Σε κρίσιμο σταυροδρόμι βρίσκεται η πολιτική διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς στις Βρυξέλλες εξετάζεται ένα νέο μοντέλο ένταξης που προκαλεί ήδη έντονες αντιδράσεις και διχασμό τόσο μεταξύ των κρατών-μελών όσο και μεταξύ των χωρών που περιμένουν εδώ και χρόνια να ενταχθούν στο ευρωπαϊκό μπλοκ.
Η βασική ιδέα που συζητείται προβλέπει ότι ορισμένες υποψήφιες χώρες θα μπορούν να γίνουν μέλη της ΕΕ πιο γρήγορα, αλλά χωρίς να έχουν από την πρώτη στιγμή όλα τα δικαιώματα που απολαμβάνουν τα πλήρη μέλη. Κυρίως, θα περιορίζεται η δυνατότητά τους να μπλοκάρουν αποφάσεις, το λεγόμενο βέτο, σε κρίσιμα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, κυρώσεων και ασφάλειας.
Ο στόχος των Βρυξελλών είναι ξεκάθαρος. Μια μεγαλύτερη Ευρωπαϊκή Ένωση, με περισσότερα κράτη, κινδυνεύει να παραλύσει αν κάθε χώρα διατηρεί τη δυνατότητα να μπλοκάρει αποφάσεις. Ήδη σήμερα, οι διαφωνίες και τα βέτο προκαλούν καθυστερήσεις, ειδικά σε θέματα που απαιτούν ομοφωνία.
Για να κατευναστούν οι φόβοι των υφιστάμενων κρατών-μελών, εξετάζεται το ενδεχόμενο τα νέα μέλη να αποκτούν πλήρη δικαιώματα μόνο αφού πρώτα αλλάξει ο τρόπος λειτουργίας της ΕΕ και περιοριστεί γενικά η ισχύς του βέτο.
Οι χώρες που βρίσκονται στην «ουρά» της ένταξης δεν έχουν κοινή στάση. Κάποιες βλέπουν θετικά το ενδεχόμενο να μπουν στην ευρωπαϊκή οικογένεια έστω και με περιορισμένη επιρροή στην αρχή. Θεωρούν ότι η συμμετοχή στα ευρωπαϊκά προγράμματα, η πρόσβαση σε κονδύλια και η πολιτική προστασία που προσφέρει η ΕΕ είναι πιο σημαντικά από το δικαίωμα να επηρεάζουν άμεσα τις αποφάσεις.
Άλλες χώρες, όμως, αντιδρούν έντονα. Υποστηρίζουν ότι η ένταξη χωρίς πλήρη δικαιώματα δημιουργεί πολίτες δεύτερης κατηγορίας και αλλοιώνει την ίδια την έννοια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για αυτές, η συμμετοχή στην ΕΕ πρέπει να σημαίνει ισότιμη παρουσία στο τραπέζι των αποφάσεων από την πρώτη ημέρα.
Η συζήτηση γίνεται ακόμα πιο σύνθετη λόγω του πολέμου στην Ουκρανία και της γενικότερης γεωπολιτικής αστάθειας. Η ΕΕ θέλει να στείλει μήνυμα στήριξης στις χώρες που βρίσκονται κοντά της πολιτικά και γεωγραφικά, αλλά ταυτόχρονα φοβάται ότι μια βιαστική διεύρυνση μπορεί να αποδυναμώσει τη συνοχή της.
Σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, συγκεκριμένες προτάσεις αναμένεται να παρουσιαστούν τους επόμενους μήνες. Θα ακολουθήσει μακρά πολιτική διαπραγμάτευση, καθώς κάθε αλλαγή στον τρόπο ένταξης αγγίζει θεμελιώδεις αρχές της Ένωσης και απαιτεί τη συναίνεση των κρατών-μελών.
