Υπό τον «μανδύα» μιας νέας έκθεσης Πισσαρίδη, που έρχεται λίγο πριν από τις εκλογές, θα δεσμεύσει την Ελλάδα έως και το 2034, με τη γνωστή δικαιολογία των «μεταρρυθμίσεων». Τα έξι σημεία «κλειδιά»
Μπορεί η Ελλάδα να βγήκε -έστω τυπικά- από το Μνημόνιο το καλοκαίρι του 2018, ωστόσο οι δανειστές φαίνεται πως από την πρώτη στιγμή δεν έδειξαν καμία απολύτως εμπιστοσύνη στο εγχώριο πολιτικό σύστημα. Κι όταν δημιουργήθηκε το Ταμείο Ανάκαμψης, η Κομισιόν φρόντισε να «δεσμεύσει» τη χώρα μέχρι το καλοκαίρι του 2026 με το άτυπο Μνημόνιο (Νο 4) που συνόδευε τα ευρωπαϊκά κονδύλια, ενώ τώρα η κυβέρνηση προαναγγέλλει το… Μνημόνιο Νο 5 και πάλι υπό τον «μανδύα» μιας νέας έκθεσης Πισσαρίδη.
Πρόκειται για μια έκθεση η οποία αρχικά είχε παρουσιαστεί ως ένα μη δεσμευτικό κείμενο της Ελλάδας έναντι της Ευρώπης (για ευνόητους λόγους είχε αποκαλυφθεί στο σύνολό της στις αρχές Αυγούστου 2020 εν μέσω διακοπών), που απλά περιέχει προτάσεις για την πορεία της ελληνικής οικονομίας προς την ανάπτυξη, με τη Ν.Δ. να αρνείται πως πρόκειται για ένα Μνημόνιο. Ακόμα κι αν -όπως αποδείχθηκε- τα περισσότερα μέτρα της κυβέρνησης όλως τυχαίως αναφέρονται στην έκθεση Πισσαρίδη Νο 1, τώρα φαίνεται πως απαιτείται ένα νέο σχέδιο με τις… συστάσεις της ίδιας επιτροπής, υπό την ηγεσία του γνωστού νομπελίστα οικονομολόγου.
Αυτό το άτυπο νέο μνημόνιο θα δεσμεύσει την Ελλάδα έως και το 2034 (!), δηλαδή για τουλάχιστον τις επόμενες δύο κυβερνήσεις της χώρας. Με τη γνωστή δικαιολογία των «μεταρρυθμίσεων» η Κομισιόν κρατά δεμένη «χειροπόδαρα» την Ελλάδα με την υπογραφή της Ν.Δ. και όλα αυτά λίγο πριν λήξει η θητεία της παρούσας κυβέρνησης, ενώ οι πτυχές αυτής της νέας έκθεσης αναμένεται να συζητηθούν από το ερχόμενο φθινόπωρο.
Δηλαδή, με πιθανό το ενδεχόμενο αυτό να γίνει μετά τις επόμενες εκλογές, εφόσον ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιλέξει την πρόωρη προσφυγή στις κάλπες. Ηδη, όπως έχει αποκαλύψει ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης από το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, έχει υπογραφεί συμφωνία με τον ΟΟΣΑ, την Τράπεζα της Ελλάδος και τον ΙΟΒΕ για τον σχεδιασμό της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής της περιόδου 2028-2034, αξιοποιώντας την έκθεση Πισσαρίδη, που έως σήμερα έχει υλοποιηθεί σε ποσοστό 83%.
νομπελίστας οικονομολόγος, Χριστόφορος Πισσαρίδης
Διαρκής επιτήρηση
Η έκθεση Νο 2 έρχεται μετά το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης (ΤΑΑ). Αυτό από μόνο του συνιστά ένα τεράστιο ερώτημα για τους λόγους ύπαρξης της νέας έκθεσης. Σημειώνεται πως το κείμενο που συνόδευε τη συμφωνία για τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης στην πράξη δεν αποτελούσε μια επιστημονικά θεμελιωμένη πρόταση για την αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων, αλλά για σκόρπιες προτάσεις – μεταρρυθμίσεις για το σύνολο της οικονομίας. Ελλείψει νέου Ταμείου Ανάκαμψης, η κυβέρνηση θα πρέπει να αναζητήσει μια νέα δικαιολογία ύπαρξης ενός άτυπου Μνημονίου, καθώς εκτιμάται πως θα παρουσιαστεί ως ένας μηχανισμός που θα διασφαλίζει ότι οι μεταρρυθμίσεις δεν θα σταματήσουν με τη λήξη της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.
