Ο καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας Μάριος Ευθυμιόπουλος αναλύει στη «δημοκρατία» τους λόγους που η Τεχεράνη δεν θέλει να προχωρήσει ο οικονομικός διάδρομος που θα συνδέσει την Ινδία με την Ευρώπη
Η γεωγραφική διασπορά των ιρανικών πληγμάτων στη Μέση Ανατολή αποκαλύπτει μια στρατηγική πολύ βαθύτερη από τη ρητορική της Τεχεράνης περί «τιμωρίας» των αμερικανικών βάσεων. Οι Φρουροί της Επανάστασης στοχεύουν με πείσμα τα κράτη του Κόλπου, εξαπολύοντας εναντίον τους έναν όγκο πυρών που ξεπερνά ακόμη και αυτόν που δέχεται το Ισραήλ. Δεν πρόκειται μια «τυχαία» επιλογή. Ούτε και έχει ως μοναδικό σκοπό να πλήξει την εικόνα των αραβικών κρατών του Κόλπου. Αντιθέτως αποδεικνύεται ότι πραγματικός στόχος της «βαλλιστικής επιλογής» του Ιράν είναι η διατάραξη της προοπτικής του IMEC, αυτού του φιλόδοξου οικονομικού διαδρόμου που συνδέει την Ινδία με την Ευρώπη και αποτελεί μια υπαρξιακή απειλή για το Ιράν, καθώς απειλεί να το θέσει οριστικά στο περιθώριο των διεθνών εμπορικών ροών, όπως περίπου συμβαίνει και με την Τουρκία.
Το βάρος των επιθέσεων στον Κόλπο
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος αυτής της πίεσης. Μόνο στις 26 Μαρτίου 2026 τα συστήματα αεροπορικής άμυνας των ΗΑΕ αναχαίτισαν 15 βαλλιστικούς πυραύλους και 11 μη επανδρωμένα αεροσκάφη που εκτοξεύτηκαν από το Ιράν. Από την έναρξη των επιθέσεων του Ιράν τα συστήματα αεροπορικής άμυνας του αραβικού κράτους έχουν αναχαιτίσει 372 βαλλιστικούς πυραύλους και 1.826 μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Από την έναρξη του πολέμου οι επιθέσεις στα ΗΑΕ έχουν στοιχίσει τη ζωή σε δύο εν ενεργεία στρατιωτικούς, καθώς και σε έναν Μαροκινό πολίτη που εργαζόταν ως συμβασιούχος για λογαριασμό του στρατού. Σκοτώθηκαν, επίσης, οκτώ πολίτες πακιστανικής, νεπαλικής, μπανγκλαντεσιανής, παλαιστινιακής και ινδικής υπηκοότητας.
Φυσικά, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα δεν είναι ο μοναδικός στόχος του Ιράν. Η ένταση των πληγμάτων διαχέεται σε όλη τη ζώνη ενδιαφέροντος του IMEC. Σύμφωνα με αναλυτές, η συστηματική αυτή στοχοποίηση αποσκοπεί στο να καταστήσει την περιοχή του Κόλπου μια «κόκκινη ζώνη» για τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις υποδομών, υπονομεύοντας τη βιωσιμότητα του εγχειρήματος. Η αρχιτεκτονική του νέου διαδρόμου βασίζεται στη σταθερότητα κρίσιμων κρίκων, όπως το Μπαχρέιν και η Σαουδική Αραβία, που δέχτηκαν 350 και 300 πλήγματα, αντίστοιχα. Την ίδια ώρα, η Τεχεράνη επιχειρεί να σπάσει τη συνοχή της συμμαχίας που απαιτείται για τη λειτουργία του IMEC, επιλέγοντας μια ασύμμετρη κλιμάκωση. Η Τεχεράνη αντιλαμβάνεται αυτό το εγχείρημα ως μια υπαρξιακή απειλή για τον δικό της ρόλο στις διεθνείς μεταφορές και την περιφερειακή της ισχύ.
