Εγινε το πρώτο ελληνικό βήμα στο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό μέσο SAFE, εγκαταλείπονται οι παραδοσιακοί προμηθευτές και επικυρώνεται η στροφή σε νέους
Εξαιρετικού ενδιαφέροντος και μεγάλης σημειολογικής σημασίας είναι τα οκτώ εξοπλιστικά προγράμματα για τα οποία στη συνεδρίαση της Πέμπτης 11 Ιουνίου ενημερώθηκε και διατύπωσε γνώμη η ειδική διαρκής επιτροπή εξοπλιστικών προγραμμάτων και συμβάσεων της Βουλής.
- Από τον Περικλή Ζορζοβίλη
Στον κατάλογο περιλαμβάνονται προγράμματα που σηματοδοτούν την εγκατάλειψη παραδοσιακών προμηθευτών σε συγκεκριμένους τεχνολογικούς τομείς και στροφή σε νέους, την επικέντρωση σε συγκεκριμένες επιχειρησιακές δυνατότητες, τη σχεδόν εμμονική προτίμηση σε μη διαγωνιστικές διαδικασίες, την απόσταση μεταξύ προθέσεων, εξαγγελιών και δράσεων στην ενσωμάτωση της εγχώριας βιομηχανικής βάσης στην ευρωπαϊκή και παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα, αλλά και το πρώτο ελληνικό βήμα στο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό μέσο SAFE (Security Action for Europe: δράση για την ασφάλεια της Ευρώπης).
Το μεγαλύτερου προϋπολογισμού και σημειολογικής σημασίας πρόγραμμα ήταν η προμήθεια τριών, κατασκευής της βραζιλιάνικης Embraer, νέων μεταφορικών αεροσκαφών C-390 Millennium για τις ανάγκες της Πολεμικής Αεροπορίας (ΠΑ). Εκ του αποτελέσματος προκύπτει ότι στη συγκριτική ανάλυση, καθώς δεν έγινε κάποια διαγωνιστική διαδικασία, του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας (ΓΕΑ) το C-390 επικράτησε του ανταγωνιστή, του κατασκευής της αμερικανικής Lockheed Martin C-130J Super Hercules. Κατά πληροφορίες της «κυριακάτικης δημοκρατίας», κρίθηκε ότι ικανοποιεί πληρέστερα τις επιχειρησιακές απαιτήσεις και ότι έχει χαμηλότερο συνολικό κόστος πρόσκτησης και λειτουργικό κόστος, καθώς και συντομότερο χρονοδιάγραμμα παραδόσεων.
Αποπληρωμή
Ο προϋπολογισμός ανέρχεται σε 597.586.682 ευρώ (συμπεριλαμβανομένων κρατήσεων 6%), εκ των οποίων τα 473.723.440 ευρώ αφορούν την προμήθεια των τριών αεροσκαφών (ενδεικτικό κόστος ανά μονάδα 157.907.813,3 ευρώ) και τα 90.037.580 το κόστος της Εν-Συνεχεία-Υποστήριξης (Ε-Σ-Υ), και οι πιστώσεις για την αποπληρωμή θα διατεθούν σε διάστημα έξι ετών.
Το πρόγραμμα θα υλοποιηθεί μέσω διακρατικής συμφωνίας με την Πορτογαλία, με το πρώτο αεροσκάφος να παραδίδεται στην ΠΑ εντός του 2027 και το τελευταίο το 2030. Η επιλογή του C-390 αποτελεί το τέλος της εποχής της μονοπωλιακής κυριαρχίας της Lockheed Martin στον τομέα των μεταφορικών αεροσκαφών της ΠΑ που άρχισε το 1975 με την τοποθέτηση της παραγγελίας για 12 νέας κατασκευής αεροσκάφη C-130H Hercules και συνεχίστηκε με την ανάθεση στην κοινοπραξία LMATTS (Lockheed Martin Alenia Tactical Transport Systems) της σύμβασης 004Γ/2003 στις 29 Ιανουαρίου 2003 για την προμήθεια 12 αεροσκαφών μέσης μεταφορικής ικανότητας C-27J Spartan με κόστος 273.750.191 δολάρια ΗΠΑ (237.040.290,39 ευρώ με την τρέχουσα ισοτιμία).
