Ελλάδα και Κύπρος εν μέσω παγκόσμιων ανακατατάξεων έχουν μπροστά τους μια μοναδική ιστορική ευκαιρία, 75 χρόνια μετά τη διολίσθηση στη «βολική» Ανεξαρτησία που έφεραν οι Συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου
Λίγες ώρες μετά την απόφαση της Αθήνας να ενισχύσει την Κύπρο με φρεγάτες και αεροσκάφη και να μεταφέρει συστοιχία Patriot στην Κάρπαθο, η Αγκυρα αντέδρασε με τη γνωστή της τακτική, με υστερικές δηλώσεις, υπερπτήσεις και απειλές.
- Από τον Ανδρέα Καψαμπέλη
Η στάση της χώρας μας δεν συνιστά «κλιμάκωση», όπως την παρουσιάζουν τα τουρκικά ΜΜΕ, αλλά είναι η ελάχιστη, αυτονόητη υποχρέωση – έστω κι αν έπρεπε να έχει γίνει εδώ και χρόνια και να μη χρειαστεί να προηγηθεί η επίθεση με drones σε μία από τις βρετανικές βάσεις στη Μεγαλόνησο.
Κι αν πριν από δεκαετίες απεμπολήθηκε υπό το βάρος συγκεκριμένων καταστάσεων η ένωση της Κύπρου με τη μητέρα Ελλάδα για να διατηρηθούν οι βρετανικές βάσεις ως «κυρίαρχο έδαφος», σε αυτή την καθ’ όλα κρίσιμη συγκυρία του εξελισσόμενου σπονδυλωτού παγκόσμιου πολέμου και της επερχόμενης διεθνούς ανακατάταξης διαμορφώνονται συνθήκες και προϋποθέσεις ώστε να συγκροτηθεί επιτέλους πάνω σε αυτόν τον (κακώς και σκοπίμως) «ξεχασμένο» πανεθνικό στόχο η οφειλόμενη απάντηση και η στρατηγική του Ελληνισμού.
Μονιμη θωρακιση
Καταρχάς, στο πλαίσιο αυτό η απόφαση που ελήφθη δεν χρειάζεται να μείνει «εφήμερη επιχείρηση». Υπάρχουν απολύτως ρεαλιστικοί, νομικά θωρακισμένοι και πολιτικά εφικτοί τρόποι ώστε οι ελληνικές δυνάμεις να παραμείνουν μόνιμα ή τουλάχιστον επ’ αόριστον στην Κύπρο, χωρίς να παραβιάζεται καμία διεθνής Συνθήκη και χωρίς να δίνεται στην Τουρκία κανένα νομικό επιχείρημα.
Αρκεί πολιτική βούληση, αντί να παρέχονται διαβεβαιώσεις με νέες τηλεφωνικές «γονυκλισίες» του κ. Γεραπετρίτη στον ομόλογό του Φιντάν ότι «μετά τον πόλεμο θα επιστρέψουν» – την ώρα που, ακόμα κι αν εκλείψει κάποια στιγμή η προβαλλόμενη απειλή από το Ιράν, οι απειλές και οι επιβουλές από την Τουρκία είναι συνεχείς και κλιμακούμενες εδώ και δεκαετίες. Και είναι ενδεικτικό ότι, παρά ταύτα, οι Τούρκοι, εντελώς αποθρασυμένοι και ανεξέλεγκτοι, ζήτησαν και δημοσίως τα ρέστα, κάνοντας λόγο μέχρι και για «τετελεσμένα» – αυτοί που εδώ και 52 χρόνια έχουν δημιουργήσει τα τετελεσμένα στη Μεγαλόνησο.
Στο ίδιο πλαίσιο, η ελληνική κυβέρνηση όφειλε να έχει αξιοποιήσει την ευκαιρία ώστε, αν μη τι άλλο -όπως εύστοχα επισημαίνει και ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας Πρόκοπης Παυλόπουλος στη σημερινή συνέντευξή του στην «κυριακάτικη δημοκρατία»-, το ΝΑΤΟ και η Ε.Ε. να έχουν τεθεί προ των ευθυνών τους και να έχουν επιβάλει κυρώσεις προς την Τουρκία για τη συνεχιζόμενη εισβολή και κατοχή στην Κύπρο. Ο κ. Μητσοτάκης, βεβαίως, δεν δείχνει διατεθειμένος ούτε καν να ζητήσει κάτι, σκοπεύοντας να διαχειριστεί από επικοινωνιακής και μόνο πλευράς τις τρέχουσες καταστάσεις, πιστεύοντας ότι θα τον βοηθήσει κάτι τέτοιο στη συσπείρωση του κυβερνώντος κόμματος.
