Η ίδρυσις του μουσείου εκρίθη επιβεβλημένη λόγω του πλούτου των ευρημάτων από τους σημαντικούς αρχαιολογικούς πυρήνες της περιοχής
Το Αρχαιολογικό Μουσείο Αρχανών, το οποίο αφορά την ανάδειξη του πολιτιστικού αποθέματος της Κρήτης, θα αποδοθεί έως το τέλος του έτους στο κτίριο του εκεί παλαιού εμφιαλωτηρίου οίνου, του πρώην Αγροτικού Συνεταιρισμού.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε σχετικώς ότι «μετατρέπουμε το κτίριο του π. Αγροτικού Συνεταιρισμού, με ισχυρό τοπικό αποτύπωμα, σε έναν σύγχρονο πολιτιστικό πόλο. Η δημιουργία του Αρχαιολογικού Μουσείου Αρχανών αποτελεί ένα έργο καινοτόμο και εξαιρετικά σημαντικό για την προβολή και την ανάδειξη του πλούσιου αρχαιολογικού αποθέματος της περιοχής. Η κεντρική μουσειολογική ιδέα εμπεριέχεται στον τίτλο “Ἐν ἀρχῇ ἦν… ο Τόπος: Το πολιτιστικό τοπίο των Αρχανών από τους προϊστορικούς χρόνους έως σήμερα”».
Οπως προκύπτει, η μόνιμη έκθεσις του Μουσείου Αρχανών επιχειρεί να αφηγηθεί την καταλυτική επίδραση της μορφολογίας του τόπου, του ύδατος, της πεδιάδος, των ιερών κορυφών και των σπηλαίων στην ανάπτυξη του πολιτισμού, από την αρχαιότητα. Η ίδρυσις του μουσείου εκρίθη επιβεβλημένη λόγω του πλούτου των ευρημάτων από τους σημαντικούς αρχαιολογικούς πυρήνες της περιοχής, τα οποία σήμερα φιλοξενούνται στο δημοτικό σχολείο, στο πλαίσιο μιας μικράς αλλά σημαντικής αρχαιολογικής συλλογής, που ιδρύθη το 1993. Το νέο μουσείο είναι τμήμα του ακινήτου, συνολικής εκτάσεως 20.900 τ.μ., που ευρίσκεται στον οικισμό Ανω Αρχάνες, εντός κηρυχθέντος παραδοσιακού χώρου.
Ο χώρος διαμορφώνεται σε 6.330 τ.μ. και διαρθρούται σε μόνιμο έκθεση επιφανείας 900 τ.μ., αίθουσα περιοδικών εκθέσεων, αίθουσες πολυμεσικών και εκπαιδευτικών εφαρμογών και συνεδρίων, χώρους εργαστηρίων, αποθηκών για αρχαιότητες κ.α., με στόχο ολοκληρωμένες μουσειακές εμπειρίες, μέσω μονίμων και περιοδικών εκθέσεων, εκπαιδευτικών προγραμμάτων και συγχρόνων υποδομών. Η μόνιμος έκθεσις θα αφηγείται την ιστορία των Αρχανών από τους προϊστορικούς χρόνους έως σήμερον.
Στη σχεδιαζομένη παρουσίαση προβλέπεται να εκτεθούν περίπου 1.000 αντικείμενα διαφόρων μεγεθών, από πίθους και λάρνακες έως σφραγίσματα και κοσμήματα. Η έκθεσις θα εκκινεί με την εισαγωγή και την ανάδειξη της σημασίας των υδατίνων πόρων και των υδραγωγείων διαχρονικώς. Στη συνέχεια εξετάζεται η αρχαία Αρχάνα, ως διοικητικό και οικιστικό κέντρο, με αναφορές στην καθημερινή ζωή, στην παραγωγή και την ύπαιθρο. Ακολουθούν η νεκρόπολις και ο Γιούχτας, ως ιερός τόπος, με θρησκευτική σημασία.
