Μια ιστορική δικαστική αναμέτρηση στις ΗΠΑ φέρνει τη Meta αντιμέτωπη με 29 πολιτείες, με κατηγορίες ότι σχεδίασε το Facebook και το Instagram ώστε να «δένουν» παιδιά και εφήβους στις οθόνες, γνωρίζοντας τους κινδύνους για την ψυχική τους υγεία, όπως αναφέρει το Reuters.
Στο μικροσκόπιο έχουν πέσει λειτουργίες-ορόσημα όπως τα likes, το infinite scroll, οι ειδοποιήσεις, η αυτόματη αναπαραγωγή και οι αλγοριθμικές προτάσεις, με τις πολιτείες να ζητούν, μεταξύ άλλων, την κατάργηση ή τον ριζικό περιορισμό τους.
Η δίκη διεξάγεται σε ομοσπονδιακό δικαστήριο στο Όκλαντ της Καλιφόρνια και εστιάζει στον σχεδιασμό των πλατφορμών και στον τρόπο που χρησιμοποιούνται από ανήλικους. Οι πολιτείες υποστηρίζουν ότι η Meta ενσωμάτωσε μηχανισμούς που ενισχύουν την παρατεταμένη χρήση, παραβιάζοντας κανόνες προστασίας ανηλίκων και προσωπικών δεδομένων. Η εταιρεία απορρίπτει τις κατηγορίες, λέγοντας ότι έχει λάβει μέτρα ασφαλείας για τους νεότερους χρήστες.
Στο επίκεντρο βρίσκονται τα likes και η δημόσια εμφάνιση των μετρήσεών τους, το infinite scroll με την ατελείωτη ροή περιεχομένου, οι ειδοποιήσεις push, η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο και Stories, οι αλγοριθμικές προτάσεις περιεχομένου, καθώς και οι μηχανισμοί επαλήθευσης ηλικίας και προστασίας ανηλίκων.
Οι εισαγγελείς ισχυρίζονται ότι αυτά δεν είναι απλώς «βολικά features», αλλά σχεδιαστικές επιλογές που εκμεταλλεύονται την ψυχολογία των εφήβων για μεγαλύτερη εμπλοκή και περισσότερες προβολές διαφημίσεων.
Όχι άμεσα και όχι οριστικά, αλλά η δίκη ανοίγει τον δρόμο για περιορισμούς. Οι πολιτείες ζητούν, μεταξύ άλλων, να καταργηθούν οι δημόσιες μετρήσεις likes για νεότερους χρήστες ή να περιοριστούν οι λειτουργίες που ενθαρρύνουν τον «κυνηγό επιβεβαίωσης». Αν το δικαστήριο επιβάλει τέτοιες αλλαγές, η εικόνα που ξέρουμε από Instagram και Facebook θα μπορούσε να αλλάξει ουσιαστικά, ακόμα κι αν το κουμπί «μου αρέσει» παραμείνει.
Παράλληλα, το infinite scroll, δηλαδή η δυνατότητα συνεχούς κύλισης χωρίς «τέλος» σελίδας, θεωρείται επίσης βασικός μοχλός υπερβολικής χρήσης και βρίσκεται υπό αμφισβήτηση.
Οι εκτιμήσεις για τις ζημιές ποικίλλουν. Oι πολιτείες έχουν αναφερθεί σε ποσά που φτάνουν περίπου τα 200 δισ. δολάρια, ενώ έχουν κυκλοφορήσει και σενάρια έως και 1,4 τρισ. δολαρίων, ποσό που η Meta χαρακτηρίζει εξωπραγματικό και χωρίς προηγούμενο σε υποθέσεις προστασίας καταναλωτών. Πέρα από τα πρόστιμα, όμως, το πραγματικό διακύβευμα είναι η υποχρεωτική αναδιαμόρφωση του τρόπου λειτουργίας των εφαρμογών.
Για τους δημιουργούς περιεχομένου, τα likes ήταν ένα από τα πιο άμεσα ορατά «σημάδια» απήχησης. Αν οι δημόσιες μετρήσεις περιοριστούν ή κρυφτούν, οι εταιρείες και οι brands θα στραφούν σε πιο σύνθετα KPIs, όπως το πόσοι είδαν πραγματικά το περιεχόμενο (reach/impressions), ο χρόνος παραμονής στο post ή βίντεο, το ποσοστό ολοκλήρωσης παρακολούθησης, τα shares, τα saves, τα clicks σε link, καθώς και οι μετατροπές, για παράδειγμα αγορές ή εγγραφές, που αποδίδονται στην καμπάνια.
Αυτό σημαίνει ότι ένας λογαριασμός με εκατομμύρια followers δεν θα «μετράει» αυτόματα ως αποτελεσματικός, θα χρειάζονται αναλυτικά δεδομένα από τις πλατφόρμες για να αποδειχθεί η πραγματική επίδραση.
Τα likes δεν είναι μόνο εργαλείο μέτρησης. Eίναι και ένας ψηφιακός τρόπος να πούμε «το είδα», «μου άρεσε», «είμαι εδώ». Αν οι μετρήσεις πάψουν να είναι δημόσιες, η «κοινωνική επιβεβαίωση» μπορεί να γίνει λιγότερο ορατή, αλλά η δυνατότητα να πατήσουμε «μου αρέσει» πιθανότατα θα παραμείνει. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν θα υπάρχουν likes, αλλά αν θα βλέπουμε πόσοι άλλοι τα πάτησαν και πώς αυτό θα επηρεάσει τη δυναμική των online σχέσεών μας.
Ανεξάρτητα από το τελικό ποσό της αποζημίωσης, μια απόφαση που θα επιβάλει αλλαγές στον σχεδιασμό, για παράδειγμα κατάργηση infinite scroll, περιορισμό likes ή αυστηρότερη επαλήθευση ηλικίας, θα δημιουργούσε νέο νομικό και τεχνικό precedent για όλο τον κλάδο. Με άλλα λόγια, η υπόθεση δεν αφορά μόνο τη Meta. Mπορεί να ορίσει τους κανόνες με τους οποίους θα λειτουργούν οι πλατφόρμες για τους ανήλικους και, κατ’ επέκταση, για όλους.
