Η Μόσχα κατηγορεί την Αγκυρα για παραβίαση της Συνθήκης του Μοντρέ, με εκτενή ανακοίνωση της ρωσικής πρεσβείας στην Τουρκία
Οι εξελίξεις του τελευταίου διαστήματος αποκαλύπτουν μεγάλη ψυχρότητα στις διπλωματικές σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και Ρωσίας. Η μεγάλης διάρκειας έλλειψη επαφής μεταξύ του Ρώσου προέδρου Β. Πούτιν και του Τούρκου ομολόγου του Ρ.Τ. Ερντογάν, καθώς και οι σχετικές εξελίξεις έχουν προκαλέσει συζητήσεις για μία κατάσταση αυξημένης έντασης μεταξύ των δύο χωρών.
- Γράφει ο Λάζαρος Καμπουρίδης*
Είναι χαρακτηριστική η μείωση των επαφών με τη Μόσχα ειδικά σε μια εποχή που η Αγκυρα επιχειρεί μια νέα προσέγγιση με τις ΗΠΑ. Σύμφωνα με σχετικά δημοσιεύματα, δεν έχει υπάρξει τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ του Ρ. Τ. Ερντογάν και του Β. Πούτιν για περίπου τέσσερις μήνες.
Το γεγονός ότι οι δύο ηγέτες δεν έχουν επικοινωνήσει απευθείας τους πρώτους μήνες του 2026, παρά τις πολύ σημαντικές περιφερειακές εξελίξεις, έχει προκαλέσει συζητήσεις στους διπλωματικούς κύκλους, οι οποίοι θεωρούν δεδομένο ότι «η απόσταση μεταξύ των δύο ηγετών αυξάνεται». Οι δύο ηγέτες συναντήθηκαν τελευταία φορά πρόσωπο με πρόσωπο στο Τουρκμενιστάν, τον περασμένο Δεκέμβριο. Η έλλειψη επαφής παρά τα κρίσιμα ζητήματα, όπως οι εξελίξεις στη Βενεζουέλα, στη Συρία και στο Ιράν, θεωρείται ξεκάθαρα μια ένδειξη ψύχρανσης των σχέσεων Μόσχας – Αγκυρας.
Ενα άλλο συμβάν της διπλωματικής έντασης μεταξύ των δύο πλευρών αποτελεί η καθυστέρηση από πλευράς Μόσχας στον διορισμό του νέου Ρώσου πρέσβη στην Αγκυρα. Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε το γεγονός ότι η θέση του πρέσβη της Ρωσίας στην Αγκυρα Α. Γέρχοφ παρέμεινε κενή για αρκετό καιρό μετά την αποχώρησή του, τον Σεπτέμβριο του 2025. Το γεγονός ότι ο νέος πρέσβης, Σ. Βερσίνιν, υπέβαλε τα διαπιστευτήριά στον Τούρκο πρόεδρο μόλις στα τέλη Μαρτίου 2026 ερμηνεύτηκε ως υιοθέτηση επιφυλακτικής προσέγγισης από τη Μόσχα απέναντι στην Αγκυρα.
Επιπρόσθετα, η ένταση αντικατοπτρίστηκε και στις διπλωματικές επαφές. Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών κάλεσε τον πρέσβη της Τουρκίας στη Μόσχα, T. Μπιλγκίτς, και του μετέφερε τις ανησυχίες του σχετικά με τις εξελίξεις στη Μαύρη Θάλασσα. Η συνάντηση συγκεκριμένα εστίασε στην προ μιας εβδομάδας επίθεση με drones εναντίον ενός τουρκικής ιδιοκτησίας τάνκερ, το οποίο μετέφερε ρωσικό πετρέλαιο πολύ κοντά στις τουρκικές ακτές, αλλά και στις απειλές κατά των αγωγών φυσικού αερίου Blue Stream και TurkStream. Η ρωσική πλευρά τόνισε ότι αναμένει μια πιο σαφή στάση από την Τουρκία έναντι των επιθέσεων από την Ουκρανία και δήλωσε ότι θα πρέπει να ληφθούν πρόσθετα μέτρα για τη διασφάλιση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού. Αυτή η εξέλιξη δείχνει ότι οι διαφωνίες μεταξύ των δύο χωρών εκφράζονται πλέον με μια πιο ανοιχτή και δυναμική διπλωματική γλώσσα.
