Τρία από τα έργα του παρουσιάζονται στις 4 Απριλίου, στην παλιά «Λυρική Σκηνή»
Παγκόσμιο ενδιαφέρον, από ειδικούς επιστήμονες μουσικολογίας, προκαλεί τα τελευταία χρόνια, ήδη μετά το 2021, μ΄αφορμή και την επιστημονική παρουσίαση- ανάλυση, του διακεκριμένου μουσικολόγου, καθηγητή Απόστολου Παληού, στο «4 ο Διεθνές Μουσικολογικό Συνέδριο» στην Τυφλίδα, για τα νέα συμφωνικά, μουσικά έργα και τη νέα «μουσική πρόταση σύνθεσης» του σπουδαίου ΄Ελληνα δημιουργού Θωμά Μπακαλάκου.
- Επιμέλεια: Νίκος Μερτζάνης
Τρία από τα συμφωνικά έργα του Θωμά Μπακαλάκου, παρουσιάζονται, για πρώτη φορά στο κοινό, υπό τη διεύθυνση του μαέστρου Απόστολου Παληού, του μουσικολόγου που έχει κάνει διεθνώς γνωστό το συνθετικό έργο του Θωμά Μπακαλάκου, το Σάββατο 4 Απριλίου, ώρα 8 μ.μ., στο ανακαινισμένο θέατρο της παλιάς «Λυρικής Σκηνής» (Ακαδημίας 59), με τη συμμετοχή διακεκριμένων σολίστ, της Συμφωνικής Ορχήστρας και της Χορωδίας του Δήμου Αθηναίων.
Η «Πασχαλινή Συναυλία Αγάπης», όπως ονομάζουμε την πρωτότυπη αυτή μουσική παρουσίαση στο Ολύμπια, Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας», προσεγγίζουμε -εξηγεί σε συνέντευξή του στη «Δημοκρατία», ο κ. Μπακαλάκος- με συμφωνικό ήχο, κορυφαία ζητήματα του πνεύματος, από την παράλληλη πορεία των αρχαίων Ελλήνων και Κινέζων φιλοσόφων, μέχρι τη μελοποίηση του κειμένου του Αποστόλου Παύλου σε μορφή ορατορίου.
Συντελεστές: Συνθέτης Θωμάς Μπακαλάκος, Μουσική διεύθυνση: Απόστολος Παληός, Διεύθυνση Χορωδίας: Σταύρος Μπερής, Συμφωνική ορχήστρα και χορωδία Δήμου Αθηναίων. Ερμηνεύουν: Γιάννης Φίλιας, Κώστας Μαυρογένης, Έφη Παπαδοπούλου, Μαρισία Παπαλεξίου / Κόρνο: Βαγγέλης Βαβυλουσάκης, Πρόλογος – Παρουσίαση: Αλεξάνδρα Γιαλίνη.
– Κύριε Μπακαλάκο, ο πολύς κόσμος γνωρίζει από παλιά, τη μουσική σας, μέσα από τις εξαιρετικές συνθέσεις σας για τους αγρότες, με προοδευτικά τραγούδια, που παίζονταν κατά κόρο και από τα μεγάφωνα στις αγροτικές κινητοποιήσεις. Επίσης, τη μεγάλη επιτυχία «το γράμμα- Μυριοκαλή», που ερμήνευσε έξοχα η σπουδαία Χάρις Αλεξίου, αλλά και από πολλά ξεχωριστά τραγούδια από τη δισκογραφία σας («Τα αγροτικά», «πορεία μέσα στη νύχτα», «Οι προστάτες», «Ανοιχτή επιστολή», με ερμηνευτές τους Βασίλη Παπακωνσταντίνου, Γιώργο Υδραίο, Σοφία Μιχαηλίδου κ. ά.
Ήδη , όμως, αρκετά χρόνια ασχολείστε, πλέον, με συνθέσεις συμφωνικών έργων και με μουσικολογικές μελέτες, αλλά και με μια ενδιαφέρουσα «νέα μουσική πρόταση σύνθεσης», που έχει μάλιστα προβληθεί διεθνώς σε συνέδριο μουσικολογίας, ενώ στη χώρα μας, αυτά δεν είναι ακόμη τόσο γνωστά. Τι είναι κατ΄αρχήν, αυτή η «μουσική πρόταση σύνθεσης»;
– Με τα νέα συμφωνικά μου έργα προβάλω, όπως εύστοχα παρατηρεί και ο Απόστολος Παληός, ο διακεκριμένος σολίστας πιάνου (διεθνούς φήμης, καθηγητής στο μουσικολογικό τμήμα του ΕΚΠΑ, απόφοιτος της μουσικής ακαδημίας του Βερολίνου και της Λειψίας, που θα διευθύνει και τα έργα της «Πασχαλινής Συναυλίας Αγάπης»), «μουσική πρόταση, με το αίτημα της επαναχρησιμοποίησης του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού, για δημιουργία, όμως, έργων λόγιας μουσικής».