Η ίδια η αρχιτεκτονική του IMEC βασίζεται στη σταθερότητα και άλλων κρατών, όπως το Μπαχρέιν αλλά και η Σαουδική Αραβία, που επίσης δέχονται επιθέσεις στο εδαφός του.
Τι είναι, όμως, ο IMEC για τον οποίο τόσος λόγος γίνεται τελευταία; Πρόκειται για ένα αρκτικόλεξο που κανείς ολοένα και πιο συχνά συναντά στη διεθνή ορολογία, στις γεωπολιτικές αναλύσεις που συνδέονται με τις εξελίξεις των τελευταίων ετών στη Μέση Ανατολή αλλά και στην ανατολική Μεσόγειο. Ενα αρκτικόλεξο που κάποιοι φτάνουν έως το σημείο να θεωρούν ότι αποτελεί την πραγματική αιτία για την περίοδο έντασης που εγκαινίασε στην ευρύτερη περιοχή μας η 7η Οκτωβρίου του 2023 με την εισβολή της Χαμάς στο νότιο Ισραήλ. Θεωρώντας ότι αυτή έλαβε χώρα -εν μέρει- ακριβώς για να προσβάλει το πιο «ευάλωτο μέρος» αυτού του διαδρόμου, δηλαδή το Ισραήλ.
Τι σημαίνει; Το IMEC είναι τα αρχικά του India Middle East Europe Economic Corridor, που σημαίνει στα ελληνικά Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης.
Ενας εμπορικός δρόμος, δηλαδή, που φιλοδοξεί να ενώσει ένα σημαντικά μεγάλο μέρος της Ευρασίας και έχει χαρακτηριστεί το πιο φιλόδοξο εγχείρημα συνδεσιμότητας του 21ου αιώνα. Ενα έργο που σχεδιάστηκε από τις ΗΠΑ, προκειμένου να συνδέσει τις φίλες και σύμμαχες χώρες από την ινδική ήπειρο έως και τις ακτές του Ατλαντικού. Ενα αντίπαλο δέος στην κινεζική πρωτοβουλία BRI (Belt and Road Ιnitiative) και τον παράδρομό της, «δρόμο του μεταξιού», που φιλοδοξεί να ενώσει τις αχανείς βιομηχανικές εκτάσεις της Κίνας με την Ευρώπη διά της κεντρικής Ασίας.
Για την αμερικανική διπλωματία ο IMEC αποτελεί το εργαλείο για να προσφέρει μια αξιόπιστη εναλλακτική στις χώρες της Ευρασίας, μακριά από τις «παγίδες χρέους» που στήνει το Πεκίνο με στόχο την οικονομική εξάρτηση χωρών από την Κίνα. Ως εκ τούτου, είναι και μια γεωπολιτική δήλωση προθέσεων από πλευράς ΗΠΑ. Η Ουάσινγκτον επιδιώκει να δημιουργήσει μια ζώνη οικονομικής σταθερότητας που θα βασίζεται σε διαφανή πρότυπα, την ίδια ώρα που θωρακίζει τις δυτικές εφοδιαστικές αλυσίδες.
Οπως σημειώνει ο Μάριος Ευθυμιόπουλος, μιλώντας στη «δημοκρατία» για τις Ηνωμένες Πολιτείες και αρκετές δυτικές χώρες, ο IMEC «αποτελεί μια στρατηγική προσπάθεια δημιουργίας ενός εναλλακτικού δικτύου απέναντι στην κινεζική πρωτοβουλία Belt and Road Initiative. Ενώ το BRI βασίζεται κυρίως σε μεγάλης κλίμακας επενδύσεις υποδομών υπό κινεζική επιρροή, ο IMEC επιδιώκει να δημιουργήσει ένα δίκτυο συνδεσιμότητας μεταξύ κρατών που ανήκουν ή συνεργάζονται με τον ευρωατλαντικό χώρο».
