Εφιάλτης για την ελληνική οικονομία η ανάφλεξη στον Κόλπο. Σε τι βαθμό θα επηρεαστούν ανάπτυξη, τιμές και εισοδήματα από τη σύρραξη
Σε αχαρτογράφητα νερά συνεχίζει να βρίσκεται η παγκόσμια οικονομία στη σκιά της ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή, με τις διεθνείς αγορές να εμφανίζονται προβληματισμένες για την εξέλιξη της κρίσης. Παρά τις δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ πως ο πόλεμος ολοκληρώνεται, οι επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις αλλά και δεξαμενόπλοια στην περιοχή των Στενών του Ορμούζ δημιουργούν ένα νέο κύκλο ανησυχίας.
Οι αναλύσεις των τελευταίων ημέρων προβάλλουν τέσσερα διαφορετικά σενάρια, τα οποία εδράζονται στην εξέλιξη των διεθνών τιμών του πετρελαίου, σε συνάρτηση με τη χρονική διάρκεια της ανάφλεξης στην περιοχή.
Ενας πόλεμος σε ενεργειακές προεκτάσεις δημιουργεί πάντοτε νέα πληθωριστικές πιέσεις. Πρόκειται για την πρώτη αποτύπωση των συνεπειών, οι οποίες έχουν γίνει ήδη ορατές και στη χώρα μας. Οι τιμές στα καύσιμα πλησιάζουν ήδη τα 2 ευρώ το λίτρο, ενώ τεράστιες είναι και οι ανατιμήσεις στο diesel, το οποίο όμως αυξάνει και το μεταφορικό κόστος των εμπορευμάτων. Αλλωστε, η ίδια η κυβέρνηση παραδέχεται πως άμεσα θα καταγραφούν αυξήσεις τιμών και στα ράφια των σούπερ μάρκετ, με αποτέλεσμα να επιβάλει πλαφόν στο περιθώριο κέρδους σε καύσιμα και τρόφιμα.
Οι επιπτώσεις του πολέμου, όμως, θα είναι πολύ βαθύτερες για τη χώρα μας, λειτουργώντας πολλαπλασιαστικά στην επιδείνωση της ήδη επιβαρυμένης κατάστασης των ελληνικών νοικοκυριών.
Κάθε σενάριο που έχει εκπονηθεί για τη χώρα μας προβλέπει επίπτωση στην ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας, ακόμα και στο ενδεχόμενο που ο πόλεμος τερματιστεί άμεσα, ενώ στις επόμενες ανακοινώσεις για τα στοιχεία του πληθωρισμού αναμένεται να καταγραφεί σημαντική αύξηση.
Πρόσφατη ανάλυση που υπογράφει ο πρόεδρος του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών Παναγιώτης Πετράκης με τη συνεργασία του καθηγητή του ΕΚΠΑ Παντελή Κωστή και του συνεργάτη του Κέντρου Επιμόρφωσης και Διά Βίου Μάθησης του ΕΚΠΑ Γιώργου Βασίλη, προβλέπει τέσσερα διαφορετικά σενάρια για την πορεία των διεθνών τιμών του πετρελαίου.
– Βασικό σενάριο: Προβλέπει μια ομαλή πορεία χωρίς γεωπολιτικές εξάρσεις. Υποθέτει μια ομαλή αγορά με τιμές στα $64,3 το 2026, $66,5 το 2027, $69,8 το 2028, $72,3 το 2029 και $74,4 το 2030.
– Σενάριο Α (Σύντομη στρατιωτική κρίση 1-3 μήνες): Υποθέτει μια βίαιη αλλά παροδική άνοδο το 2026, ακολουθούμενη από την ταχύτερη δυνατή αποκλιμάκωση μέχρι το τέλος της δεκαετίας. Προβλέπει απότομη άνοδο στα $85 το 2026, η οποία αποκλιμακώνεται άμεσα στα $70 το 2027 και υποχωρεί σταδιακά στα $65 το 2028, $63 το 2029, καταλήγοντας στα $60 το 2030.
Με βάση αυτό το σενάριο η ανάπτυξη θα περιοριστεί φέτος στο 1,8%, από 2,1% που προβλέπει το βασικό σενάριο. Ο πληθωρισμός θα διαμορφωθεί στο 3,8%, από 2,3% που προβλέπει το βασικό σενάριο.
– Σενάριο Β (περιφερειακή σύγκρουση 6-18 μήνες): Βασίζεται σε μια επίμονη σύρραξη προκαλώντας παρατεταμένη ενεργειακή πίεση. Η τιμή εκτινάσσεται στα $105 το 2026 και διατηρείται στα $100 το 2027, πριν ξεκινήσει μια αργή υποχώρηση στα $90 (2028), $85 (2029) και $80 (2030).
Με βάση αυτό το σενάριο, το ελληνικό ΑΕΠ φέτος θα βρεθεί στο 1,7% και ο πληθωρισμός θα ανέβει στο 4,7%.
– Σενάριο Γ (παρατεταμένος πόλεμος φθοράς 3-5 χρόνια): Πρόκειται για το δυσμενέστερο σενάριο με τιμές στα $120 το 2026, κορύφωση στα $135 το 2027 και παραμονή σε πολύ υψηλά επίπεδα: $130 (2028), $120 (2029) και $110 (2030).
