Ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι: Η νέα πρόκληση για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία
Σε μια αγορά εργασίας που μετασχηματίζεται με ταχύτητα, η συζήτηση για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία δεν περιορίζεται πλέον στους κινδύνους που φαίνονται. Η πίεση χρόνου, ο υπερβολικός φόρτος, οι πολλές ώρες εργασίας, η εργασιακή ανασφάλεια, η ασάφεια ρόλων, η περιορισμένη συμμετοχή των εργαζομένων και η ποιότητα της διοίκησης επηρεάζουν άμεσα την υγεία, την ασφάλεια και την ευημερία στην εργασία. Όταν σε αυτά προστίθενται φαινόμενα βίας, παρενόχλησης ή έλλειψης εμπιστοσύνης, η ίδια η οργάνωση της εργασίας μετατρέπεται σε κρίσιμο πεδίο πρόληψης.
Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία, την οποία τιμά κάθε χρόνο στις 28 Απριλίου η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ILO), θέτει στο επίκεντρο ακριβώς αυτό το πεδίο: το ψυχοκοινωνικό εργασιακό περιβάλλον.
Το ανθρώπινο και οικονομικό κόστος
Η νέα παγκόσμια έκθεση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας με τίτλο «Το ψυχοκοινωνικό εργασιακό περιβάλλον: Παγκόσμιες εξελίξεις και κατευθύνσεις για δράση» αποτυπώνει το ανθρώπινο, κοινωνικό και οικονομικό βάρος των ψυχοκοινωνικών κινδύνων. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της, περισσότεροι από 840.000 θάνατοι ετησίως συνδέονται με παράγοντες όπως η εργασιακή καταπόνηση, η ανισορροπία προσπάθειας και ανταμοιβής, η εργασιακή ανασφάλεια, οι πολλές ώρες εργασίας και ο εκφοβισμός στον χώρο εργασίας, κυρίως μέσω καρδιαγγειακών παθήσεων και ψυχικών διαταραχών.
Οι ίδιοι κίνδυνοι οδηγούν κάθε χρόνο σε σχεδόν 45 εκατομμύρια χαμένα έτη υγιούς ζωής, ενώ ο συνολικός αντίκτυπός τους εκτιμάται ότι αντιστοιχεί σε απώλεια 1,37% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι δεν αποτελούν περιφερειακό ζήτημα ευεξίας, αλλά ουσιαστική διάσταση της Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία. Η πρόληψη δεν αφορά μόνο την αποφυγή του ατυχήματος ή την τήρηση κανόνων συμμόρφωσης. Αφορά και τον τρόπο με τον οποίο η εργασία σχεδιάζεται, κατανέμεται, επιβλέπεται, αξιολογείται και βιώνεται καθημερινά.
Από την ατομική ανθεκτικότητα στην ποιότητα της οργάνωσης
Για το ΕΛΙΝΥΑΕ, τα δεδομένα αυτά επιβεβαιώνουν την ανάγκη οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι να αντιμετωπίζονται ως μέρος της συνολικής πολιτικής πρόληψης και όχι ως μεμονωμένο ζήτημα ευεξίας. Ο φόρτος, ο χρόνος, η διοίκηση, η επικοινωνία, η συμμετοχή και η εμπιστοσύνη δεν είναι δευτερεύουσες παράμετροι. Είναι όροι που επηρεάζουν άμεσα την ασφάλεια, την υγεία και την ποιότητα της εργασίας.
Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι κίνδυνοι αυτοί δεν αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά με αποσπασματικές παρεμβάσεις. Η αποτελεσματική διαχείριση απαιτεί συστηματική αναγνώριση, αξιολόγηση και παρακολούθηση μέσα από τα συστήματα Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία. Απαιτεί, επίσης, τεκμηρίωση, εκπαίδευση, διαβούλευση και συνεργασία μεταξύ διοίκησης, επαγγελματιών Υγείας και Ασφάλειας, ανθρώπινου δυναμικού, εργαζομένων και εκπροσώπων τους.
Η οργάνωση της εργασίας ως δείκτης οργανωσιακής ωριμότητας
Η Πρόεδρος του ΕΛΙΝΥΑΕ, κα Ρένα Μπαρδάνη, δήλωσε σχετικά: «Η συζήτηση για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία περνά σήμερα σε ένα πιο απαιτητικό στάδιο. Δεν αρκεί να προλαμβάνουμε μόνο το ατύχημα ή τον ορατό κίνδυνο. Οφείλουμε να βλέπουμε και τον τρόπο με τον οποίο η εργασία σχεδιάζεται, κατανέμεται, εποπτεύεται και βιώνεται καθημερινά.
Οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι δεν είναι ζήτημα ατομικής ανθεκτικότητας των εργαζομένων. Είναι ζήτημα οργάνωσης, διοίκησης και κουλτούρας. Όταν ο φόρτος, ο ρυθμός, η ανασφάλεια ή η έλλειψη εμπιστοσύνης δεν αντιμετωπίζονται έγκαιρα, το κόστος δεν είναι μόνο ανθρώπινο. Είναι και παραγωγικό, κοινωνικό και θεσμικό.
Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα μάς υπενθυμίζει ότι το μέλλον της εργασίας δεν θα κριθεί μόνο από την τεχνολογία ή την αποδοτικότητα, αλλά από την ποιότητα της οργάνωσης. Ασφαλής εργασία είναι η εργασία που προστατεύει τον άνθρωπο πριν φθαρεί. Και ώριμος οργανισμός είναι εκείνος που αντιλαμβάνεται την Υγεία και Ασφάλεια όχι ως τυπική υποχρέωση, αλλά ως προϋπόθεση εμπιστοσύνης, αξιοπιστίας και βιώσιμης λειτουργίας».
Η Υγεία και Ασφάλεια ως δείκτης ποιότητας και εμπιστοσύνης
Το ΕΛΙΝΥΑΕ υπογραμμίζει ότι η διαχείριση των ψυχοκοινωνικών κινδύνων πρέπει να αποτελέσει μέρος της καθημερινής λειτουργίας των οργανισμών. Η αξιολόγηση κινδύνων, η καταγραφή δεδομένων, η χρήση αξιόπιστων εργαλείων, η κατάλληλη εκπαίδευση, η ενίσχυση των μηχανισμών αναφοράς, η πρόληψη της βίας και της παρενόχλησης και η ουσιαστική συμμετοχή των εργαζομένων αποτελούν στοιχεία ενός σύγχρονου και αποτελεσματικού συστήματος Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία.
Σε μια αγορά εργασίας που μετασχηματίζεται, η προστασία της υγείας των εργαζομένων συνδέεται όλο και περισσότερο με την ποιότητα της διοίκησης, την ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων και την εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Η Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία δεν είναι μόνο υποχρέωση συμμόρφωσης. Είναι βασικός όρος ποιότητας, αξιοπιστίας και βιώσιμης λειτουργίας για την εργασία του σήμερα και του αύριο. Το ΕΛΙΝΥΑΕ θα συνεχίσει να συμβάλλει με επιστημονική γνώση, έρευνα, εκπαίδευση, πληροφόρηση και τεχνική υποστήριξη στην ενίσχυση της πρόληψης στην εργασία.
