Από οικογένεια με ρίζες στην Κερασούντα του Πόντου, εντάχθηκε στο Ναυτικό παρά τη θέληση του πατέρα του, έδρασε με ψευδώνυμα στη Μακεδονία και έφτασε να μπει με το θωρηκτό «Αβέρωφ» στην Κωνσταντινούπολη
Ο Γεώργιος Α. Κακουλίδης έζησε πολλές ζωές μέσα σε μία. Γεννημένος σε οικογένεια με ρίζες στον Πόντο, βρέθηκε από τα αμφιθέατρα της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων στα πολεμικά πλοία της Ρωσίας, και από εκεί στα βουνά της Μακεδονίας, όπου άφησε τη στολή του αξιωματικού για να φορέσει τα κουρέλια του αγωγιάτη και να υπηρετήσει μυστικά τον ελληνικό αγώνα.
Με ψευδώνυμα, μεταμφιέσεις και αποστολές υψηλού κινδύνου, κινήθηκε για χρόνια ανάμεσα σε κομιτατζήδες, Οθωμανούς και αντάρτικα σώματα, συμμετέχοντας σε έναν αθέατο πόλεμο πληροφοριών που σημάδεψε τον Μακεδονικό Αγώνα.
Ο άνθρωπος που κάποτε παρουσιαζόταν ως απλός χωρικός για να κατασκοπεύει τον εχθρό, έφτασε αργότερα να επιβιβαστεί ως ναύαρχος στο θωρηκτό «Γεώργιος Αβέρωφ» και να μπει θριαμβευτικά στην Κωνσταντινούπολη μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η διαδρομή του Γεώργιου Κακουλίδημοιάζει σήμερα σχεδόν απίστευτη – όμως είναι μία από τις πιο χαρακτηριστικές ιστορίες ανθρώπων του ποντιακού ελληνισμού που συνέδεσαν τη ζωή τους με τις μεγάλες περιπέτειες του ελληνισμού στις αρχές του 20ού αιώνα.
Ο παππούς στη Φιλική Εταιρεία, ο πατέρας εισαγγελέας
Γεννημένος το 1871 στην Αθήνα, ο Γεώργιος Κακουλίδης καταγόταν από μία από τις σημαντικότερες ποντιακές οικογένειες. Οι ρίζες βρίσκονταν στο Κακούλι του Ανατολικού Πόντου και μετά μέλη της διασκορπίστηκαν για να γλιτώσουν τον εξισλαμισμό – διαπρέποντας στη ναυτιλία και στο εμπόριο. Ο Ιωάννης, παππούς του Γεώργιου Κακουλίδη, γεννημένος στην Κερασούντα, υπήρξε γραμματέας του Αλέξανδρου Υψηλάντη και μέλος της Φιλικής Εταιρείας, ενώ ο πατέρας του, Αριστοτέλης Κακουλίδης, ήταν εισαγγελέας την εποχή του Όθωνα. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον έντονης εθνικής και πολιτικής παράδοσης μεγάλωσε ο νεαρός Γεώργιος, ο οποίος, παρά τις αντιρρήσεις του πατέρα του, αποφάσισε να ακολουθήσει στρατιωτική σταδιοδρομία και να καταταγεί στο Πολεμικό Ναυτικό – μια επιλογή που θα τον οδηγούσε αργότερα από τα πολεμικά πλοία της Ρωσίας στα βουνά της Μακεδονίας και στις μυστικές αποστολές του ελληνικού αγώνα.
Η Σχολή Ναυτικών Δοκίμων και η Ρωσία
Άριστος στη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων, αξιοποίησε τη δυνατότητα υποτροφίας για συνέχιση των σπουδών του στο εξωτερικό. Ζήτησε να υπηρετήσει στο ρωσικό θωρηκτό «Ναύαρχος Ναχίμωφ», όπου παρέμεινε τρία χρόνια, ταξιδεύοντας στον Ειρηνικό, ανάμεσα στη Σιβηρία, την Κίνα και την Ιαπωνία. Επέστρεψε στην Ελλάδα λίγο πριν από τον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1897 και, μετά το τέλος του, ξαναβρέθηκε στη Ρωσία. Εκεί μετεκπαιδεύτηκε στη σχολή πυροβολικού της Κροστάνδης, με μεσολάβηση της βασίλισσας Όλγας – μια εμπειρία που εξηγεί και το υψηλό επίπεδο των στρατιωτικών του γνώσεων.
Οι γνώσεις ρωσικών, γαλλικών και τουρκικών τον έκανε αργότερα ιδανικό για αποστολές που απαιτούσαν κάτι περισσότερο από στρατιωτική τόλμη: ψυχραιμία, ευφυΐα και ικανότητα μεταμφίεσης.