Ας σημειωθεί ότι την εποχή εκείνη η επιλογή του C-27J είχε ως δικαιολογητική βάση τον υψηλό βαθμό ομοιοτυπίας (ηλεκτρονικά πτήσης, ελικοστροβιλοκινητήρες Rolls-Royce AE 2100) με το C-130J, και μάλιστα το C-27J προωθούνταν εμπορικά ως δικινητήρια έκδοση του C-130J. Επίσης, η ταχεία υλοποίηση του προγράμματος συνιστά ισχυρότατη ένδειξη ότι παρά τις εξαγγελίες και επικοινωνιακές εκδηλώσεις, όπως το elephant walk στην αεροπορική βάση της Ελευσίνας τον Νοέμβριο του 2025 με πέντε C-130 και πέντε C-27J, το δομικό πρόβλημα της εργοστασιακής συντήρησης συνεχίζει να παραμένει.
Την παρούσα περίοδο η διαθεσιμότητα του στόλου των C-130 βρίσκεται σε καθοδική πορεία (τρία έως τέσσερα αεροσκάφη) και στο πλαίσιο αυτό η προμήθεια των C-390 αποτελεί άλμα φυγής προς τα εμπρός. Προς το παρόν αδιευκρίνιστο παραμένει το ζήτημα της συμμετοχής της εγχώριας βιομηχανίας στην παραγωγή των αεροσκαφών αλλά είναι αυτονόητο ότι θα πρέπει να αποδοθεί ιδιαίτερη μέριμνα για τη δημιουργία από μηδενική βάση εγχώριας υποδομής εργοστασιακής συντήρησης χωρίς τις δομικές στρεβλώσεις που υφίστανται, αλλιώς τα προβλήματα διαθεσιμότητας σε βάθος χρόνου κάθε άλλο παρά θεωρητική πιθανότητα αποτελούν.
Μείζονoς σημασίας, τακτικής, επιχειρησιακής και στρατηγικής σημασίας είναι και η προμήθεια μικροδορυφόρων τηλεπισκόπησης με ραντάρ συνθετικής απεικόνισης (SAR: Synthetic Aperture Radar) που επιτρέπει την απεικόνιση του εδάφους ημέρα και νύκτα ασχέτως καιρικών συνθηκών. Θα ενισχύσει τις εθνικές διαστημικές δυνατότητες για στρατιωτική (επιτήρηση, αναγνώριση, στοχοποίηση και εκτίμηση ζημιών μάχης, συλλογή πληροφοριών για τη διάταξη μάχης και το επίπεδο ετοιμότητας του δυνάμεων χωρών ενδιαφέροντος) αλλά και πολιτική χρήση (επιτήρηση συνόρων, έλεγχο προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών, επιχειρήσεις πολιτικής προστασίας για αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών κ.ά.).
Επενδυτικό σχέδιο
Είναι επίσης μείζονος σημειολογικής σημασίας καθώς αποτελεί το πρώτο ελληνικό πρόγραμμα που είχε περιληφθεί στο εθνικό επενδυτικό σχέδιο και θα αξιοποιήσει δυνατότητες χρηματοδότησης του μέσου SAFE. Η υλοποίησή του θα γίνει στο πλαίσιο κοινού (συνεργατικού) προγράμματος με την Πολωνία και συγκεκριμένα με την προσθήκη της ελληνικής πλευράς ως αναθέτουσας Αρχής σε υφιστάμενη σύμβαση μεταξύ του υπουργείου Αμυνας της Πολωνίας και της πολωνικής εταιρίας ICEYE Polska, θυγατρικής της φινλανδικής ICEYE OY, η οποία στις 29 Φεβρουαρίου 2024 ίδρυσε την ελληνική θυγατρική της, ICEYE Greece.
