• Καθώς οι αποκαλύψεις για την κατάρρευση στα Πετράλωνα συνεχίζονται, ανοίγει ξανά η συζήτηση για τις ευθύνες. Του εργολάβου, του μηχανικού, του επιβλέποντος, του ιδιοκτήτη. Oλα αυτά ασφαλώς έχουν σημασία. Υπάρχει όμως και μια λιγότερο ορατή ευθύνη, πολύ πιο βαθιά και πολύ πιο ελληνική: το ίδιο το θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο καλούνται όλοι αυτοί να λειτουργήσουν.
- Του Ανδρέα Καψαμπέλη
• Για άλλη μία φορά διαπιστώνεται ότι στην Ελλάδα το πρόβλημα δεν είναι απλώς η έλλειψη κανόνων. Συχνά συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Το πρόβλημα είναι η υπερπαραγωγή κανόνων, διατάξεων, εγκυκλίων, παραπομπών και νομικών ερμηνειών, που προκαλούν εν προκειμένω πραγματικό πολεοδομικό χάος…
• Οπως επισημαίνουν ειδικοί με αφορμή αυτή την τραγική υπόθεση, ο Νέος Οικοδομικός Κανονισμός, οι διαρκείς τροποποιήσεις του, οι ερμηνευτικές εγκύκλιοι, τα Προεδρικά Διατάγματα, οι αποφάσεις του ΣτΕ και οι παράλληλες διατάξεις παλαιότερων νόμων συνθέτουν έναν νομοθετικό λαβύρινθο. Εναν μηχανισμό που συχνά μοιάζει λιγότερο σχεδιασμένος για να εξασφαλίζει ασφάλεια και περισσότερο για να παράγει σύγχυση…
• Μέσα σε αυτόν τον λαβύρινθο, ο μηχανικός γίνεται «ένα» με τον νομικό, καθώς καλείται να γνωρίζει όχι μόνο στατική, γεωτεχνική ή εργοταξιακή πρακτική, αλλά και πού ακριβώς είναι θαμμένη μια διάταξη του ’81, πώς ερμηνεύεται μια εγκύκλιος του 2004 και αν μια δικαστική απόφαση του 2023 άλλαξε τα δεδομένα.
• Και εδώ αρχίζει το πραγματικό παράλογο. Οταν λέγεται ότι «ο νόμος επιβάλλει αντιστήριξη», δεν θα έπρεπε ο ΝΟΚ -που τόσο πολύ διαφημίστηκε ως εργαλείο εκσυγχρονισμού- να προβλέπει ρητά ότι για κάθε εκσκαφή δίπλα σε όμορο κτίριο απαιτείται υποχρεωτικά μελέτη αντιστήριξης, η οποία εγκρίνεται πριν από την έναρξη των εργασιών;
• Αντί γι’ αυτό, μιλά αορίστως για περιπτώσεις όπου γειτονικά κτίρια «μπορεί να κινδυνεύσουν», χωρίς να αποσαφηνίζει επαρκώς ποιος κρίνει τον κίνδυνο, με ποια κριτήρια και υπό ποιον έλεγχο. Κι έτσι, τελικά, τα πάντα γίνονται θέμα ερμηνείας. Και όταν τα πάντα είναι θέμα ερμηνείας, η ευθύνη γίνεται λάστιχο…
• Το παράλογο είναι προφανές. Ενα σύστημα που υποτίθεται ότι υπάρχει για να προστατεύει την ασφάλεια καταναλώνει τεράστιο χρόνο και ενέργεια σε δευτερεύουσες νομικές λεπτομέρειες, αν κάτι είναι πατάρι ή σοφίτα, αν προσμετράται στη δόμηση, αν ερμηνεύεται έτσι ή αλλιώς, ενώ την ίδια στιγμή στα κρίσιμα σημεία -εκεί όπου ένα λάθος μπορεί να κοστίσει ζωές- οι έλεγχοι συχνά παραμένουν ελλιπείς, αποσπασματικοί ή ασαφείς.
• Εχουμε λοιπόν και σε αυτό το πεδίο το γνώριμο ελληνικό παράδοξο: άφθονη γραφειοκρατία χωρίς αντίστοιχη ασφάλεια. Αφθονη διαδικασία χωρίς αντίστοιχη ουσία. Κι ένα κράτος υπερβολικά παρόν στα χαρτιά και συχνά υπο-απόν στην πράξη, αυστηρό στις σφραγίδες, ασαφές στις ευθύνες και αδύναμο στους ουσιαστικούς ελέγχους…
Από τη στήλη «Ο κοριός» της «δημοκρατίας»