Ο αξιωματικός που έγινε μυστικός πράκτορας
Το 1904, σε μια περίοδο κατά την οποία η Μακεδονία βρισκόταν στο επίκεντρο των εθνικών ανταγωνισμών, ο Γεώργιος Κακουλίδης εγκατέλειψε προσωρινά το Ναυτικό και ρίχτηκε στον Μακεδονικό Αγώνα. Σύμφωνα με τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, την ίδια χρονιά πραγματοποίησε με εντολή της κυβέρνησης, περιοδεία στην Ανατολική Ρωμυλία και στην Αδριανούπολη με το ψευδώνυμο Κωνσταντίνος Σταυρόπουλος – αποστολή του ήταν να μελετήσει τα σχέδια δράσης των Βουλγάρων. Λίγο αργότερα τοποθετήθηκε στο προξενείο της Ελλάδας στη Θεσσαλονίκη ως βοηθός, προετοιμάζοντας τον Μακεδονικό Αγώνα με νέο ψευδώνυμο: Μιχαήλ Αριστείδου.
Από εκεί και πέρα, η δράση του πήρε σχεδόν κινηματογραφικές διαστάσεις, καθώς δεν εμφανιζόταν ως αξιωματικός. Όταν έβαλε στην… ντουλάπα τη στολή, έβαλε ρούχα φτωχικά για να κινείται μέσα σε χωριά, δρόμους και περάσματα ως ένας φαινομενικά απλός άνθρωπος: αγωγιάτης, χωρικός, υπηρέτης, οδηγός. Στην πραγματικότητα όμως συγκέντρωνε πληροφορίες, μελετούσε κινήσεις, μετέφερε ανθρώπους και όπλα, παρακολουθούσε τις βουλγαρικές οργανώσεις και βοηθούσε τον ελληνικό μηχανισμό να αποκτήσει εικόνα για το τι συνέβαινε στο πεδίο.
Καπετάν Δράγας στη Μακεδονία
Τον Μάρτιο του 1905 οργάνωσε ένοπλο αντάρτικο σώμα και έδρασε ως καπετάν Δράγας στην περιοχή της Αξιούπολης και της Γευγελής. Την ίδια χρονιά αιχμαλωτίστηκε από τους Οθωμανούς στη διάρκεια μάχης. Απελευθερώθηκε χάρη στη μεσολάβηση του Κέντρου Θεσσαλονίκης και φυγαδεύτηκε στην Αθήνα.
Οι γλώσσες που μιλούσε, η εμπειρία του και η ικανότητά του να υποδύεται ρόλους τον έκαναν πολύτιμο συνεργάτη του Κώστα Μαζαράκη –του καπετάν Ακρίτα–, γενικού αρχηγού των ελληνικών ανταρτικών σωμάτων στη Μακεδονία.
Η δράση του δείχνει μια πλευρά του Μακεδονικού Αγώνα που συχνά μένει στη σκιά: πέρα από τις ένοπλες συγκρούσεις, υπήρχε και ένας αθέατος πόλεμος πληροφοριών, δικτύων, μεταμφιέσεων και αποστολών υψηλού κινδύνου.
Η απίστευτη ιστορία με τον Γάλλο δημοσιογράφο
Από αυτή την περίοδο προέρχεται και το πιο διάσημο ίσως περιστατικό της ζωής του.
Το 1905, την ώρα που στην Ευρώπη η πανσλαβική και ανθελληνική προπαγάνδα ήταν ισχυρή, η γαλλική εφημερίδα Le Temps έστειλε στη Μακεδονία τον Μισέλ Παγιαρές για να μελετήσει το Μακεδονικό Ζήτημα.
Ο δημοσιογράφος ταξίδεψε στα μακεδονικά βουνά, συναντήθηκε με Έλληνες οπλαρχηγούς και χρειάστηκε έναν οδηγό για τις μετακινήσεις του. Ο άνθρωπος που του συστήθηκε ως ντόπιος αγωγιάτης με το όνομα Δράγας ήταν ο Γεώργιος Κακουλίδης. Χρόνια αργότερα, οι δύο άνδρες συναντήθηκαν ξανά. Εκείνη τη φορά ο «αγωγιάτης» φορούσε τη στολή του ναυάρχου. Η έκπληξη του Μισέλ Παγιαρές ήταν τεράστια, όταν αναγνώρισε στο πρόσωπο του υψηλόβαθμου Έλληνα αξιωματικού τον παλιό του οδηγό στα μακεδονικά βουνά.
Επιστροφή στο Ναυτικό και Βαλκανικοί Πόλεμοι
Μετά τη δράση του στη Μακεδονία, ο Γεώργιος Κακουλίδης επέστρεψε στο Πολεμικό Ναυτικό. Κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους υπηρέτησε ως ύπαρχος του θωρηκτού «Ύδρα» και πήρε μέρος στις ναυμαχίες της «Έλλης» και της Λήμνου, δύο από τις σημαντικότερες στιγμές της ελληνικής ναυτικής ιστορίας. Συμμετείχε επίσης στις επιχειρήσεις για την απελευθέρωση της Λήμνου, της Θάσου και της Λέσβου, καθώς και στον αποκλεισμό του τουρκικού καταδρομικού «Χαμιδιέ» στην Ερυθρά Θάλασσα. Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους διετέλεσε κυβερνήτης των αντιτορπιλικών «Πάνθηρ» και «Ιέραξ», διοικητής ομάδας αντιτορπιλικών και προϊστάμενος της Επιθεώρησης Λιμενικών Αρχών.