Ο προϋπολογισμός ανέρχεται σε 80 εκατ. ευρώ και η αποπληρωμή θα γίνει σε βάθος πενταετίας. Περισσότερες πληροφορίες για τον αριθμό των μικροδορυφόρων και το χρονοδιάγραμμα παράδοσής τους δεν έγιναν γνωστές, ενώ σε ό,τι αφορά τη συμμετοχή της εγχώριας βιομηχανίας φέρεται ότι επιδιώκεται ποσοστό της τάξης του 50%.
Στην ημερήσια διάταξη της συνεδρίασης περιλαμβάνονταν και δύο εξοπλιστικά προγράμματα που αποσκοπούν στην ενίσχυση της εθνικής δυνατότητας συλλογής πληροφοριών, επιτήρησης και αναγνώρισης (ISR: Intelligence, Surveillance, and Reconnaissance) επιτρέποντας την ταυτόχρονη κάλυψη πολλαπλών τομέων:
■ Προμήθεια ενός συστήματος Μη Επανδρωμένου Αεροσκάφους (ΜΕΑ) τύπου HERON 1, κατασκευής της κρατικής ισραηλινής εταιρίας Israel Aerospace Industries (IAI), υλικών και υπηρεσιών αρχικής υποστήριξης και λοιπού εξοπλισμού. Με προϋπολογισμό 40.000.000 ευρώ (συμπεριλαμβανομένων κρατήσεων), θα υλοποιηθεί μέσω διακρατικής συμφωνίας με το Ισραήλ και θα αποπληρωθεί σε διάστημα πέντε ετών από την υπογραφή της σύμβασης.
Σε ελληνική υπηρεσία θα συμπληρώσει ακόμα ένα σύστημα του τύπου που ήδη επιχειρεί η 390 Μοίρα Μη Επανδρωμένων Αεροσκαφών (Μ.ΜΕΑ/Φ) από την 135 Σμηναρχία Μάχης που εδρεύει στο αεροδρόμιο της Σκύρου. Η προμήθεια του «ναυτικής διαμόρφωσης» πρώτου συστήματος έγινε επίσης με διακρατική συμφωνία με το Ισραήλ που υπεγράφη στις 4 Μαΐου 2020 (σύμβαση 010Γ/2020) για τη χρονομίσθωση του για διάστημα τριών ετών με επιπλέον ένα έτος ως δικαίωμα προαίρεσης (option) και στη συνέχεια δικαίωμα προμήθειας, το οποίο εξασκήθηκε. Στην τυπική διαμόρφωση κάθε σύστημα HERON περιλαμβάνει δύο ΜΕΑ, επίγειο σταθμό εδάφους (GCS: Ground Control Station), φορτία αποστολής, λοιπό περιφερειακό και υποστηρικτικό εξοπλισμό. Από το συνολικό κόστος ποσό 11.195.800 ευρώ αφορά το κόστος της πενταετούς διάρκειας Ε-Σ-Υ για συμβατικό καθορισμένο αριθμό ωρών πτήσης ετησίως ανά ΜΕΑ. Σε ό,τι αφορά τη συμμετοχή της εγχώριας βιομηχανίας, όλες οι πληροφορίες συντείνουν ότι θα περιοριστεί μόνο στην υποστήριξη του συστήματος.
■ Προμήθεια 10 συστημάτων ΜΕΑ κάθετης αποπροσγείωσης (VTOL) Τύπου ΙΙ (Class II), δηλαδή μέγιστου βάρους απογείωσης 150 έως 600 κιλών, προϋπολογισμού 71 εκατ. ευρώ. Κάθε σύστημα αποτελείται από δύο ΜΕΑ, επίγειο σταθμό εδάφους, διάφορα φορτία αποστολής και λοιπό περιφερειακό εξοπλισμό. Πρόκειται για τα V-BAT, αμερικανικής προέλευσης, κατασκευής Shield AI που δυνάμενα να φέρουν ποικιλία φορτίων αποστολής (ραντάρ συνθετικής απεικόνισης, οπτικά ημέρας ή και νύκτας με ή χωρίς καταδείκτη λέιζερ, επιτήρησης ευρείας περιοχής, ηλεκτρονικού πολέμου κ.λπ.), μπορούν να εκτελέσουν ποικιλία αποστολών επιτήρησης, συλλογής πληροφοριών, αναγνώρισης, ηλεκτρονικού πολέμου, εκτίμησης ζημιών μάχης, έρευνας και διάσωσης και καταυγασμού στόχων με λέιζερ.
