Ο δήμαρχος Σαλαμίνας μιλά για τον τουρισμό, τις υποδομές, το περιβάλλον και τις μεγάλες προκλήσεις ενός νησιού που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάπτυξη και την ταυτότητά του
Η Σαλαμίνα είναι ένα από τα πιο εμβληματικά ονόματα της παγκόσμιας Ιστορίας. Το νησί όπου γράφτηκε ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της αρχαιότητας, με τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας να αλλάζει την πορεία του δυτικού πολιτισμού. Ωστόσο, παρά το ισχυρό brand name του, το νησί συχνά χαρακτηρίζεται «αδικημένο» στον τουριστικό χάρτη. Σήμερα η δημοτική Αρχή επιχειρεί να αλλάξει αυτή την εικόνα.
- Συνέντευξη στον Βαγγέλη Φανίδη
Με σχέδια για τουριστική ανάπτυξη, έργα υποδομών και παρεμβάσεις που στόχο έχουν να αναδείξουν την Ιστορία και το φυσικό περιβάλλον, η Σαλαμίνα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Ο δήμαρχος Γιώργος Παναγόπουλος περιγράφει τις προτεραιότητες της διοίκησης, τα μεγάλα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη, όπως είναι η κατασκευή δικτύου αποχέτευσης στην περιοχή του Αιαντίου, που καλύπτει περίπου το μισό νησί με χρηματοδότηση 43 εκατομμυρίων ευρώ, αλλά και τις μεγάλες προκλήσεις που εξακολουθούν να βαραίνουν το νησί.
Η «αδικημένη νήσος» του Σαρωνικού
Για δεκαετίες η Σαλαμίνα παρέμενε στο περιθώριο της τουριστικής ανάπτυξης που γνώρισαν άλλα νησιά του Σαρωνικού. Ο δήμαρχος αναγνωρίζει ότι η προβολή του νησιού υπήρξε ανεπαρκής, γεγονός που επηρέασε την τουριστική του εικόνα. Σύμφωνα με τον ίδιο, τα τελευταία χρόνια γίνεται μια συστηματική προσπάθεια να αναδειχθούν η Ιστορία και ο πολιτισμός του τόπου, ώστε να δημιουργηθεί ένας ισχυρός πόλος έλξης για επισκέπτες όλο τον χρόνο. Σε αυτό το πλαίσιο δημιουργήθηκαν δύο σύγχρονα ψηφιακά μουσεία στο νησί.
Το πρώτο βρίσκεται στο Κέντρο Πολιτισμού «Μητροπολίτης Ιγνάτιος» και παρουσιάζει τρισδιάστατη αναπαράσταση της Ναυμαχίας της Σαλαμίνας σε συνεργασία με το Ιδρυμα Μείζονος Ελληνισμού. Το δεύτερο λειτουργεί στα Αμπελάκια και φιλοξενεί ένα μουσείο εικονικής πραγματικότητας αφιερωμένο τόσο στη ναυμαχία όσο και στη συνολική ιστορική διαδρομή του νησιού – από την εποχή του Ευριπίδη έως την παρουσία του Αγγελου Σικελιανού.
Η στρατηγική, όπως εξηγεί ο δήμαρχος, είναι σαφής: ανάδειξη του πολιτιστικού αποτυπώματος της Σαλαμίνας και ταυτόχρονη ενίσχυση του τουρισμού. Τα πρώτα αποτελέσματα είναι ήδη ορατά. Εκτός από τους καλοκαιρινούς επισκέπτες, σχολεία και σύλλογοι από όλη την Αττική επισκέπτονται το νησί καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους για εκπαιδευτικές εκδρομές, περιηγήσεις στα μοναστήρια και πεζοπορία στα δάση.
Το μεγάλο στοίχημα της τουριστικής ανάπτυξης
Παράλληλα με την ανάδειξη της Ιστορίας η δημοτική Αρχή επιδιώκει να δημιουργήσει νέες υποδομές που θα ενισχύσουν την τουριστική δυναμική του νησιού. Ενα από τα σημαντικότερα έργα που προωθούνται είναι η δημιουργία σύγχρονης μαρίνας σκαφών στο Βουρκάρι, στο κέντρο της Σαλαμίνας. Το έργο, που βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης, προβλέπει τη δημιουργία τουριστικού λιμένα χωρητικότητας περίπου 300 σκαφών.