Η έκθεση του 2020 εστίαζε μόνο στα επιπλέον έσοδα που μπορεί να έχει το κράτος (είτε με φοροελαφρύνσεις είτε με αύξηση της παραγωγικότητας και «μεταρρυθμίσεις» στις συντάξεις και στο Ασφαλιστικό), παραλείποντας ίσως εσκεμμένα να συνυπολογίσει το κόστος και τις επιπτώσεις της πανδημίας, ενώ είχε «χτιστεί» σαν να μην υπήρξε ποτέ η οικονομική κρίση του 2010 και τα Μνημόνια.
Μάλιστα, επισήμανε πως αν η κυβέρνηση υιοθετούσε τις προτάσεις της, θα καταγράφονταν υψηλότεροι ρυθμοί ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας, βελτιώνοντας την καθημερινότητα και των εισοδημάτων σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Οπως είναι αντιληπτό, η εφαρμογή του 83% των προτάσεων έφερε ανάπτυξη, αλλά την ίδια στιγμή συρρίκνωσε το διαθέσιμο εισόδημα – με συνέπειες χειρότερες των μνημονιακών.
Οι επίσημοι στόχοι
Πληροφορίες αναφέρουν πως η έκθεση της επιτροπής Πισσαρίδη Νο 2 θα εστιάσει σε έξι τομείς και συγκεκριμένα στους εξής:
1 Ενίσχυση των δεσμών μεταξύ έρευνας και παραγωγής: Η συγκεκριμένη στόχευση παραπέμπει στη διαχρονική προσπάθεια σύνδεσης πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και επιχειρήσεων. Στην πράξη, όμως, το βάρος μετατοπίζεται προς την εμπορική αξιοποίηση της γνώσης, με τα ιδιωτικά πανεπιστήμια που προωθεί η κυβέρνηση.
2 Ολοκλήρωση του χωροταξικού σχεδιασμού: Η επιτάχυνση του χωροταξικού σχεδιασμού εμφανίζεται ως τεχνική εκκρεμότητα, ωστόσο αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για την προσέλκυση μεγάλων επενδύσεων. Η ολοκλήρωση χρήσεων γης, πολεοδομικών σχεδίων και Κτηματολογίου διευκολύνει την αξιοποίηση εκτάσεων, συχνά προς όφελος μεγάλων επενδυτικών σχημάτων.
3 Ανάπτυξη δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού: Παρουσιάζεται συνεχώς ως μια αναγκαία προσαρμογή στις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας. Στην πράξη, όμως, το βάρος μεταφέρεται στον ίδιο τον εργαζόμενο που θα πρέπει να «εκπαιδεύεται» συνεχώς, ενώ οι επιχειρήσεις επωφελούνται από το χαμηλό κόστος εργατικού δυναμικού.
4 Κινητοποίηση της ελληνικής διασποράς: Η κυβέρνηση έχει χορηγήσει φορολογικά κίνητρα και διευκολύνσεις για την προσέλκυση κεφαλαίων και εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού. Ωστόσο, η σύγκριση με τους μισθούς της Ελλάδας, η εργασιακή ανασφάλεια, αλλά και το γεγονός πως χιλιάδες Ελληνες έχουν «μεταναστεύσει» στο εξωτερικό για πάνω από μία δεκαετία φτιάχνοντας εκεί τις ζωές τους δύσκολα θα τους πείσουν να επιστρέψουν με αυτές τις συνθήκες.
5 Προώθηση ισορροπημένης περιφερειακής ανάπτυξης: Στη χώρα μας η περιφερειακή ανάπτυξη παραμείνει άνιση, με ορισμένες περιοχές να αναπτύσσονται ταχύτατα και άλλες να συνεχίζουν να αποψιλώνονται πληθυσμιακά και παραγωγικά. Και αυτό διότι η εμπειρία των τελευταίων ετών έχει δείξει πως οι επενδύσεις κατευθύνονται κυρίως σε περιοχές υψηλής απόδοσης (τουριστικές ζώνες, logistics, ενέργεια).