Ο ανατολικός και ο βόρειος διάδρομος
Ο ρόλος της Ελλάδας γίνεται αντιληπτός με ευκολία εάν κανείς λάβει υπόψη του την ίδια την αρχιτεκτονική του IMEC, η οποία περιλαμβάνει δύο διακριτούς διαδρόμους: τον ανατολικό, που συνδέει την Ινδία με τον Αραβικό Κόλπο, και τον βόρειο, που συνδέει τον Κόλπο με την Ευρώπη μέσω του Ισραήλ και της Ελλάδας. Στο σχήμα συμμετέχουν επίσημα η Ινδία, οι ΗΠΑ, η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία και η Ευρωπαϊκή Ενωση. Η συμμετοχή της Ινδίας είναι κομβική, καθώς η χώρα αναδεικνύεται στην κύρια παραγωγική βάση που μπορεί να ανταγωνιστεί την Κίνα. Οι ΗΠΑ επενδύουν στον ρόλο του Νέου Δελχί, προσφέροντας στη Δύση μια εναλλακτική εφοδιαστική διαδρομή, που είναι 40% ταχύτερη και 30% φθηνότερη, η οποία δεν ελέγχεται από το κινεζικό κομμουνιστικό κόμμα.
Η σύγκρουση με το BRI είναι δομική. Ο κινεζικός σχεδιασμός επιδίωκε να καταστήσει την Ευρασία μια περιοχή οικονομικά εξαρτημένη από το Πεκίνο μέσω χερσαίων δρόμων που περνούν από την κεντρική Ασία και τη Ρωσία. Κι όμως, ο IMEC, υπό την καθοδήγηση των ΗΠΑ, επιλέγει μια νότια διαδρομή, παρακάμπτοντας τις ασταθείς περιοχές και τη ρωσική επιρροή, θωρακίζοντας ταυτόχρονα την ασφάλεια του εμπορίου στη Μεσόγειο και στον Ινδικό Ωκεανό. Είναι μια στρατηγική συμμαχία που ξεκινά από την Ινδία και φτάνει μέχρι τις ΗΠΑ, δημιουργώντας ένα τείχος προστασίας των δυτικών αξιών και της ελεύθερης αγοράς.
Η Ελλάδα στον κέντρο του νέου χάρτη
Οπως σημειώνει ο Μάριος Ευθυμιόπουλος, «η Ελλάδα βρίσκεται στον πυρήνα αυτού του νέου χάρτη, αποτελώντας τη φυσική πύλη εισόδου του IMEC στην ευρωπαϊκή ήπειρο και επιπρόσθετα τη μεγαλύτερη ναυτιλιακή δύναμη στον κόσμο. Η χώρα μας εντάσσεται στον ισχυρό βραχίονα που συναπαρτίζουν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ, μια εξέλιξη που αποτελεί προϊόν συστηματικής διπλωματικής εργασίας ετών. Η στρατηγική αυτή κατεύθυνση είχε αρχίσει ουσιαστικά από τον πρώην υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάικ Πομπέο, ο οποίος είχε διακρίνει νωρίς την ανάγκη για έναν άξονα σταθερότητας στην ανατολική Μεσόγειο που θα περιλαμβάνει την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ. Σύμφωνα με την αμερικανική οπτική, η Ελλάδα αποτελεί τον πλέον αξιόπιστο εταίρο στην περιοχή, ικανό να διασφαλίσει τη ροή ενέργειας και εμπορευμάτων προς την καρδιά της Ευρώπης».