Αυτό φάνηκε και με την ομιλία του στη Βουλή την Τετάρτη και το προσαρμοσμένο στα δικά του μέτρα αφήγημα περί «πατριωτισμού», την ώρα που επιτελείς του -επικαλούμενοι και δημοσκοπήσεις που θα αρχίσουν να βλέπουν το φως, δημιουργώντας το σχετικό «κλίμα»- καταλαμβάνονται πάλι από εκλογικούς πειρασμούς και σκέψεις εκμετάλλευσης της συγκυρίας, ανάλογα φυσικά και με τις εξελίξεις.
Η ευκαιρία που προσφέρεται για αναβίωση του ενιαίου αμυντικού δόγματος, στο οποίο έβαλε ταφόπλακα ο Κ. Σημίτης μετά τα Ιμια, είναι μοναδική. Και στο πλαίσιο αυτό, Κυπριακή Δημοκρατία και Ελλάδα μπορούν να υπογράψουν άμεσα μία νέα, αναβαθμισμένη «Συμφωνία Στρατιωτικής Συνεργασίας και Αμοιβαίας Αμυνας» που θα προβλέπει μόνιμη παρουσία ελληνικών πλοίων στον λιμένα Λεμεσού ή Πάφου, μόνιμη βάση αεροσκαφών στην «Ανδρέας Παπανδρέου» (Πάφος) και ανάπτυξη συστοιχιών Patriot σε συγκεκριμένα σημεία της ελεύθερης Κύπρου. Υπάρχει ήδη προηγούμενο με τη γαλλική παρουσία ανοιχτά της Κύπρου.
Η μείζων και πλέον καθαρή και διαχρονική λύση σε κάθε περίπτωση θα ήταν η ίδια που ζήτησε το 95,7% των Ελληνοκυπρίων το 1950 και δεν πρόκειται για άλλη, φυσικά, από την ένωση. Και ούτε είναι τυχαίο -όσο κι αν αποκρύπτεται- ότι κάθε φορά που οι Ενοπλες Δυνάμεις της Ελλάδας κάνουν αισθητή την παρουσία τους στην Κύπρο, κάθε Ελληνας -όπου κι αν βρίσκεται, στο εσωτερικό και το εξωτερικό- νιώθει ένα ρίγος υπερηφάνειας, ψιθυρίζοντας αυτό που όλοι περιμένουν εδώ και 75 χρόνια: την πολυπόθητη ΕΝΩΣΗ. Το Διεθνές Δίκαιο δεν εμποδίζει μάλιστα την ένωση δύο κυρίαρχων κρατών. Υπάρχει και επ’ αυτού το προηγούμενο της επανένωσης της Γερμανίας το 1990.
Κυρίαρχο αίτημα
Το αίτημα για ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα δεν είναι μια «εθνικιστική φαντασίωση», όπως προσπάθησαν να το υποβαθμίσουν και να το λοιδορήσουν διάφοροι κατά το παρελθόν. Ηταν το κυρίαρχο αίτημα των Ελληνοκυπρίων κατά την αποικιοκρατία. Κορυφώθηκε με το ιστορικό «Ενωτικό Δημοψήφισμα» του 1950, όπου το 95,7% των Ελληνοκυπρίων ψήφισε υπέρ της ένωσης. Παρά τη μαζική λαϊκή εντολή και τους αγώνες του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΕΟΚΑ), η ένωση δεν επετεύχθη. Αντίθετα, οδηγηθήκαμε μέσω των Συμφωνιών Ζυρίχης και Λονδίνου στη «βολική» ανεξαρτησία του 1960 και, δέκα χρόνια αργότερα, στην τουρκική εισβολή του 1974 που διχοτόμησε το νησί.
