Το Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει τις αδυναμίες και διατυπώνει τις επιφυλάξεις του για τη χρηματοοικονομική διαχείρισή του
Σε γνώμη του που δημοσιεύτηκε, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) αναδεικνύει τις διάφορες αδυναμίες του προσωρινού ταμείου Απανθρακοποίησης που πρότεινε πρόσφατα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
- Από τον Κων/νο Σ. Μαργαρίτη
Το ταμείο προορίζεται για την παροχή χρηματοδοτικής στήριξης σε ευρωπαϊκές εταιρίες, για τις οποίες είναι ορατός ο κίνδυνος διαρροής άνθρακα, και την παράλληλη υποστήριξη των προσπαθειών της Ε.Ε. για απανθρακοποίηση. Παρ’ όλα αυτά, το ΕΕΣ προειδοποιεί ότι η χρηματοοικονομική διαχείριση του ταμείου, υπό την προτεινόμενη μορφή της, ίσως να μην είναι και τόσο άρτια.
Το προσωρινό ταμείο Απανθρακοποίησης προτάθηκε από την Επιτροπή τον Δεκέμβριο του 2025, προκειμένου να υποστηρίξει εταιρίες που εδρεύουν στην Ε.Ε. και δραστηριοποιούνται σε τομείς υψηλής έντασης άνθρακα και των οποίων η παραγωγή ενδεχομένως να κινδυνεύει να μεταφερθεί εκτός Ε.Ε. Το ταμείο θα παρέχει χρηματοδοτική στήριξη για τους τομείς των λιπασμάτων, του αλουμινίου, του σιδήρου και του χάλυβα μέχρι να βρεθεί μακροπρόθεσμη λύση στο πρόβλημα της διαρροής άνθρακα.
Οι πόροι του θα προέρχονται από την πώληση πιστοποιητικών στο πλαίσιο του μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (ΜΣΠΑ) σε εισαγωγείς εμπορευμάτων υψηλής έντασης άνθρακα το 2026 και το 2027. Τα κράτη-μέλη -που εισπράττουν το προϊόν από την πώληση των πιστοποιητικών ΜΣΠΑ- θα πρέπει να μεταβιβάσουν στο ταμείο το 25% αυτών των εσόδων για τα δύο συγκεκριμένα έτη. Οι σημαντικότερες παρατηρήσεις του ΕΕΣ σχετικά με την πρόταση είναι οι εξής:
Δεν είναι σαφές πόσες νέες επενδύσεις στην απανθρακοποίηση θα προσελκύσει τελικά το ταμείο. Οι όροι είσπραξης της χρηματοδότησης από το προτεινόμενο ταμείο είναι παρεμφερείς με εκείνους που ισχύουν για την απόκτηση των δωρεάν δικαιωμάτων. Η Επιτροπή δεν έχει αξιολογήσει τον αντίκτυπο του περιορισμένου αριθμού νέων όρων στις επενδύσεις των εταιριών. Επιπλέον, καθώς οι πληρωμές από το ταμείο θα βασίζονται στην ιστορική παραγωγή, δεν θα υποστηρίζουν άμεσα νέες επενδύσεις στην απανθρακοποίηση.
Η Επιτροπή εκτιμά ότι τα συνολικά έσοδα του ταμείου θα ανέλθουν σε 632 εκατ. ευρώ, ενώ υπολογίζει ότι οι συνολικές δαπάνες θα είναι 265 εκατ. ευρώ. Η αναντιστοιχία αυτή εγείρει το ερώτημα κατά πόσον το ποσοστό της συνεισφοράς των κρατών-μελών στο ταμείο πρέπει να είναι 25%. Επιπλέον, τα αριθμητικά στοιχεία τόσο για τα έσοδα όσο και για τις δαπάνες είναι πολύ αβέβαια, καθώς είναι δύσκολο να γίνουν προβλέψεις για τις μελλοντικές τιμές των δικαιωμάτων του ΣΕΔΕ και την πώληση πιστοποιητικών ΜΣΠΑ. Επίσης, δεδομένου ότι τα πιστοποιητικά ΜΣΠΑ συνιστούν νέα μορφή εσόδων, δεν υπάρχουν ιστορικά δεδομένα που θα μπορούσαν να βοηθήσουν τις προβλέψεις.
Κάποια από τα ποσά που θα εισπραχθούν θα μείνουν αχρησιμοποίητα για έναν χρόνο. Τα κράτη-μέλη θα πρέπει να μεταφέρουν τα έσοδα ΜΣΠΑ σε δύο δόσεις, μία το 2028 και μία δεύτερη το 2029. Ομως, οι καταβολές της στήριξης δεν πρόκειται να αρχίσουν πριν από το 2029. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θα χρησιμοποιήσει ελάχιστα τα κατά τις εκτιμήσεις της 308 εκατ. ευρώ που αναμένει το 2028. Μάλιστα, η πρόταση δεν διευκρινίζει ούτε τον τρόπο διαχείρισης αυτών των περιουσιακών στοιχείων. Το ΕΕΣ προτείνει, αντ’ αυτού, τα κράτη-μέλη να προβούν σε μία και μοναδική μεταφορά των εσόδων του 2029.
Η χρήση υφιστάμενων διοικητικών δομών είναι θετικό στοιχείο. Το ΕΕΣ επισήμανε ότι, αν και το ταμείο είναι εντελώς νέο, στηρίζεται σε ήδη υπάρχουσες διοικητικές δομές και απαιτήσεις ως προς την παρουσίαση στοιχείων για τη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων ΣΕΔΕ. Η προσέγγιση αυτή αναμένεται να δημιουργήσει λιγότερο διοικητικό φόρτο για τους δικαιούχους και να μην είναι τόσο δαπανηρή.
Για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό (2028-2034), η Επιτροπή έχει προτείνει το 75 % των εσόδων από την πώληση πιστοποιητικών ΜΣΠΑ να χαρακτηριστεί ίδιος πόρος της Ε.Ε., ενώ το υπόλοιπο 25% να μένει στα κράτη-μέλη. Η πρόταση για απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με τους ιδίους πόρους δεν αρκεί να εγκριθεί απλώς από το Συμβούλιο, αλλά θα πρέπει να κυρωθεί και από όλα τα κράτη-μέλη. Σύμφωνα με την ενωσιακή νομοθεσία, το ΕΕΣ πρέπει να γνωμοδοτεί για κάθε νομοθετική πρόταση που έχει επίπτωση στον προϋπολογισμό ή που εισάγει εξαιρέσεις από τις αρχές του.