Συγχρόνως, ως αποτέλεσμα πολύχρονης έρευνας και μελέτης, προτείνω να δημιουργηθεί, με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά από την ιστορία και την παράδοση, μια ξεχωριστή «μουσική γλώσσα», δηλαδή τα μουσικά μοτίβα να απορρέουν μέσα από την ομιλούμενη γλώσσα και όχι απλά με την παράθεση, ανεπεξέργαστης, αυτούσιας της παραδοσιακής μελωδίας.
Πρόκειται για ένα νέο μηχανισμό μουσικής σύνθεσης, τον οποίο ονομάζω: «Ελληνικό Μηχανισμό Σύνθεσης Έργων Μοντέρνας Ελληνικής Μουσικής». Την καρδιά αυτού του μηχανισμού αποτελούν τρεις διακριτές «γλώσσες» του λαού μας: Η ομιλούμενη, η μουσική γλώσσα και η γλώσσα χειρονομίας- θεατρικότητας.
– Για τους μη μυημένους, στη λόγια μουσική, που δεν γνωρίζουν και τη σημασία κάποιων όρων που αναφέρετε, είναι ίσως κάπως δύσκολη η κατανόηση της της εξειδικευμένης νέας πρότασης…
– Θέλω, εκτός από τους μυημένους στη λόγια μουσική, τα μηνύματα αυτά της νέας πρότασης, να κατανοηθούν και από όσο γίνεται, περισσότερο κόσμο και αυτό μπορεί να επιτευχθεί, όχι με την περιγραφή μου με λόγια και ειδικούς σημειολογικούς όρους, αλλά κυρίως με το άκουσμα της ερμηνείας τους, με εστίαση στην ακολουθία των μουσικών στοιχείων και στις λεπτομέρειες του κάθε συμφωνικού μου έργου.
– Μιλάτε, για ελληνοκεντρικά έργα, πως το εννοείτε αυτό;
– Η μουσική κάθε έργου μου, είναι σαν να σου μιλάει ελληνικά, φορτωμένα με τη μαγεία της μουσικής. Τότε είναι που το μουσικό έργο μπορούμε να το λέμε και «μουσικό λόγο».
Όλα τα έργα μου, προφανώς και αυτά που θα παρουσιαστούν στην «Πασχαλινή Συναυλία Αγάπης», έχουν ιδιότητες και χαρακτηριστικά, που τα καθιστούν έργα ελληνικά, επειδή τα έχω δημιουργήσει στην «Ελληνική Μουσική Γλώσσα», για να τα καταλαβαίνουν, ακούγοντάς τα, οι Έλληνες, αλλά να τα σέβονται και οι ξένοι.
Η «Ελληνική Μουσική Γλώσσα», μέσα από μια διαδικασία συγκεκριμένων βημάτων σύνθεσης, καθιστά το μελοποιημένο κείμενο «μουσικό λόγο», επειδή, με την τέχνη μου, συλλαμβάνω μουσικά το νοηματικό περιεχόμενο της γλώσσας.
– Ένα από τα συμφωνικά σας έργα παίχθηκε, πριν μερικά χρόνια και στο Ηρώδειο…
– Ναι, ήταν το ορατόριο «Ιπποκράτειος όρκος», το 2021 με πλήρη συμφωνική ορχήστρα, μικτή χορωδία και τέσσερις σολίστες, με τραγουδιστές τους: Μάρθα Αράπη (σοπράνο), Λυδία Αγγελοπούλου (άλτο), Σταμάτη Μπερή (τενόρο) και Παντελή Ψύχα (βαρύτονο), κορυφαίοι όλοι σολίστες της Λυρικής Σκηνής, με διευθυντή ορχήστρας και χορού, τον αρχιμουσικό της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών και επίτιμο διδάκτορα του Πανεπιστημίου Αθηνών Βύρωνα Φιδετζή.
