Οι τελευταίες εξελίξεις και τα βίαια επεισόδια στην Αλβανία επαναφέρουν στο προσκήνιο το ζήτημα των ελληνοαλβανικών σχέσεων, αλλά και ευρύτερα της ιστορικής και γεωπολιτικής ισορροπίας στην περιοχή.
- Γράφει ειδικός συνεργάτης
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία αποκτά εκ νέου η υπόθεση της νήσου Σάσωνος (σημερινό Σαζάν), ενός σημείου με διαχρονική στρατηγική βαρύτητα στην είσοδο της Αδριατικής και στο Στενό του Οτράντο.
Η συζήτηση αναθερμαίνεται και λόγω των διεθνών επενδυτικών σχεδίων, καθώς το νησί έχει ενταχθεί στον σχεδιασμό τουριστικής αξιοποίησης από διεθνή επιχειρηματικά σχήματα, μεταξύ των οποίων και η οικογένεια Κούσνερ, γαμπρού του πρώην προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, στο πλαίσιο ευρύτερων επενδυτικών σχεδίων στην Αλβανία. Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει εκ νέου τη γεωπολιτική αξία της περιοχής, η οποία δεν είναι νέα, αλλά ιστορικά διαπιστωμένη.
Η Σάσων (έκτασης 6.725,9 στρεμμάτων) υπήρξε ελληνικό έδαφος μετά την ενσωμάτωση των Επτανήσων το 1864, βάσει όλων των διεθνών Συνθηκών. Ωστόσο, η πραγματική άσκηση κυριαρχίας αποδυναμώθηκε μέσα στις έντονες γεωπολιτικές πιέσεις των αρχών του 20ού αιώνα και τις ανακατατάξεις που ακολούθησαν τους Βαλκανικούς Πολέμους.
Το 1914 ο Ελευθέριος Βενιζέλος, υποκύπτοντας στις εξωφρενικές και αντεθνικές απαιτήσεις των Μεγάλων Δυνάμεων και κυρίως της Αυστρίας και της Ιταλίας, έφερε, εν μέσω έντονων αντιδράσεων και θυελλωδών συζητήσεων στη Βουλή, νόμο μόλις δύο άρθρων που όριζε ότι:
«Επιτρέπεται εις την Κυβέρνησιν η εις την αλβανικήν επικράτειαν παραχώρησις της νησίδος Σάσωνος, ανηκούσης του Ελληνικού Βασιλείου».
Το γεγονός ότι διεθνείς συνθήκες καταργήθηκαν με έναν απλό νόμο έχει κατά καιρούς εγείρει πρόσθετα θέματα αμφισβήτησης αυτής της ενέργειας. Το βέβαιον είναι ότι η Ελλάδα παραχώρησε εθνικό έδαφος αμαχητί.
Στις 2 Ιουλίου 1915 αποχώρησαν από τη Σάσωνα 25 Ελληνες στρατιώτες, με επικεφαλής επιλοχία, καθώς και οκτώ ναύτες με επικεφαλής υποκελευστή, χωρίς να παραδώσουν το νησί σε εκπρόσωπο των Αλβανών. Στο νησί παρέμειναν 15 οικογένειες βλαχόφωνων Ελλήνων βοσκών, οι οποίοι, κλαίγοντας κατά την αποχώρηση των στρατιωτών μας, φιλούσαν την ελληνική σημαία και εκλιπαρούσαν να μην εγκαταλειφθούν.
«Οι δυστυχείς αυτοί ομόφυλοί μας στις 16 Ιουλίου 1914 δολοφονήθηκαν άγρια από άτακτα αλβανικά στίφη, που αποβιβάστηκαν για να εγκαθιδρύσουν στο νησί την “αλβανική διοίκηση”» γράφει ο Β. Γεωργίου στο βιβλίο του «Βόρειος Ηπειρος – Η συνεχιζόμενη εθνική τραγωδία».