Το σύστημα δεν είναι άγνωστο στις Ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις, καθώς δύο συστήματα V-BAT (4 ΜΕΑ), που αποκτήθηκαν μέσω δωρεάς ύψους 5.750.000 ευρώ (άνευ ΦΠΑ) του Αθανάσιου Λασκαρίδη, έχουν ενταχθεί από τις 14 Μαΐου 2025 σε υπηρεσία με τον Ελληνικό Στρατό. Σύμφωνα με πληροφορίες, έξι από τα υπό προμήθεια συστήματα (12 ΜΕΑ και φορτία αποστολής) θα διατεθούν στον Ελληνικό Στρατό, ενώ τα υπόλοιπα τέσσερα (8 ΜΕΑ και φορτία αποστολής) στο Πολεμικό Ναυτικό. Ειδικότερα σε αυτή την περίπτωση δημιουργείται το ερώτημα εάν η ένταξη των V-BAT σε υπηρεσία συνεπάγεται τη μετάβαση από τα επίσης VTOL, Class II, κατασκευής της αυστριακής Schiebel συστήματα ΜΕΑ S-100 Camcopter, τέσσερα εκ των οποίων έχει ήδη προμηθευτεί ο κλάδος για να εξοπλίσει τις τέσσερις φρεγάτες τύπου FDI-HN και τα οποία αναμένεται να παραδοθούν τα επόμενα χρόνια. Η προμήθεια περιλαμβάνει επίσης Ε-Σ-Υ για δύο έτη καθώς και υπηρεσίες εκπαίδευσης του προσωπικού.
Η αποπληρωμή της προβλέπεται σε διάστημα τεσσάρων ετών από την υπογραφή και η υλοποίησή της θα γίνει μέσω του Οργανισμού Υποστήριξης και Προμηθειών του ΝΑΤΟ (NSPA: NATO Support and Procurement Agency). Μολονότι η προμήθεια και υποστήριξη μέσω NSPA παρέχει πλεονεκτήματα κυρίως γιατί λόγω των κοινών προμηθειών διαφόρων χωρών – χρηστών επιτυγχάνονται οικονομίες κλίμακας, δεν διευκολύνεται η επίτευξη συμμετοχής της εγχώριας βιομηχανίας.
Η επιτροπή επίσης ενημερώθηκε και διατύπωσε γνώμη για επιπλέον τέσσερα προγράμματα:
■ Προμήθεια 10 επανδρωμένων / μη επανδρωμένων υποβρυχίων οχημάτων (ΥΠΟΧ) τύπου VICTA κατασκευής της βρετανικής εταιρίας Subsea Craft Limited. Εξ αυτών τα τέσσερα θα διατεθούν στη Διοίκηση Υποβρυχίων Καταστροφών (ΔΥΚ) του Αρχηγείου Στόλου και τα υπόλοιπα έξι στο Τμήμα Ναυτικών Ειδικών Επιχειρήσεων (ΤΝΕΕ) της Διοίκησης Ειδικού Πολέμου του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Αμυνας (ΓΕΕΘΑ/ΔΕΠ). Ο συνολικός προϋπολογισμός ανέρχεται σε 145 εκατ. ευρώ, από τα οποία τα 122.475.000 ευρώ είναι το κόστος των ΥΠΟΧ, 782.000 το κόστος εκπαίδευσης του προσωπικού και 13.535.452 ευρώ το κόστος της Ε-Σ-Υ για διάστημα δύο ετών για συμβατικά καθορισμένο αριθμό ωρών χρήσης ανά ΥΠΟΧ.