Σύμφωνα με τον επικεφαλής της Strategy International, «η συμμετοχή της Ελλάδας σε αυτό το εγχείρημα αναβαθμίζει σημαντικά τον γεωπολιτικό της ρόλο. Τα ελληνικά λιμάνια μπορούν να λειτουργήσουν ως βασικές πύλες εισόδου αγαθών και ενεργειακών ροών προς την Ευρωπαϊκή Ενωση. Παράλληλα, η χώρα αποκτά μεγαλύτερη σημασία ως κόμβος που συνδέει την Ευρώπη με τη Μέση Ανατολή και τον Ινδικό Ωκεανό. Η πραγματική, όμως, αναβάθμιση θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο η Ελλάδα θα επενδύσει στρατηγικά σε υποδομές, βιομηχανία και ασφάλεια, ώστε να μετατρέψει αυτή τη γεωγραφική θέση σε ουσιαστική γεωοικονομική ισχύ».
Γεωστρατηγικά άκρα μιας νέας διαδρομής
Ο ειδικός αναλυτής συνεχίζει: «Στο πλαίσιο του IMEC, η Ινδία και η Ελλάδα λειτουργούν ως δύο γεωστρατηγικά άκρα μιας νέας διαδρομής που συνδέει τον Ινδικό Ωκεανό με τη Μεσόγειο και κατ’ επέκταση με την Ευρώπη. Για την Ελλάδα, η πρόκληση είναι να μετατρέψει τη γεωγραφική της θέση σε πραγματική ισχύ. Αυτό σημαίνει αναβάθμιση των μεγάλων λιμένων, όπως ο Πειραιάς, η Θεσσαλονίκη και η Αλεξανδρούπολη, ενίσχυση των δικτύων logistics και διασύνδεση με τα ευρωπαϊκά σιδηροδρομικά και ενεργειακά δίκτυα.
Υπάρχει, όμως, ακόμα μία σημαντική παράμετρος. Η ελληνική ναυτιλία και η εμπειρία στη διαχείριση θαλάσσιων μεταφορών αποτελούν ήδη σημαντικό πλεονέκτημα. Παράλληλα, η παράκαμψη της Τουρκίας από τον σχεδιασμό του διαδρόμου δημιουργεί νέες γεωπολιτικές ισορροπίες στην ανατολική Μεσόγειο. Αυτό ενισχύει τη στρατηγική σημασία της Ελλάδας για την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί και νέες προκλήσεις ανταγωνισμού επιρροής στην περιοχή. Για την Ελλάδα η αξιοποίηση του IMEC απαιτεί όχι μόνο οικονομικές επενδύσεις αλλά και ισχυρή στρατηγική ασφάλειας στις θαλάσσιες οδούς».
Ευθυγράμμιση με τα συμφέροντα της Ουάσινγκτον
Πρέπει, πάντως, να σημειωθεί ότι αυτή η νέα πραγματικότητα έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τους σχεδιασμούς παλαιότερων ετών, όπως εκείνοι της περιόδου Καραμανλή αλλά και η πλήρη πρόσδεση στην οικονομική ζώνη της κεντρικής Ευρώπης, που επιχειρήθηκε επί εποχής Σημίτη. Τότε, η ελληνική εξωτερική πολιτική είχε επενδύσει στον ρωσικό παράγοντα μέσω των ενεργειακών αγωγών και στην κινεζική παρουσία στο λιμάνι του Πειραιά μέσω της COSCO. Σχεδιασμοί που, αν δεν θεωρούνται πλέον ξεπερασμένοι από τις γεωπολιτικές εξελίξεις και τον πόλεμο στην Ουκρανία, μετατρέπονται τουλάχιστον σε δευτερεύουσες παραμέτρους, καθώς η Ελλάδα δείχνει πλέον να ευθυγραμμίζεται πλήρως με τα συμφέροντα της Ουάσινγκτον, μετατρέποντας τα λιμάνια της σε κύριες πύλες εισόδου του IMEC. Αυτή η εξέλιξη αφήνει την Τουρκία εκτός των βασικών σχεδιασμών, καθώς η Αγκυρα βλέπει τον ρόλο της να παρακάμπτεται από τη νέα νότια διαδρομή.