Τα ενεργειακά παιχνίδια, οι εμπορικοί διάδρομοι και οι αλλαγές συνόρων την «επόμενη ημέρα»
Σήμερα, εν μέσω των κατακλυσμιαίων εξελίξεων στην ευρύτερη περιοχή -με τον πόλεμο στο Ιράν να αλλάζει άρδην τα ενεργειακά δεδομένα, τους εμπορικούς διαδρόμους και τους συσχετισμούς ισχύος-, εισέρχεται σε μία νέα, κρίσιμη φάση και το Κυπριακό, που μπορεί να αποτελέσει κλειδί. Και η συζήτηση αυτή αποκτά δραματική επικαιρότητα, καθώς φαίνεται ολοένα και πιο καθαρά ότι η «επόμενη ημέρα» του πολέμου, όποια κι είναι η τελική έκβαση, θα περιλαμβάνει και αλλαγές συνόρων.
Οι ιρανικές κουρδικές ομάδες κάνουν ήδη παζάρια για αυτοδιάθεση ή αυτονομία (και σε ορισμένες περιπτώσεις πλήρη ανεξαρτησία) για να εμπλακούν πιο ενεργά στον πόλεμο κατά του Ιράν. Επίσης, ο πόλεμος επιταχύνει τις πιέσεις για δημιουργία διαδρόμου που θα συνδέει το Αζερμπαϊτζάν με το Ναχτσεβάν (και άρα με την Τουρκία) μέσω νότιας Αρμενίας. Το Ιράν βλέπει αυτόν τον διάδρομο ως κόκκινη γραμμή, γιατί θα αποκόψει την πρόσβασή του στην Αρμενία και θα αλλάξει τα σύνορα/εμπορικούς διαδρόμους στην περιοχή, ενώ ιρανικές πηγές απειλούν ότι οποιαδήποτε «γεωπολιτική αλλαγή» θα είναι απαράδεκτη.
Επίσης, υπάρχει ιστορική ρητορική για «ενοποίηση» των αζερικών πληθυσμών του Ιράν (περίπου 15-20 εκατ. άτομα σε επαρχίες όπως Ανατολικό/Δυτικό Αζερμπαϊτζάν, Αρντιμπίλ). Αλλωστε, τα ενεργειακά παιχνίδια που χοντραίνουν, οι νέοι αγωγοί και οι εμπορικοί διάδρομοι καθιστούν, εν όψει «επόμενης ημέρας», την Κύπρο κεντρικό παίκτη και σε αυτό το πεδίο.
Και ειδικότερα ενώ ο IMEC -το φιλόδοξο εμπορικό δίκτυο Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης που ξεκίνησε το 2023 και πήρε νέα ώθηση από την εμπορική συμφωνία Ε.Ε. – Ινδίας τον Ιανουάριο του 2026- επιχειρεί να παρακάμψει τις κινεζικές επιρροές και τα προβληματικά σημεία όπως η Ερυθρά Θάλασσα, ο διάδρομος Κίνας – Ιράν (μέσω του 25ετούς Στρατηγικού Συνεργατικού Προγράμματος 2021 και του Southern Corridor του BRI) αναδεικνύεται σε κρίσιμο χερσαίο άξονα Ανατολής – Δύσης, με το Ιράν να λειτουργεί ως στρατηγικός κόμβος σύνδεσης Κίνας – Κεντρικής Ασίας – Ευρώπης και να αντέχει τις πιέσεις πολέμου χάρη σε σιδηροδρομικές επεκτάσεις και logistics hubs, καθιστώντας τον ανταγωνισμό IMEC-BRI πλέον άμεσο και καθοριστικό για την επόμενη ημέρα των ενεργειακών και εμπορικών ροών.
Επειτα από 75 και πλέον χρόνια από το δημοψήφισμα του 1950 η Ελλάδα και ο Κυπριακός Ελληνισμός έχουν μπροστά τους μία μοναδική ευκαιρία που, εκτός από ιστορική ανάγκη, αναδεικνύεται και σε εθνική υποχρέωση, με τα γεωπολιτικά δεδομένα να αλλάζουν ριζικά. Και καθώς η τουρκική πλευρά συνεχίζει να μιλά για «τετελεσμένα» και να απειλεί, η Ιστορία προσφέρει μαθήματα εκ των οποίων το μεγαλύτερο είναι ότι η μόνη γλώσσα που καταλαβαίνει η Αγκυρα είναι της ισχύος, της εθνικής ομοψυχίας και της αποφασιστικότητας.