Μία από τις σημαντικότερες εορτές της Ορθοδοξίας τιμά σήμερα, 14 Σεπτεμβρίου η Εκκλησία, την Ύψωση του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού, ενώ την ίδια ημέρα τιμάται η μνήμη του Αγίου Θεοκλέους του μάρτυρος.
Η Ύψωση του Τιμίου Σταυρού αποτελεί μεγάλη Δεσποτική εορτή και είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη Σταύρωση και τη θυσία του Ιησού Χριστού. Για την Ορθόδοξη Εκκλησία, ο Σταυρός δεν αποτελεί μόνο σύμβολο του μαρτυρίου, αλλά πρωτίστως σύμβολο της νίκης απέναντι στον θάνατο, της σωτηρίας και της Ανάστασης.
Η εύρεση του Τιμίου Σταυρού
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, το 326 μ.Χ. η Αγία Ελένη, μητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, μετέβη στους Αγίους Τόπους και ξεκίνησε έρευνες για τον εντοπισμό του Σταυρού πάνω στον οποίο μαρτύρησε ο Χριστός.
Οι ανασκαφές στον Γολγοθά οδήγησαν στην εύρεση τριών σταυρών. Κατά την παράδοση, για να διαπιστωθεί ποιος από αυτούς ήταν ο Σταυρός του Κυρίου, οι τρεις σταυροί ακούμπησαν διαδοχικά στο σώμα νεκρής γυναίκας. Όταν την άγγιξε ο τρίτος, εκείνη επανήλθε στη ζωή και έτσι αναγνωρίστηκε ο Τίμιος Σταυρός.
Η είδηση της εύρεσής του διαδόθηκε γρήγορα και πλήθος πιστών συγκεντρώθηκε για να τον προσκυνήσει. Εξαιτίας του μεγάλου συνωστισμού, ο Σταυρός υψώθηκε σε υψηλό σημείο ώστε να είναι ορατός από όλους. Η Εκκλησία καθιέρωσε τη 14η Σεπτεμβρίου ως ημέρα εορτασμού της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού.
Η εορτή συνδέεται επίσης με την επανάκτηση του Τιμίου Σταυρού από τον αυτοκράτορα Ηράκλειο, μετά την αρπαγή του από τους Πέρσες.
Η ημέρα τηρείται με αυστηρή νηστεία, ενώ στους ναούς πραγματοποιείται η τελετή της Υψώσεως, με τον Σταυρό να τοποθετείται στο κέντρο για προσκύνηση από τους πιστούς.
Ο Άγιος Θεοκλής ο Μάρτυρας
Στις 14 Σεπτεμβρίου η Εκκλησία τιμά παράλληλα τη μνήμη του Αγίου Θεοκλέους, ενός από τους μάρτυρες των πρώτων χριστιανικών αιώνων.
Οι πληροφορίες που έχουν διασωθεί για τη ζωή του είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, ο Άγιος Θεοκλής παρέμεινε σταθερός στη χριστιανική πίστη του και υπέστη μαρτυρικό θάνατο διά ξίφους. Η μνήμη του διατηρήθηκε στο ορθόδοξο εορτολόγιο ως παράδειγμα πίστης και αφοσίωσης στον Χριστό.
Τη μεγάλη αυτή ημέρα γιορτάζουν, μεταξύ άλλων, ο Σταύρος, η Σταυρούλα, ο Σταυριανός, η Σταυριανή, ο Σταυράκης, ο Θεοκλής και η Θεόκλεια.