Σε αυτή το σενάριο οι επιπτώσεις για την Ελλάδα θα είναι εφιαλτικές: η ανάπτυξη θα περιοριστεί στο 1,6% φέτος, ενώ ο πληθωρισμός θα εκτιναχθεί στο 5,4% το 2026 και θα παραμείνει πάνω από 3% έως και το 2027. Επίσης, οι αποδόσεις των ελληνικών δεκαετών ομολόγων θα φτάσουν το 4,1% το 2028.
– Σενάριο Δ (μακροχρόνια στρατηγική αντιπαράθεση 10+ χρόνια): Περιγράφει μια κατάσταση διαρκούς έντασης με «παγωμένες» τιμές, οι οποίες υποχωρούν πολύ αργά. Η τιμή ανεβαίνει στα $95 το 2026 και στα $100 το 2027, με μια πολύ αργή διολίσθηση στα $95 (2028), $90 (2029) και $85 (2030).
Αυτό το σενάριο για την Ελλάδα σημαίνει μια μακρά διαδικασία κρίσης, με χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και υψηλό πληθωρισμό. Μόνο για το 2026 το ΑΕΠ θα αυξηθεί στο 1,8% και ο πληθωρισμός στο 4,2%.
Το «κρυφό» έλλειμμα
Οσον αφορά το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, το έλλειμμα διευρύνεται στο -5,8% του ΑΕΠ το 2026 στο Σενάριο Γ, λόγω της αυξημένης αξίας των εισαγωγών καυσίμων. Για τα έτη 2029-2030 παρατηρείται βελτίωση του ελλείμματος (στο -3,6% έναντι -4,2% του βασικού σεναρίου), η οποία οφείλεται στη δραστική συμπίεση των εισαγωγών άλλων αγαθών, ως αποτέλεσμα της συρρίκνωσης της εγχώριας ζήτησης και του διαθέσιμου εισοδήματος. Επιπλέον, η δημοσιονομική σταθερότητα δεν φαίνεται να απειλείται σημαντικά.
Το πρωτογενές ισοζύγιο, ενώ το 2026 εμφανίζεται ενισχυμένο στο 4,5% του ΑΕΠ (λόγω της αύξησης των ονομαστικών εσόδων από τον πληθωρισμό), παρουσιάζει κάμψη προς το τέλος της δεκαετίας. Στο σενάριο του παρατεταμένου πολέμου το πλεόνασμα μειώνεται στο 1,8% το 2030, υπολειπόμενο κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες από το βασικό σενάριο (2,2%).
Πώς «ροκανίζεται» ο δημοσιονομικός χώρος
Η εξέλιξη αυτή περιορίζει τον δημοσιονομικό χώρο για τη στήριξη των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων και των επενδύσεων, καθιστώντας την ελληνική οικονομία πιο ευάλωτη σε μελλοντικές εξωγενείς διαταραχές.
Επισήμως, πάντως, τα στελέχη του οικονομικού επιτελείου διαβεβαιώνουν πως με βάση τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες της Κομισιόν η αύξηση των δαπανών που έχει προγραμματιστεί για μία χρονιά (π.χ. αύξηση συντάξεων) θα δοθεί κανονικά. Και αυτό γιατί με τους νέους κανόνες ο δημοσιονομικός χώρος καθορίζεται σε βάθος τετραετίας. Τις καλές χρονιές τα διαθέσιμα κονδύλια δεν εξαντλούνται και κρατούνται ως «μαξιλάρι» για ενδεχόμενες κρίσεις, όπως η τρέχουσα με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Οι επιπτώσεις στον τουρισμό λόγω της τη σύρραξης
«Φρένο» στη θετική εικόνα που είχαν οι προκρατήσεις για τη φετινή σεζόν έχει βάλει η ανάφλεξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν στα χέρια τους οι εκπρόσωποι του κλάδου, τις τελευταίες ημέρες καταγράφεται «πάγωμα» στις κρατήσεις, εξέλιξη που προκαλεί εύλογη ανησυχία στον κλάδο. Ακυρώσεις δεν υπάρχουν προς το παρόν, με τη διάρκεια των συγκρούσεων να είναι αυτή που θα κρίνει το μέγεθος των επιπτώσεων.
Δεν αποκλείεται, πάντως, η Ελλάδα να αποτελέσει έναν από τους προορισμούς που θα επωφεληθεί τελικά από πιθανή ανακατεύθυνση της διεθνούς τουριστικής ζήτησης. Σύμφωνα με πανευρωπαϊκή έρευνα ισπανικής εταιρίας, της Mabrian Technologies, υπάρχουν ήδη οι πρώτες ενδείξεις ότι μέρος της ζήτησης που κανονικά πηγαίνει στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να ανακατευθυνθεί προς ευρωπαϊκούς προορισμούς που θεωρούνται ασφαλέστεροι και πιο εδραιωμένοι, όπως η Ελλάδα, η Ισπανία και η Ιταλία. Η έρευνα εξετάζει τη συμπεριφορά ταξιδιωτών από πέντε βασικές αγορές: το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η μελέτη επισημαίνει ότι το ενδιαφέρον για τη χώρα μας παραμένει έντονο σε αρκετές από τις αγορές έκδοσης που αναλύθηκαν. Ειδικότερα, η χώρα θα μπορούσε να κατακτήσει μέρος της ζήτησης από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη δυτική Ευρώπη, δύο περιοχές που είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες στις αλλαγές στην αντίληψη της ασφάλειας.