Η δημοτική Αρχή εκτιμά ότι η μαρίνα θα λειτουργήσει ως μοχλός ανάπτυξης για την τοπική οικονομία, δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας και ενισχύοντας τον θαλάσσιο τουρισμό. Παράλληλα προγραμματίζονται αναπλάσεις σε δύο από τις κεντρικότερες πλατείες του νησιού – την πλατεία Ηρώων (γνωστή ως «Αγάλματα») και την πλατεία Εθνικής Αντιστάσεως. Τα έργα χρηματοδοτούνται από το Πράσινο Ταμείο και την Περιφέρεια Αττικής και περιλαμβάνουν εκτεταμένες παρεμβάσεις αναβάθμισης του δημόσιου χώρου.
Η σύνδεση Σαλαμίνας – Περάματος που διχάζει
Ενα από τα ζητήματα που συζητούνται εδώ και δεκαετίες είναι η υποθαλάσσια ζεύξη της Σαλαμίνας με το Πέραμα. Το έργο θεωρείται από πολλούς κομβικό για την ανάπτυξη του νησιού, ενώ άλλοι εκφράζουν φόβους ότι θα αλλοιώσει τον νησιωτικό χαρακτήρα του. Η θέση του δήμου είναι ξεκάθαρη: Δεν υπάρχει αντίθεση σε ένα τέτοιο έργο, υπό την προϋπόθεση ότι θα συνοδευτεί από ουσιαστικές υποδομές. Ο δήμαρχος τονίζει ότι η Σαλαμίνα ήδη αντιμετωπίζει σημαντικές ελλείψεις σε βασικές δομές.
Σε ορισμένα σχολεία, για παράδειγμα, τα μαθήματα γίνονται ακόμη σε προκατασκευασμένες αίθουσες λόγω έλλειψης χώρου. Παράλληλα, το οδικό δίκτυο του νησιού έχει σχεδιαστεί για πολύ μικρότερο πληθυσμό από αυτόν που εξυπηρετεί σήμερα, ενώ η καθαριότητα αποτελεί μόνιμη πρόκληση – ιδιαίτερα τους θερινούς μήνες όταν ο πληθυσμός πολλαπλασιάζεται. «Δεν μπορεί να μιλάμε για ζεύξη χωρίς ταυτόχρονα να σχεδιάζουμε νέους δρόμους, σχολεία και ενίσχυση των υποδομών» σημειώνει χαρακτηριστικά.
Από την οικονομική χρεοκοπία στην εξυγίανση
Η Σαλαμίνα βρέθηκε στο παρελθόν σε ιδιαίτερα δύσκολη οικονομική κατάσταση. Ηταν μάλιστα ο πρώτος δήμος της χώρας που μπήκε σε καθεστώς οικονομικής επιτήρησης. Η δημοτική Αρχή υποστηρίζει ότι η κατάσταση αυτή έχει πλέον ξεπεραστεί. Το 2022 ο δήμος εξήλθε από το καθεστώς επιτήρησης, ενώ σήμερα λειτουργεί χωρίς ανάγκη έκτακτης κρατικής οικονομικής στήριξης.
Ωστόσο, όπως παραδέχεται ο δήμαρχος, πρόκειται ακόμη για έναν οικονομικά αδύναμο δήμο. Οι προϋπολογισμοί καταρτίζονται με μεγάλη δυσκολία και οι ίδιοι πόροι δεν επαρκούν για μεγάλα έργα. Για τον λόγο αυτό, η δημοτική Αρχή βασίζεται κυρίως σε χρηματοδοτήσεις από την Περιφέρεια Αττικής, τα υπουργεία και ευρωπαϊκά προγράμματα.