Σύμφωνα με τον Μάριο Ευθυμιόπουλο, «Η ελληνική στροφή δεν είναι απλώς συνέχεια των τριμερών συνεργασιών, αποτελεί μετάβαση από μια πολιτική περιφερειακής εξισορρόπησης σε μια πολιτική ενσωμάτωσης σε δυτική αλυσίδα ισχύος. Η περίοδος του Μάικ Πομπέο σηματοδότησε την πρώτη σαφή γεωπολιτική κατεύθυνση με την ανάδειξη του σχήματος Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ ως πυλώνα ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο. Σήμερα, ο διάδρομος IMEC προχωρά πολύ πέρα από εκείνη τη φάση. Δεν αφορά μόνο ενεργειακές συνεργασίες αλλά ένα ευρύτερο σύστημα συνδεσιμότητας που περιλαμβάνει λιμένες, σιδηροδρομικά δίκτυα, εφοδιαστικές αλυσίδες, ψηφιακές υποδομές και στρατηγική πρόσβαση από την Ινδία προς την Ευρώπη. Η συμμετοχή της Ελλάδας σε αυτή τη δομή τοποθετεί τη χώρα σε ένα ευρύτερο γεωστρατηγικό πλαίσιο.
Από περιφερειακό παράγοντα της Ανατολικής Μεσογείου μετατρέπεται σε κρίσιμο κόμβο ενός νέου εμπορικού και γεωοικονομικού δικτύου που συνδέει την Ινδία, τη Μέση Ανατολή, την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τη διεθνή θέση της χώρας, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει και την ευθύνη της να επενδύσει σε υποδομές, ασφάλεια θαλάσσιων γραμμών και ενεργειακή προστασία. Μόνο εάν συνοδευτεί από συνεκτική εθνική στρατηγική η νέα αυτή ευθυγράμμιση μπορεί να λειτουργήσει ως πραγματική θωράκιση των ελληνικών συμφερόντων».
Ενωση αρχαίων πολιτισμών και ναυτική ισχύς
Πίσω από τους αριθμούς και τις εμπορικές συμφωνίες κρύβεται ένας βαθύς διαπολιτισμικός άξονας που συνδέει μερικούς από τους αρχαιότερους πολιτισμούς της ανθρωπότητας. Ο IMEC λειτουργεί ως μια γέφυρα ανάμεσα στον ινδουισμό, στο Ισλάμ, στον ιουδαϊσμό και τον χριστιανισμό, δημιουργώντας μια ζώνη σταθερότητας. Ινδία και Ελλάδα, ως οι δύο κύριοι ναυτικοί βραχίονες της πρωτοβουλίας, αναβιώνουν ιστορικούς εμπορικούς δρόμους. Η στρατηγική αυτή συμμαχία συνδέει Εβραίους, Ινδουιστές και Αραβες κάτω από ένα κοινό αναπτυξιακό όραμα, το οποίο οι ΗΠΑ θεωρούν το ισχυρότερο ανάχωμα στις περιφερειακές εντάσεις και στην επέκταση της κινεζικής ισχύος.
Σύμφωνα με τις εξελίξεις, ο IMEC αποτελεί το σημαντικότερο στοίχημα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής για τις επόμενες δεκαετίες. Τοποθετεί τη χώρα στο επίκεντρο της παγκόσμιας προσοχής, διασφαλίζοντας ότι η Ελλάδα θα παραμείνει ο βασικός σύνδεσμος ανάμεσα στην ανερχόμενη ινδική οικονομία και την ευρωπαϊκή αγορά, πάντα υπό την ομπρέλα ασφαλείας και τη στρατηγική καθοδήγηση των ΗΠΑ.
*Διευθυντής, Strategy International καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής στη Σχολή Πολιτικών και Διεθνών Σπουδών του Vytautas Magnus University (Λιθουανία).