– Τώρα παρουσιάζετε, λόγω και του Πάσχα, μεταξύ άλλων και ένα θρησκευτικό ορατόριο;
– Μελοποίησα το κείμενο του «Ύμνου της Αγάπης», μια συγκλονιστική γραφή, όπως ακριβώς μας την παρέδωσε ο Απόστολος Παύλος, όχι ως αποτέλεσμα αντιπαράθεσης της μουσικής μου με το λόγο, αλλά θεωρώντας ως δεδομένη τη συγγένεια και τη συνάφεια της λειτουργίας του λόγου, με εκείνη της μουσικής.
Πιστεύω ότι προσέγγισα αρκετά και πέτυχα αυτό που ήθελα, ως συνθέτης, να συλλάβω μουσικά, το νοηματικό περιεχόμενο της γλώσσας του κειμένου, παρόλο που είναι στην αρχαιοελληνική της έκφραση, αντί να την προβάλλω απλά ως διαρθρωτική ροή της μουσικής μου.
Για τη «συμφωνία της αγάπης», απέφυγα κάθε παρέμβαση – επεξεργασία, στο κείμενο του Αποστόλου Παύλου, γιατί εκτίμησα ότι είναι αδύνατο να προσθέσει ή να αφαιρέσει κανείς, έστω μία λέξη.
΄Εκτιμώ ότι μπόρεσα να αναδείξω τις φωνητικές λέξεις της Ελληνικής Ομιλούμενης Γλώσσας, σε «μουσικές λέξεις» της «Ελληνικής Μουσικής Γλώσσας» και την παρτιτούρα του έργου, να εκφράζει έναν «καθαρό ελληνικό μουσικό λόγο».
– Εκτός από συνθέτης, έχετε πλούσια συμμετοχή στα κοινά, ως συνδικαλιστής, υπήρξατε για 8 χρόνια δήμαρχος Ανθούσας, συμμετείχατε σε πολιτιστικούς φορείς με σημαντική δραστηριότητα, με πλήθος συναυλίες (στο Κιλελέρ και σε Δήμους) πολλές μάλιστα χωρίς αμοιβή(!), κάνατε μουσικολογικές μελέτες, είσαστε μαθηματικός. Πείτε μου, αληθεύει, ότι η μουσική είναι μαθηματικά;
– Στο πλαίσιο αυτό ήταν και μια επιστημονική μου ανακοίνωση στο συνέδριο που διοργάνωσε το Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης (Τομέας Μαθηματικών και Πληροφορικής) του Πανεπιστημίου Αθηνών, σε συνεργασία με το Κέντρο Έρευνας Επιστήμης και Εκπαίδευσης (Κ.Ε.ΕΠ.ΕΚ).
Στην εισήγησή μου με θέμα «Η μουσική ως μέσο επικοινωνίας και η σχέση της με τα μαθηματικά», παρουσίασα μια νέα μέθοδο μουσικής σημειογραφίας, με μαθηματικό τρόπο, που την ονομάζω «Αριθμητική Μουσική Παράσταση» (Α.Μ.Π.).
Η καταγραφή μιας μουσικής σύνθεσης, μέσω της Α.Μ.Π, επιτυγχάνεται μόνο με τη χρήση των αριθμών και των τεσσάρων πράξεων της αριθμητικής.
– Αναπτύξατε σημαντική δραστηριότητα και στο χώρο της μουσικής δωματίου:
– Ως πρόεδρος του «Πανελλήνιου Φεστιβάλ Μουσικής Δωματίου» (ΠΦΜΔ), υπεύθυνος για τη διοργάνωσή του επί επτά συνεχή έτη, είχα και την επιμέλεια σχετικών μουσικών εκδόσεων. Είναι βιβλία, που το καθένα περιλαμβάνει τις παρτιτούρες των 12 έργων, που επιλέγονται κάθε χρόνο να διαγωνιστούν.
Οι εκδόσεις διανέμονται δωρεάν, σε όλους τους τελειόφοιτους στο μάθημα της σύνθεσης, όλων των μουσικών πανεπιστημίων της χώρας, στους συνθέτες που συμμετέχουν, στις βιβλιοθήκες μεγάλων ιδρυμάτων, σε κάποια μουσικά λύκεια, στις ελληνικές πρεσβείες κ. ά.