Tα Ναυπηγεία
Σύμφωνα με πληροφορίες, στο πρόγραμμα επιδιώκεται συμμετοχή της εγχώριας βιομηχανίας σε ποσοστό 25%. Υπενθυμίζεται ότι στις 15 Ιανουαρίου 2025 η Subsea Craft Limited υπέγραψε μνημόνιο συνεργασίας με τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά Μονοπρόσωπη Α.Ε. για την παραγωγή σκαφών για τις ελληνικές Ειδικές Δυνάμεις και την επιτάχυνση της ναυτικής καινοτομίας και ότι στις 5 Οκτωβρίου 2023 η βρετανική εταιρία ίδρυσε στην Ελλάδα τη SubSea Craft Europe Μονοπρόσωπη Ι.Κ.Ε. (Ιδιωτική Κεφαλαιουχική Εταιρεία) με μετοχικό κεφάλαιο 100 ευρώ, η οποία από τις 29 Δεκεμβρίου 2025 λειτουργεί ως SubSea Craft Europe Μονόπροσωπη Α.Ε. με μετοχικό κεφάλαιο 35.830 ευρώ.
Επίσης, θα πρέπει να σημειωθεί ότι το πρόγραμμα είχε περιληφθεί ως υποψήφιο προς χρηματοδότηση από το μέσο SAFE. H απόδοση υψηλή προτεραιότητας στην υλοποίηση του εν λόγω προγράμματος οφείλεται στη σχεδόν αποκλειστική έμφαση που αποδίδεται την τελευταία εξαετία στις δυνάμεις ταχείας αντίδρασης και ειδικών επιχειρήσεων, στο πλαίσιο υιοθέτησης μίας επικαιροποιημένης έκδοσης της θεώρησης του Ευάγγελου Βενιζέλου περί «σημειακής κρίσης». Ομως, έστω και με καθυστέρηση θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η πραγματικότητα που πέραν πάσης αμφιβολίας διαμόρφωσαν οι πόλεμοι σε Ουκρανία και Ιράν, όπου, ασχέτως του συσχετισμού ισχύος, ποσοτικού και ποιοτικού, η παρατεταμένη σύρραξη κάθε άλλο παρά αποτελεί το λιγότερο πιθανό ενδεχόμενο.
■ Προμήθεια κατευθυνόμενων αντιαρματικών πυραύλων Hellfire AGM-114R2 λέιζερ καθοδήγησης, προϋπολογισμού 108.341.321,59 ευρώ, για τον εξοπλισμό των επιθετικών ελικοπτέρων AH-64A+ / DHA της Αεροπορίας Στρατού. Η υλοποίησή της θα γίνει μέσω διακρατικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ με διαθέσιμους πόρους του προγράμματος FMF (Foreign Military Financing: στρατιωτικής χρηματοδότησης αλλοδαπής).
Το FMF παρέχει σε συμμάχους των ΗΠΑ δάνεια ή επιχορηγήσεις για την προμήθεια αμερικανικής κατασκευής αμυντικού υλικού, υπηρεσιών και στρατιωτικής εκπαίδευσης. Ας σημειωθεί ότι η υλοποίηση του προγράμματος συνεπάγεται την ακύρωση παρόμοιου, σημαντικά μικρότερου προϋπολογισμού, που αφορούσε προμήθεια πυραύλων ιδίου τύπου αλλά προγενέστερης έκδοσης και το οποίο καρκινοβατεί από το 2007! Η διάρκεια υλοποίησης είναι πέντε έτη και θα επιδιωχθεί η συμμετοχή της εγχώριας βιομηχανίας σε ποσοστό 25%.
■ Προμήθεια 3.500 συστημάτων νυχτερινής παρατήρησης αποτελούμενων από δικύαλα νυκτερινής όρασης, συγκρότημα θερμικού προσαρτήματος και συστοιχία συσσωρευτών συμπεριλαμβανομένης αρχικής υποστήριξης για διάστημα δύο ετών (εκπαίδευση χειριστών, βιβλιογραφία, συντήρηση, συλλογές εργαλείων και ανταλλακτικών) και Ε-Σ-Υ για διάστημα πέντε ετών. Το εν λόγω πρόγραμμα είχε περιληφθεί τόσο στο αρχικό επενδυτικό σχέδιο που είχε υποβληθεί για το μέσο SAFE όσο και στην αναπροσαρμογή του στο ύψος της προσωρινής κατανομής (787.669.283 ευρώ).