Το κερασάκι στην τούρτα της ψύχρανσης των σχέσεων έχει να κάνει με την ανακοίνωση από πλευράς του τουρκικού υπουργείου Εθνικής Αμυνας της 24ης Μαρτίου σχετικά με την επίσκεψη της ηγεσίας (Γάλλος διοικητής και Αγγλος υποδιοικητής) του Πολυεθνικού Επιχειρησιακού Στρατηγείου Ουκρανίας στις βόρειες ακτές του Βοσπόρου, με σκοπό την ίδρυση Ναυτικού Στοιχείου-Βάσης, προκαλώντας την αντίδραση της Ρωσίας. Αυτό έχει να κάνει με το καθεστώς των Στενών, καθώς αυτό διέπεται από τη Συνθήκη του Μοντρέ/1936, η οποία προβλέπει ιδιαίτερο ρόλο στην Αγκυρα.
Μια ίδρυση Πολυεθνικής Ναυτικής Βάσης στον Βόσπορο υπό τη διοίκηση των ευρωπαϊκών δυνάμεων, οι οποίες στηρίζουν την Ουκρανία στον πόλεμο με τη Ρωσία, ερμηνεύεται από τη Μόσχα ως εχθρική στάση, αφού το καθεστώς των Στενών είναι ένα πολύ ευαίσθητο θέμα για τη ρωσική πλευρά λόγω των περιορισμών διέλευσης των πλοίων της από τη Μαύρη Θάλασσα προς τη Μεσόγειο και αντίστροφα.
Για τον λόγο αυτό υπήρξε άμεση αντίδραση από ρωσικής πλευράς. Συγκεκριμένα, η ρωσική πρεσβεία στην Αγκυρα εμφάνισε σε σχετική ανακοίνωσή της το πρωτοσέλιδο της τότε τουρκικής εφημερίδας «Ulus», στο πλαίσιο της υπογραφής της Συνθήκης του Μοντρέ/1936, σημειώνοντας παράλληλα στο σχετικό κείμενο ότι αναμένεται η Τουρκία να τηρήσει στάση «υπεύθυνη και ισορροπημένη», στο πλαίσιο των υποχρεώσεών της που απορρέουν από τη Συνθήκη.
Ναυτική βάση στον Βόσπορο
Κατόπιν τούτου, ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Εθνικής Αμυνας στη χθεσινή, εβδομαδιαία ενημέρωση των εκπροσώπων των ΜΜΕ δήλωσε για το θέμα ότι, παρά το γεγονός της συνδρομής 14 χώρων για την ίδρυση της Πολυεθνικής Ναυτικής Βάσης στον Βόσπορο, αυτή θα υπηρετείται μόνο από στρατιωτικό προσωπικό της Τουρκίας, επιχειρώντας να μειώσει τη ρωσική αντίδραση.
Ολα τα παραπάνω συμβαίνουν σε μια περίοδο που η Τουρκία επιχειρεί να προσεγγίσει την Ευρώπη και τις ΗΠΑ, «απαρνούμενη» τις σχέσεις της με τη Μόσχα, με σκοπό να αποκομίσει οφέλη είτε από την ένταξή της στον ευρωπαϊκό αμυντικό μηχανισμό είτε από τους αμερικανικούς σχεδιασμούς στην περιοχή, οι οποίοι αφορούν θέματα ενέργειας, επενδύσεων, εμπορικών διαδρόμων, μειονοτήτων, αντιμετώπισης του Ισραήλ κ.λπ. Ηδη τα πρώτα σημάδια έχουν γίνει ορατά από αυτή τη στροφή της Τουρκίας προς τη Δύση και ιδιαίτερα προς τις ΗΠΑ, προκαλώντας εκνευρισμό στη Μόσχα, ο οποίος εκδηλώθηκε τον περασμένο Δεκέμβριο με πυραυλικές επιθέσεις εναντίον τουρκικών τάνκερ και εμπορικών πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα, καθώς και με πτήσεις ρωσικών drones στις βόρειες επαρχίες της Τουρκίας.
Ολες αυτές οι εξελίξεις οδηγούν σε συζητήσεις και ερμηνείες ότι η σχέση μεταξύ Αγκυρας και Μόσχας, που εδώ και καιρό οριζόταν σε επίπεδο «στρατηγικής συνεργασίας», αντιμετωπίζει μια νέα δοκιμασία. Η αποκατάσταση ή όχι της επαφής σε επίπεδο προέδρων Ρωσίας και Τουρκίας το επόμενο διάστημα θα είναι ο πιο κρίσιμος παράγοντας που θα καθορίσει την πορεία των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών.
* Αντιστράτηγος ε.α.