Το Φεστιβάλ έγινε αιτία να γραφτούν 300 περίπου έργα σύγχρονης ελληνικής μουσικής δωματίου, από τα οποία 70 παίχτηκαν ζωντανά μπροστά στους συνθέτες, το κοινό και τα μέλη της κριτικής επιτροπής που την αποτελούσαν κάθε φορά διακεκριμένες προσωπικότητες της μουσικής, όπως οι Δημήτρης Αγραφιώτης, Βύρων Φιδετζής, Θόδωρος Αντωνίου, Ιωσήφ Παπαδάτος, Άλκης Παναγιωτόπουλος, Νέστορ Τέιλορ, Βαγγέλης Κοκκόρης, Μιχάλης Τραυλός κ.ά.
Απόστολος Παληός: Ο λόγος που επέλεξα να προβάλω διεθνώς, το έργο του Θωμά Μπακαλάκου και τη μουσική του πρόταση
Στη σημερινή εποχή της άκρατης παγκοσμιοποίησης, είναι επιτακτικό, ο σύγχρονος διεθνοποιημένος άνθρωπος ¬να επαναπροσεγγίσει, μέσω της διαχρονικότητας της τέχνης, τις πολιτισμικές του ρίζες και την προέλευση του. Αυτό ήταν το αίτημα του συνθέτη Θωμά Μπακαλάκου.
Ο συνθέτης, αυτό οραματίζεται να το επιτύχει μέσω της σύνθεσης έργων λόγιας μουσικής, τα οποία έχουν ισχυρό το αποτύπωμα της εθνικής ταυτότητας, χρησιμοποιώντας ως κύριο άρμα του αφ’ ενός τη λαϊκή μούσα, δηλαδή την τεράστια δεξαμενή του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού και αφετέρου την «Ελληνική Μουσική Γλώσσα», η οποία απορρέει από την ελληνική Ομιλούμενη Γλώσσα, δηλαδή τη δημιουργία μουσικών λέξεων, μουσικών μοτίβων, τα οποία αποδίδουν την μελισματική (τρόπος μελοποίησης κειμένου, όπου μια συλλαβή τραγουδιέται με περισσότερους φθόγγους) και ρυθμική διάρθρωση της «ελληνικής γλώσσας του λόγου».
Τράβηξε πάρα πολύ το ενδιαφέρον των παρευρισκομένων, η παρουσίασή μου στο «4ο Διεθνές Μουσικολογικό Συνέδριο» διότι η μουσική πρόταση του Μπακαλάκου μπορεί απευθυνθεί και να έχει εφαρμογή στη μουσική κάθε λαού, κάθε έθνους.
Με αυτόν τον τρόπο οι ακροατές πετυχαίνουνε μια ψυχική και συναισθηματική σύζευξη, γιατί είναι κάτι που μιλά απευθείας στο συλλογικό ασυνείδητο και την πολιτιστική τους μνήμη και έτσι γίνονται κοινωνοί μιας κοινής μουσικής κοινότητας, πραγματοποιώντας κοινά μουσικά ταξίδια, όπως άλλωστε προβάλει ο συνθέτης.
Στην ανακοίνωση αναφέρθηκα στην «Εθνική Σχολή Μουσικής», στο πότε δημιουργήθηκε ποιοι ήταν οι εκπρόσωποι, τι πρέσβευαν.
Στη συνέχεια αναφέρθηκα ότι οι συνθέτες διεθνοποιήθηκαν , δηλαδή στράφηκαν προς τις σύγχρονες τεχνοτροπίες, επομένως απομακρύνθηκαν από την ελληνική παράδοση και πολλά χρόνια, πολλές δεκαετίες μετά έρχεται ο Μπακαλάκος, ο οποίος προβάλει αυτό το αίτημα της επαναχρησιμοποίησης του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού, για δημιουργία όμως έργων λόγιας μουσικής.
Ωστόσο διαφοροποιείται από την εθνική σχολή, ότι η εθνική σχολή ενσωμάτωσε την παράδοση με κάποιο στοιχείο έτσι απομίμησης και εξωτισμού και ποιο επιφανειακά, ενώ ο Μπακαλάκος προτείνει να δημιουργηθεί μια ολόκληρη μουσική γλώσσα, δηλαδή τα μουσικά μοτίβα να απορρέουν μέσα από τη γλώσσα και όχι απλά με το να πάρει μια απλή μελωδία. Επομένως θα έλεγα ότι είναι ποιο βαθειά η προσέγγιση του».