Πρόκειται να υλοποιηθεί μέσω του ευρωπαϊκού Οργανισμού για τη Συνεργασία στους Κοινούς Εξοπλισμούς (OCCAR: Organisation Conjointe de Coopération en matière d’Armement), στον οποίο η Ελλάδα συμμετέχει μετά την κύρωση του νόμου 5220/2025. Ο συνολικός προϋπολογισμός που θα αποπληρωθεί σε διάστημα πέντε ετών ανέρχεται σε 75,6 εκατ. ευρώ, από τα οποία 2 εκατ. ευρώ είναι το κόστος της αρχικής υποστήριξης και 5 εκατ. ευρώ το κόστος της Ε-Σ-Υ.
■ Προμήθεια συστημάτων ανθυποβρυχιακού (Α/Υ) πολέμου (σόναρ) για τις τέσσερις φρεγάτες τύπου MEKO-200HN, μέρος του γενικότερου προγράμματος αναβάθμισης των δυνατοτήτων τους. Θα υλοποιηθεί μέσω διακρατικής συμφωνίας με το Ισραήλ, αλλά ουσιαστικά αποτελεί απευθείας ανάθεση στην Elbit Systems. Οι πιστώσεις για την αποπληρωμή του προγράμματος κατανέμονται σε βάθος πενταετίας από την υπογραφή της σχετικής σύμβασης και ο προϋπολογισμός που ανέρχεται σε 24 εκατ. ευρώ. Αφορά την προμήθεια και εγκατάσταση:
■ τεσσάρων (ένα ανά φρεγάτα) νέων συστημάτων σόναρ τρόπιδας (HMS: Hull Mounted Sonar) τύπου M660, κατασκευής της GEOSPECTRUM TECHNOLOGIES INC., της καναδικής θυγατρική της Elbit Systems, που θα αντικαταστήσουν τα απηρχαιωμένα σόναρ που είχαν εγκατασταθεί στις φρεγάτες κατά την κατασκευή τους.
■ τεσσάρων (ένα ανά φρεγάτα) νέων συστημάτων υποβρύχιου τηλεφώνου (UT: Underwater Telephone) και νέων ηχοβολιστικών (ES: Echo Sounder).
Τι «κόπηκε» λόγω περιορισμένου προϋπολογισμού
Δυστυχώς λόγω περιορισμένου προϋπολογισμού δεν επιλέχθηκε η αντικατάσταση των σόναρ μεταβλητού βάθους (VDS: Variable Depth Sonar) που διαθέτουν οι φρεγάτες MEKO-200HN και μάλιστα με τύπο που θα διασφαλίζει ομοιοτυπία, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, με συστήματα που εισέρχονται σε υπηρεσία στο Πολεμικό Ναυτικό με τις φρεγάτες τύπου FDI-HN και τα επόμενα χρόνια με τις τύπου Bergamini από τα αποθέματα του Ναυτικού της Ιταλίας. Ως αποτέλεσμα, τα υφιστάμενα σόναρ μεταβλητού βάθους θα υποστούν αναβάθμιση, διά της αντικατάστασης των εγκατεστημένων επί του πλοίου ηλεκτρονικών μονάδων επεξεργασίας σήματος), των ηλεκτρονικών συστημάτων του ποντιζόμενου σόναρ, και στοιχείων του μορφοτροπέα.
Η προμήθεια περιλαμβάνει επίσης ολοκληρωμένη υποστήριξη διοικητικής μέριμνας (ILS: Integrated Logistics Support), παροχή υποστήριξης (ανταλλακτικά – υλικά, ειδικά εργαλεία) για χρονικό διάστημα δύο ετών, εργασίες απεγκατάστασης των συστημάτων που θα αντικατασταθούν και των καλωδιώσεων, τη διασύνδεση και ολοκλήρωση των νέων συστημάτων στο νέο Σύστημα Διαχείρισης Μάχης (CMS: Combat Management System) των φρεγατών, την εκτέλεση των προβλεπομένων δοκιμών εν όρμω και εν πλω και την εκπαίδευση του προσωπικού του ΠΝ στον χειρισμό και στη συντήρηση των νέων συστημάτων.