Ουδείς γνωρίζει πού πήγαν τα χρήματα που προορίζονταν για «πρόσθετες επενδύσεις» στις υποδομές και στην κλιματική ουδετερότητα
Πριν από ακριβώς έναν χρόνο, τον Μάρτιο του 2025, το γερμανικό Κοινοβούλιο (Bundestag), με την πλειοψηφία των δύο τρίτων του κοινοβουλευτικού σώματος, επικύρωσε μια σημαντική συμφωνία για ένα πρόγραμμα δαπανών δισεκατομμυρίων ευρώ για την άμυνα που, αν ξεπερνούσαν το 1% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της Γερμανίας, θα εξαιρούνταν ουσιαστικά από το συνταγματικά κατοχυρωμένο «φρένο χρέους» της χώρας.
- Από τη Μαρία Δεναξά
Για τα υπόλοιπα, η μέγιστη αυστηρότητα παρέμεινε σε ισχύ. Στο πλαίσιο αυτής της συμφωνίας δημιουργήθηκε και ένα ειδικό ταμείο ύψους 500 δισ. ευρώ για «πρόσθετες επενδύσεις» στις υποδομές και στην κλιματική ουδετερότητα εκτός του Τακτικού Προϋπολογισμού:
• 300 δισ. ευρώ θα προορίζονταν για ομοσπονδιακές επενδύσεις σε σιδηρόδρομους, ψηφιοποίηση, ενεργειακές υποδομές, νοσοκομεία και άλλους τομείς μέσα σε 12 χρόνια.
• 100 δισ. ευρώ για τα κρατίδια και τους δήμους.
• Τα υπόλοιπα 100 δισ. ευρώ για την ενίσχυση του Ταμείου Μετασχηματισμού για το Κλίμα και τη χρηματοδότηση προγραμμάτων υποστήριξης της ενεργειακής μετάβασης και της βιομηχανικής προσαρμογής.
Εναν χρόνο αργότερα είναι διαθέσιμες οι πρώτες συστηματικές αξιολογήσεις των δύο μεγάλων ινστιτούτων οικονομικής συγκυρίας, του IfO του Μονάχου και του IfW της Κολονίας, και είναι αποκαλυπτικές. Το πρώτο διαπιστώνει ότι το 95% των δανεισμένων κεφαλαίων χρησιμοποιήθηκε για διαφορετικούς σκοπούς από τις υποσχόμενες επενδύσεις, συγκεκριμένα για να καλύψει τις τρύπες του Τακτικού Προϋπολογισμού. Παρομοίως και τα συμπεράσματα του Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών της Κολονίας (IW Köln), το οποίο αναφέρει ποσοστό υπεξαίρεσης κατά 86%.
Αυτοί οι αριθμοί δεν προέρχονται από πολιτική αντιπαράθεση, αλλά είναι αποτέλεσμα αυστηρής χρηματοοικονομικής ανάλυσης. Και το ερώτημα που τίθεται είναι πού πήγαν τα 500 δισ. ευρώ που προορίζονταν για την κάλυψη, μέσα σε 12 χρόνια, των τεράστιων επενδυτικών καθυστερήσεων της Γερμανίας στις υποδομές της που θα οδηγούσαν στην κλιματική ουδετερότητα μέχρι το 2045;
Για τον επικεφαλής του IfO Κλέμενς Φουστ, πρόκειται για μια «τεράστια υπεξαίρεση κονδυλίων». Από τα 37 δισ. ευρώ που διατέθηκαν πέρυσι για τις πρόσθετες επενδύσεις, μόνο 2,5 δισ. ευρώ χρησιμοποιήθηκαν πραγματικά, σύμφωνα με την έρευνα του ινστιτούτου, για τις νέες επενδύσεις σε υποδομές. Αυτά τα ευρήματα προκαλούν ακόμη μεγαλύτερη αναστάτωση, καθώς είχαν ήδη επισημανθεί στα τέλη του 2025 από μελέτη της Bundesbank, της κεντρικής τράπεζας της Γερμανίας.
Το σκάνδαλο αποκαλύπτεται τη χειρότερη στιγμή, καθώς η εμπιστοσύνη των Γερμανών στους πολιτικούς τους μειώνεται συνεχώς προς όφελος του συντηρητικού AfD. Ο Λαρς Κλινγκμπάιλ, υπουργός Οικονομικών και αντικαγκελάριος της κυβέρνησης από το SPD, είναι το πρόσωπο που θα κληθεί ενδεχομένως άμεσα να απολογηθεί για τη διαχείριση των κονδυλίων και τις καθυστερήσεις στις υποδομές.