Οι περιβαλλοντικές πιέσεις από τα ναυπηγεία
Η Σαλαμίνα βρίσκεται δίπλα στη βιομηχανική ζώνη του Περάματος και φιλοξενεί σημαντικό αριθμό ναυπηγοεπισκευαστικών δραστηριοτήτων. Αυτό έχει οδηγήσει πολλούς να χαρακτηρίζουν το νησί «πίσω αυλή της Αττικής». Ο δήμαρχος αναγνωρίζει ότι στο παρελθόν εγκαταστάθηκαν στο νησί πολλές οχλούσες δραστηριότητες. Παρότι δεν μπορεί να ζητηθεί η απομάκρυνση εγκαταστάσεων που λειτουργούν νόμιμα, η δημοτική Αρχή θέτει μια σαφή κόκκινη γραμμή: καμία νέα επέκταση τέτοιων δραστηριοτήτων.
Το ίδιο ισχύει και για τις μονάδες υδατοκαλλιέργειας (ιχθυοκαλλιέργειας), τις οποίες ο δήμος θεωρεί υπερβολικά πολλές για την περιοχή. «Η Σαλαμίνα δεν αντέχει άλλη επιβάρυνση από ναυπηγεία και ιχθυοκαλλιέργειες» τονίζει χαρακτηριστικά. Για τον λόγο αυτό η Σαλαμίνα συνεργάζεται με άλλους δήμους του Σαρωνικού (κυρίως με τον Πόρο που έχει ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα) και της Πελοποννήσου, δημιουργώντας ένα κοινό μέτωπο απέναντι σε ενδεχόμενες νέες εγκαταστάσεις.
Κυνόσουρα και Τύμβος στο… έλεος του κράτους
Σημαντικές επενδύσεις πραγματοποιούνται και σε βασικές υποδομές. Το μεγαλύτερο έργο που βρίσκεται σε εξέλιξη είναι η κατασκευή δικτύου αποχέτευσης στην περιοχή Αιαντίου, που καλύπτει περίπου το μισό νησί. Η χρηματοδότηση αγγίζει τα 43 εκατομμύρια ευρώ και προέρχεται από την Περιφέρεια Αττικής, ενώ το έργο υλοποιείται σε συνεργασία με την ΕΥΔΑΠ. Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη το μεγαλύτερο πρόγραμμα οδοποιίας που έχει γίνει ποτέ στη Σαλαμίνα, με ασφαλτοστρώσεις και επισκευές σε βασικούς οδικούς άξονες. Το συνολικό κόστος των έργων ξεπερνά τα 5 εκατομμύρια ευρώ και χρηματοδοτείται από την Περιφέρεια Αττικής, το υπουργείο Εσωτερικών, το πρόγραμμα «Φιλόδημος» και το Ταμείο Ανάκαμψης.
Αυτό όμως που έπρεπε να έχει γίνει δεκάδες ή και… εκατοντάδες χρόνια πριν δυστυχώς από δεδομένο έχει γίνει ζητούμενο και ντροπιάζει μία ολόκληρη χώρα, καθώς παρά τη διεθνή σημασία της Ναυμαχίας της Σαλαμίνας ο αρχαιολογικός χώρος της Κυνόσουρας και ο Τύμβος των Σαλαμινομάχων δεν έχουν ακόμη την εικόνα που θα άρμοζε σε ένα τόσο σημαντικό μνημείο. Το υπουργείο Πολιτισμού έχει εκπονήσει μελέτη για την ανάπλαση της περιοχής, όμως το έργο δεν έχει ακόμη ενταχθεί σε χρηματοδοτικό πρόγραμμα. Η δημοτική Αρχή επιμένει ότι η αναβάθμιση του χώρου είναι απαραίτητη όχι μόνο για λόγους ιστορικής μνήμης, αλλά και για την τουριστική ανάπτυξη του νησιού.
Το πρόβλημα της άναρχης δόμησης
Παρά τα μεγάλα έργα, η καθημερινότητα στο νησί εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα. Η καθαριότητα αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη πρόκληση. Ο δήμος λαμβάνει χρηματοδότηση που αντιστοιχεί σε πληθυσμό περίπου 37.000 κατοίκων, ενώ το καλοκαίρι ο πληθυσμός φτάνει ακόμη και τους 200.000. Η κατάσταση επιβαρύνεται από τον μεγάλο αριθμό αδόμητων οικοπέδων. Σύμφωνα με τον δήμο, στο νησί υπάρχουν πάνω από 10.000 τέτοια οικόπεδα, τα οποία καθαρίζονται κάθε καλοκαίρι για λόγους πυροπροστασίας.
