργού σχετικά με το εάν το έργο του είναι πλήρως αυτοαναφορικό ή αφορά τελικά και κάποιον άλλο εκτός από τον ίδιο. Ευτυχώς, η πραγματικότητα του «Ψ.» με διέψευσε απόλυτα!
Στο κείμενο η φαντασία έχει κεντρικό ρόλο. Πιστεύετε ότι είναι κάτι που μας θεραπεύει ή απλώς καθυστερεί την αντιμετώπιση της αλήθειας;
Μπορεί να είναι ένας μηχανισμός άμυνας που μετουσιώνει τις τραυματικές εμπειρίες σε ανεκτή πραγματικότητα. Ενίοτε δε και μια νησίδα ασφάλειας, ένας τόπος αυτοτροφοδότησης και δημιουργίας. Αλλά, αν γίνει το μετερίζι μας για να εθελοτυφλούμε, είναι η ώρα να αντιδράσουμε και ίσως να ζητήσουμε βοήθεια για να δούμε κατάματα τις αλήθειες.
Το έργο έχει και μουσικό χαρακτήρα. Πώς γεννήθηκαν αυτά τα κομμάτια;
Σκοπός μας ήταν τα τραγούδια αυτά να έχουν και αυτούσια ζωή, πράγμα που νομίζω πετύχαμε, καθώς ήδη κυκλοφορούν από τις Εκδόσεις Σοκόλη ενσωματωμένα σε QR στο βιβλίο μας με τίτλο «Ψ.» που κυκλοφόρησε πριν από λίγες ημέρες. Τα τραγούδια είναι σύμφυτα με το κείμενο και οργανικά δεμένα με την παράσταση. Αποτελούν νησίδες ασφάλειας για τους ήρωες, αλλά ταυτόχρονα πυροδοτούν τις εξελίξεις. Ο Οδυσσέας Αποστολόπουλος συνέθεσε έξι εμπνευσμένα τραγούδια και αρκετά ορχηστρικά, με τον Νίκο Αρβανίτη να προσθέτει με τις κιθάρες τη δική του αισθητική.
Αν η «Ψουψούλα» και ο «Ψ.» μπορούσαν να πουν μία φράση στο κοινό προτού ανοίξει η αυλαία, ποια θα ήταν αυτή;
«Παίζουμε; Κι απ’ το παιχνίδι, θα βγούμε στο φως. Κι αν δεν βγω εγώ, τουλάχιστον θα με κουβαλάς πάντα μέσα σου».
Ποιοι είναι, κατά τη γνώμη σας, οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι αλλά και οι μεγαλύτερες δυνατότητες για τη νεότερη γενιά καλλιτεχνών, σε μια περίοδο κοινωνικών ανισοτήτων, οικονομικής αβεβαιότητας και πολιτικών αλλαγών;
Αισθάνομαι ότι οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι συνδέονται με την απώλεια της ταυτότητάς μας, την αλλοτρίωσή μας. Να αναλωθούμε μέσα στις δυσκολίες και τις αντιξοότητες και να χάσουμε το όραμά μας, να απομακρυνθούμε από τους πραγματικούς λόγους για τους οποίους θέλουμε να αφοσιωθούμε στην τέχνη. Να σταματήσουμε να βλέπουμε τη δημιουργία σαν φουσκίτσα αντίστασης. Και, όπως λέει ο «Ψ.», να πεθάνουμε μέσα μας. Εμείς και οι δημιουργικές μας φωνές. Αλλά και το να είμαστε αυτοαναφορικοί, ομφαλοσκοπώντας. Αν δεν καταφέρουμε μέσα από τη δημιουργία να διαμορφώσουμε ξεκάθαρη συλλογική θέση και στάση απέναντι στη βία και την καταπίεση κάθε μορφής, που μας κατακλύζει σήμερα, το βήμα της τέχνης που μας δίνεται θα είναι επί ματαίω. Γι’ αυτό, η μεγαλύτερη πρόκληση και δυνατότητα είναι να γίνουμε ανθρωπινότεροι, πιο κοντά στο μέσα μας και στην ουσία των ανθρώπων και μεταβολίζοντας τη σκοτεινή σύγχρονη πραγματικότητα να γεννάμε δημιουργώντας άφοβα πιο πολλές διαδρομές από το τραύμα στο θαύμα.
Ποια είναι τα επόμενα καλλιτεχνικά σας σχέδια;
Μία μίνι περιοδεία με το «Ψ.» μας από τον Φεβρουάριο, συζητήσεις με αφορμή την έκδοση του «Ψ.» (Εκδ. Σοκόλη), διαδραστικές παρουσιάσεις για τα βιβλία μου «Μια Αγάπη με Π.» (Εκδ. Βιβλιοσκόπιο) και «Σε μία χώρα μακρινή που την έλεγαν Ταψί» (Εκδ. Σοκόλη) και μία μουσική παράσταση-έκπληξη που επωάζεται για το 2026! Ελπίζω με τη νέα χρονιά να βγει στο φως και το τρίτο θεατρικό χάρτινο παιδάκι μου, με τίτλο «Ο Συγκάτοικος ή 6» και να ολοκληρώσω το νέο μου έργο «Το Χαλασμένο».
Info: «Ψ.», Studio Μαυρομιχάλη, κάθε Τετάρτη & Πέμπτη στις 21.00 (έως 8/1/2026). Κείμενο – σκηνοθεσία: Αλκηστη Ηλιάδη. Παίζουν οι Τάσος Αλατζάς και Αλκηστη Ηλιάδη.