6 Αποτελεσματική χρήση των ευρωπαϊκών κονδυλίων: Βασικός πυλώνας του νέου σχεδίου αναμένεται να είναι η αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων, εν όψει και του νέου προϋπολογισμού της Ε.Ε. Μπορεί η κυβέρνηση να πανηγυρίζει για υψηλά ποσοστά απορρόφησης των προγραμμάτων π.χ. του Ταμείου Ανάκαμψης ή του ΕΣΠΑ, ωστόσο οι εν εξελίξει έρευνες δείχνουν πως τα κονδύλια της Ευρώπης φτάνουν στην Ελλάδα, αλλά αξιοποιούνται με μεθόδους… ΟΠΕΚΕΠΕ.
Η συζήτηση για τη νέα έκθεση της Επιτροπής Πισσαρίδη δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το πραγματικό «κέντρο βάρους» της οικονομικής πολιτικής, που είναι η διαχείριση του δημόσιου χρέους, καθώς ο λόγος ύπαρξής του στοχεύει ακριβώς στη διασφάλιση των ξένων πιστωτών της χώρας (μεγαλύτερος είναι ο Μόνιμος Μηχανισμός Στήριξης, ESM) πως θα λάβουν τα χρήματα που έχουν δανείσει στην Ελλάδα την περίοδο των Μνημονίων.
Ο «θάνατος του εμποράκου» σε πρώτο πλάνο
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί και ακόμα μία συγκυρία, καθώς, σύμφωνα με πληροφορίες, σημαντικό κομμάτι της νέας έκθεσης θα μιλά για τη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα που εξίσου τυχαία θα αποτελέσει και ένα μεγάλο σκέλος των νέων εξαγγελιών του πρωθυπουργού στην ερχόμενη ΔΕΘ.
Ομως, τα στοιχεία δείχνουν πως οι συστάσεις της επιτροπής για την επιχειρηματικότητα έγιναν μάλλον επιλεκτικά, καθώς η πιο σημαντική υστέρηση στη συνολική εφαρμογή του εμφανίζεται στα πεδία που αφορούν τις εξαγωγές, τις επιχειρήσεις και τον ανταγωνισμό και τη Δημόσια Διοίκηση. Η έκθεση προωθούσε τη «σύμπτυξη» των μικρομεσαίων επιχειρήσεων της χώρας κάτω από την «ομπρέλα» μεγαλύτερων εταιριών, με τη δικαιολογία της αύξησης της ανταγωνιστικότητάς τους, αλλά και της πρόσβασης σε χρηματοδοτικά εργαλεία και τραπεζικά δάνεια.
Στην πράξη, όμως, πίσω από αυτό το σχέδιο κρύβεται ο «θάνατος του εμποράκου» της γειτονιάς, των εκατοντάδων χιλιάδων μικρών και οικογενειακών επιχειρήσεων που δεν πραγματοποιούν υψηλούς τζίρους, αλλά παλεύουν για ένα αξιοπρεπές εισόδημα. Μια υπενθύμιση όσων περιείχε η πρώτη έκθεση είναι αρκετή για να αποκαλυφθούν ξανά ο λόγος ύπαρξής της και ο στόχος των εκθέσεων Πισσαρίδη.
Συγκεκριμένα, το 2020 η επιτροπή συνιστούσε στην κυβέρνηση, μεταξύ άλλων, τα εξής:
■ Μείωση ασφαλιστικών εισφορών (θα υπάρξει ανακοίνωση νέας μείωσης στην ερχόμενη ΔΕΘ).
■ Κατάργηση Εισφοράς Ελληλεγγύης (καταργήθηκε).
■ Διεύρυνση των μηχανισμών εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών (εξωδικαστικός μηχανισμός).
■ Ολοκλήρωση του Κτηματολογίου, των δασικών χαρτών και των καθορισμών χρήσεων γης μέσω της κατάρτισης Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ολοκληρώνεται ως έργο του ΤΑΑ).
■ Συγχώνευση και απλούστευση όλων των φόρων για την ακίνητη περιουσία και μεταφορά μέρους τους σε τοπικό επίπεδο (μεταφορά στον ΕΝΦΙΑ στους δήμους που δεν έχει πραγματοποιηθεί).
■ Δημιουργία ψηφιακού φακέλου ασθενούς (έχει υλοποιηθεί).
■ Ενεργειακή αναβάθμιση κτηρίων (κατοικιών και επαγγελματικών) με σκοπό τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας (π.χ. «Εξοικονομώ», «Ανακαινίζω», «Αλλάζω θερμοσίφωνα», «Ανακυκλώνω – Αλλάζω συσκευή» κ.ά.).