Στην Εθνική Άμυνα με τον Βενιζέλο
Την περίοδο του Εθνικού Διχασμού ο Κακουλίδης συντάχθηκε με τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Στις 16 Νοεμβρίου 1916 επιβιβάστηκε με δέκα άνδρες στο θωρηκτό «Ύδρα», το οποίο ναυλοχούσε στον Πειραιά, και κατάφερε να το οδηγήσει προς τη Θεσσαλονίκη, όπου προσχώρησε στην Εθνική Άμυνα.
Στη Θεσσαλονίκη ανέλαβε καθήκοντα αρχηγού των ελληνικών ναυτικών δυνάμεων της Εθνικής Άμυνας. Το 1918 διετέλεσε αρχηγός του Ελαφρού Στόλου και στη συνέχεια αρχηγός της Θωρηκτής Μοίρας.
Η κορυφαία στιγμή ήρθε στις 13 Νοεμβρίου 1918, όταν, επιβαίνοντας στο θωρηκτό «Γεώργιος Αβέρωφ», κατέπλευσε στην Κωνσταντινούπολη επικεφαλής της ελληνικής θωρηκτής μοίρας, μαζί με τις ναυτικές δυνάμεις των νικητριών συμμάχων του Α’ Παγκοσμίου. Για έναν άνθρωπο με ρίζες στον Πόντο και βαθιά σύνδεση με τις εθνικές υποθέσεις της εποχής, η εικόνα αυτή είχε βαρύ συμβολισμό.
Μικρασιατική Εκστρατεία, ΓΕΝ και διεθνής εκπροσώπηση
Κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας διετέλεσε Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού, την περίοδο 1919-1920. Στη συνέχεια εκπροσώπησε την Ελλάδα στη Διαρκή Συμβουλευτική Επιτροπή επί Ναυτικών Ζητημάτων. Στα Γενικά Αρχεία του Κράτους υπάρχουν τεκμήρια που δείχνουν ότι τον Ιούνιο του 1920 στάλθηκε από τον Ελευθέριο Βενιζέλο ως αντιπρόσωπος σε ναυτικό συνέδριο της Κοινωνίας των Εθνών. Αποστρατεύτηκε το 1921 με το βαθμό του αντιναυάρχου. Ο Γεώργιος Κακουλίδης τιμήθηκε με τον Πολεμικό Σταυρό Β’ Τάξης το 1919, ενώ την ίδια χρονιά του εκφράστηκε και η υψηλή ευαρέσκεια των Λόρδων του Βρετανικού Ναυαρχείου.
Από το Ναυτικό στην πολιτική
Μετά την αποστρατεία του, στράφηκε στην πολιτική. Υπήρξε από τα ιδρυτικά στελέχη της Οργάνωσης Φιλελευθέρων Επαγγελματιών και των Πολιτικών Συλλόγων Φιλελευθέρων. Πολιτεύτηκε στην Κοζάνη, εκλέχθηκε βουλευτής το 1923, το 1926 και το 1936, ενώ διετέλεσε και γερουσιαστής την περίοδο 1929-1933 με το Κόμμα Φιλελευθέρων. Το Πολεμικό Ναυτικό στη βιογραφία του αναφέρει ότι εκλέχθηκε πληρεξούσιος στη Δ’ Εθνοσυνέλευση και ότι χρημάτισε υπουργός – γενικός διοικητής Θράκης επί κυβερνήσεων Ελευθερίου Βενιζέλου.
Το 1933 συμμετείχε και στην Πανελλήνιο Δημοκρατική Άμυνα, οργάνωση αποστράτων και έφεδρων βενιζελικών αξιωματικών.
Ο άνθρωπος πίσω από τη δράση
Ο Γεώργιος Κακουλίδης δεν ήταν μόνο στρατιωτικός της πράξης. Είχε και τεχνική, θεωρητική κατάρτιση. Το Πολεμικό Ναυτικό αναφέρει ότι έγραψε το τετράτομο έργο Μαθήματα Πυροβολικής, πιθανότατα στα τέλη του 19ου αιώνα. Η ζωή του συνδυάζει στοιχεία που σπάνια συναντώνται στο ίδιο πρόσωπο: ναυτική εκπαίδευση υψηλού επιπέδου, διεθνή εμπειρία, μυστική δράση, ένοπλη συμμετοχή, πολιτική σταδιοδρομία και συμμετοχή σε μερικές από τις πιο κρίσιμες καμπές της νεότερης Ελλάδας.
Το όνομά του συνδέθηκε ακόμη και με τη ναυτική γεωγραφία του Σαρωνικού.
Στον όρμο της Γλυφάδας υπάρχει ο γνωστός «Ύφαλος Κακουλίδη», ο οποίος πήρε το όνομά του επειδή τον εντόπισε ο ίδιος ο ναύαρχος. Πέθανε στις 30 Μαΐου 1946, στη Μύκονο.