Οι εργασίες αυτές δημιουργούν τεράστιες ποσότητες φυτικών υπολειμμάτων -πάνω από 15.000 τόνους ετησίως- που πρέπει να συλλεχθούν και να μεταφερθούν εκτός νησιού, με μεγάλο οικονομικό κόστος. Η άναρχη δόμηση αποτελεί ακόμη μια πληγή για τη Σαλαμίνα. Κατά το παρελθόν, πολλές περιοχές αναπτύχθηκαν χωρίς πολεοδομικό σχεδιασμό, γεγονός που δημιουργεί σήμερα σοβαρά προβλήματα. Η δημοτική Αρχή επιχειρεί να αντιμετωπίσει το ζήτημα μέσω επέκτασης του σχεδίου πόλης σε πολλές περιοχές του νησιού. Στόχος είναι να δοθεί η δυνατότητα στους ιδιοκτήτες να αξιοποιήσουν νόμιμα τις περιουσίες τους, αποφεύγοντας την ανεξέλεγκτη δόμηση που χαρακτήρισε τις προηγούμενες δεκαετίες.
Οι νέοι που εγκαταλείπουν το νησί
Ενα από τα μεγαλύτερα ζητήματα που απασχολούν τη Σαλαμίνα είναι η φυγή των νέων. Πολλοί νέοι κάτοικοι θεωρούν ότι δεν υπάρχουν αρκετές επαγγελματικές ευκαιρίες στο νησί και αναγκάζονται να μετακινηθούν προς την Αθήνα. Η δημοτική Αρχή πιστεύει ότι η απάντηση βρίσκεται στην ήπια τουριστική ανάπτυξη και τη δημιουργία νέων δραστηριοτήτων που θα ενισχύσουν την τοπική οικονομία. Εργα όπως η τουριστική μαρίνα, η ανάδειξη της Ιστορίας και η βελτίωση των υποδομών εκτιμάται ότι μπορούν να δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας και να κρατήσουν τους νέους στον τόπο τους.
Είναι γεγονός πάντως πως η Σαλαμίνα βρίσκεται σήμερα σε μια μεταβατική περίοδο. Από τη μία πλευρά προσπαθεί να ξεπεράσει προβλήματα δεκαετιών – οικονομικά, πολεοδομικά και περιβαλλοντικά. Από την άλλη, επιδιώκει να αξιοποιήσει την ιστορική της κληρονομιά και τη γεωγραφική της θέση για να δημιουργήσει ένα βιώσιμο μοντέλο ανάπτυξης. Το αν θα καταφέρει να ισορροπήσει ανάμεσα στον εκσυγχρονισμό και στη διατήρηση της ταυτότητάς της είναι ένα στοίχημα που θα κριθεί τα επόμενα χρόνια. Ενα είναι πάντως βέβαιο, ότι το νησί που κάποτε καθόρισε την πορεία της Ιστορίας επιδιώκει σήμερα να γράψει ένα νέο κεφάλαιο στο δικό του μέλλον…
Από τη μάχιμη δικηγορία στις δημοτικές επάλξεις
Ο Γεώργιος Παναγόπουλος είναι πτυχιούχος της Νομικής Σχολής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στο Εμπορικό Δίκαιο (LL.M. in Commercial Law) από το Cardiff University στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το 2001 ολοκλήρωσε τις μεταπτυχιακές του σπουδές με αντικείμενα το Δίκαιο Ανταγωνισμού, το Δίκαιο Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας και το Δίκαιο Διεθνών Πωλήσεων.
Από το 2003 ασκεί μάχιμη δικηγορία, διατηρώντας δικηγορικό γραφείο στη Σαλαμίνα. Στις αρχές του 2018 ανακοίνωσε την υποψηφιότητά του για τις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2019 στον Δήμο Σαλαμίνας, ως επικεφαλής του συνδυασμού «ΤΟ Ν.Η.Σ.Ι. ΜΑΣ» (Νέες Ημέρες Σύγχρονες Ιδέες). Τον Σεπτέμβριο του 2019 ανέλαβε τα καθήκοντά του ως δήμαρχος Σαλαμίνας, έχοντας εκλεγεί με ποσοστό 67,46%.