Εχει καταγραφεί μάλιστα η άποψη ότι ο Βενιζέλος κατάλαβε το «λάθος» της εκχώρησης της μείζονος σημασίας περιοχής και ζήτησε να επιστραφούθν στην Ελλάδα η Βόρεια Ηπειρος και το νησί Σάσων, αλλά ήταν πλέον αργά.
Στις 2 Σεπτεμβρίου 1919 η Αλβανία παραχώρησε τη Σάσωνα στην Ιταλία, η οποία εγκατέστησε εκεί ναυτική βάση το 1939. Η αλβανική κυριαρχία στο νησί αποκαταστάθηκε στις 2 Φεβρουαρίου 1947 και από το 1951 έως το 1961 αποτελούσε προκεχωρημένη ναυτική βάση της Σοβιετικής Ενωσης στη Μεσόγειο, έπειτα από συμφωνία του Χότζα με τους Σοβιετικούς. Από το 1998 η Ιταλία έχει αποκτήσει δικαιώματα χρήσης στη Σάσωνα, με καταβολή υψηλού χρηματικού ποσού στην Αλβανία, ενώ το νησί αποτέλεσε τόπο εκπαίδευσης ανδρών ειδικών δυνάμεων της Βρετανίας και άλλων χωρών του ΝΑΤΟ.
Τον Ιανουάριο, με αφορμή την επίσκεψη της Ιβάνκα Τραμπ στην αλβανική πόλη Βλόρα και το δείπνο εργασίας με τον Εντι Ράμα, παρουσιάστηκαν σχέδια για την αξιοποίηση της Σάσωνος από διεθνή επενδυτικά σχήματα. Η «κυριακάτικη δημοκρατία» έχει αποκαλύψει αναλυτικά ότι η περιοχή είναι ιδιαίτερα πλούσια σε υδρογονάνθρακες, καθώς στο χερσαίο κομμάτι της Αλβανίας υπάρχει το κοίτασμα Patos-Marinza. Αντίστοιχης ή και μεγαλύτερης δυναμικής θεωρείται και το ανεξερεύνητο θαλάσσιο κοίτασμα που περιβάλλει τη Σάσωνα, με εκτιμήσεις που κάνουν λόγο για αποθέματα της τάξης των 5 δισεκατομμυρίων βαρελιών ή και περισσότερο, μεγέθους συγκρίσιμου με χώρες όπως η Βενεζουέλα.
Η περιοχή γύρω από τη Σάσωνα θεωρείται γεωλογικά συνέχεια των κοιτασμάτων της Αδριατικής και του Ιονίου, ενώ τα περισσότερα υπεράκτια blocks (offshore) παραμένουν προς το παρόν ανεκμετάλλευτα. Σύμφωνα με πληροφορίες, καταλυτικά στοιχεία περιέχονται σε πολυσέλιδες εκθέσεις και υπομνήματα, μαζί με χάρτες, που έχουν συνταχθεί εδώ και χρόνια από το Πανεπιστήμιο Πατρών.
Η πλευρά Τραμπ, όπως σημειώνουν όσοι παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, επιδιώκει να αξιοποιήσει τη Σάσωνα και ως στρατηγικό σημείο της ευρύτερης παρουσίας της στην περιοχή, εν όψει της ανάδειξής της σε ενεργειακό κόμβο και της προσέλκυσης πετρελαϊκών κολοσσών για την εκμετάλλευση παλαιών και νέων κοιτασμάτων.
Τόσο ενεργειακά όσο και γεωστρατηγικά, το νησί έχει θέση-κλειδί, καθώς βρίσκεται πάνω στον άξονα που συνδέει τις δύο όχθες της Αδριατικής και στο στόμιο του Στενού του Οτράντο, ελέγχοντας τη φυσική πύλη μεταξύ Αδριατικής και Ιονίου. Η λεγόμενη Απουλική Πλατφόρμα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους γεωλογικούς σχηματισμούς της περιοχής της Αδριατικής και του Ιονίου, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για τα ενεργειακά δεδομένα.