Αλλά και ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος με το λιτό του ύφος καυχιόταν ότι διαθέτει ένα «δημοσιονομικό μπαζούκα» για να επαναφέρει την ανάπτυξη ύστερα από δύο χρόνια ύφεσης το 2023 και το 2024, ακολουθούμενα σχεδόν από στασιμότητα το 2025, δεν μένει στο απυρόβλητο.
Το «φρένο» χρέους και οι συνέπειές του
Οι σημαντικές καθυστερήσεις επενδύσεων που συσσωρεύτηκαν στη Γερμανία οφείλονται κυρίως στην απαρέγκλιτη εφαρμογή του «φρένου» χρέους (Schuldenbremse), που εγγράφηκε στο Σύνταγμα το 2009 από τα δύο μεγάλα κόμματα, υπό την ηγεσία της Ανγκελα Μέρκελ, και απαγορεύει οποιαδήποτε υπέρβαση του προϋπολογισμού πέραν του 0,35% του ΑΕΠ. Πρόκειται κυριολεκτικά για δεκαπλάσιους περιορισμούς από αυτούς του Μάαστριχτ.
Αποτέλεσμα: γέφυρες αυτοκινητοδρόμων απειλούνται με κατάρρευση και κλείνουν, σχολικά κτίρια ή νοσοκομεία παρουσιάζουν προβλήματα στεγανότητας, σιδηροδρομικές γραμμές τίθενται εκτός λειτουργίας, η εγκατάσταση ευρυζωνικών ψηφιακών δικτύων καθυστερεί σε σημαντικές περιοχές, πολλά απαραίτητα έργα υποδομών για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης αναβάλλονται.
Μεταρρύθμιση
Η μεταρρύθμιση του Συντάγματος που εγκρίθηκε πριν από έναν χρόνο από την προηγούμενη Bundestag επέτρεψε, όπως προαναφέρθηκε, να παρακαμφθούν οι αυστηροί κανόνες λιτότητας για ορισμένες ειδικές δαπάνες. Ο προϋπολογισμός για την άμυνα έλαβε έτσι άδεια να αντλήσει πόρους από το ειδικό ταμείο, καθώς η Γερμανία πρέπει να αποκτήσει γρήγορα «τον πρώτο συμβατικό στρατό της Ευρωπαϊκής Ενωσης», σύμφωνα με τον Μερτς.
Το Βερολίνο επιδιώκει να ξεπεράσει τα πρότυπα του ΝΑΤΟ, υπό την πίεση του Ντόναλντ Τραμπ, δαπανώντας έως το τέλος της δεκαετίας περίπου 5% του ΑΕΠ σε στρατιωτικό εξοπλισμό και προσωπικό προς όφελος ομίλων όπως η κοινοπραξία Rheinmetall, που εξελίσσεται σε έναν από τους αδιαμφισβήτητους παγκόσμιους κολοσσούς στον τομέα των εξοπλισμών, σε συνεργασία με την αμερικανική οπλοβιομηχανία Lockheed Martin.
Η επιλογή των νέων πιστώσεων
Η περίεργη μέθοδος που υιοθέτησε το Βερολίνο οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην ιδιαιτερότητα της συνταγματικής μεταρρύθμισης. Αφαιρεί μόνο τους περιορισμούς του «φρένου» χρέους για στρατιωτικές δαπάνες ή για εκείνες που προορίζονται για τις υποδομές. Εξ ου και ο πειρασμός να αντλούνται πόροι από το ειδικό ταμείο υποδομών για να αντισταθμιστεί η διατήρηση των περικοπών σε άλλους τομείς.
Στην ετήσια έκθεσή του το Γερμανικό Συμβούλιο Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων επισημαίνει τα τρομερά μειονεκτήματα αυτής της μεθόδου που διευκολύνει την υπεξαίρεση κονδυλίων. Στον σιδηροδρομικό τομέα, όπου η έλλειψη επενδύσεων είναι ιδιαίτερα σοβαρή τα τελευταία χρόνια, οι οικονομολόγοι σημειώνουν ότι, αν και 9 δισ. ευρώ από το ειδικό ταμείο δαπανήθηκαν, η Deutsche Bahn (DB, δημόσια εταιρία σιδηροδρόμων) είδε την τακτική επιχορήγηση μειωμένη κατά περίπου 6 δισ. ευρώ.
Συνολικά, η DB θα διαθέτει μόνο 3 δισ. ευρώ επιπλέον, δηλαδή ένα μικρό σχετικά ποσό σε σχέση με τις τεράστιες ανάγκες της. Ο τρόπος κατανομής των νέων πιστώσεων γίνεται σε βάρος του προσωπικού, καταγγέλλουν τα συνδικάτα των σιδηροδρομικών, υπογραμμίζοντας ότι δεν θα υπάρξει αποτελεσματική προσαρμογή χωρίς να δεκαπλασιαστούν οι επενδύσεις στο προσωπικό.
