Δεκάδες εκατομμύρια Ρώσοι πολίτες έχουν εξαναγκαστεί τους τελευταίους 18 μήνες να εγκαταστήσουν στα κινητά τους το Max, μια νέα κρατικά κατευθυνόμενη εφαρμογή με ένα μωβ-μπλε εικονίδιο, η οποία φιλοδοξεί να αντικαταστήσει το Telegram και το WhatsApp.
Προωθούμενο από τις αρχές ως μια «πατριωτική» εναλλακτική και διαφημιζόμενο από εγχώριους influencers, το Max αναδείχθηκε το φετινό καλοκαίρι στην πιο δημοφιλή πλατφόρμα επικοινωνίας στη χώρα. Πρόκειται για δημιούργημα του τεχνολογικού κολοσσού VKontakte ο οποίος διατηρεί στενούς δεσμούς με το ρωσικό κράτος, ενώ αναφορές εμπλέκουν και τον ίδιο τον Βλαντίμιρ Πούτιν ως έμμεσο μέτοχο.
Στην πραγματικότητα, το Max αποτελεί ένα ρωσικό «super-app» στα πρότυπα του κινεζικού WeChat, συγκεντρώνοντας σε μία πλατφόρμα πληρωμές, τραπεζικές συναλλαγές, μηνύματα και βασικές κρατικές υπηρεσίες. Ωστόσο, αντίθετα με την Κίνα όπου ο ψηφιακός έλεγχος δομήθηκε σταδιακά, στη Ρωσία η εφαρμογή αυτή επιβλήθηκε βίαια σε έναν πληθυσμό που μέχρι πρότινος απολάμβανε ένα σχετικά ελεύθερο διαδίκτυο.
Η «κερκόπορτα» της παρακολούθησης και ο υποχρεωτικός εγκλεισμός
Έρευνα από το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν αποκάλυψε το πλήρες εύρος των δυνατοτήτων κατασκοπείας που ενσωματώνει το Max, χαρακτηρίζοντάς το ως μια «κερκόπορτα» (backdoor) στη συσκευή κάθε χρήστη. Σύμφωνα με την αναπληρώτρια καθηγήτρια Ρόγια Ενσάφι, η εφαρμογή μπορεί να τραβάει στιγμιότυπα οθόνης (screenshots) εν αγνοία του χρήστη, να αποκτά πρόσβαση σε όλα τα αποθηκευμένα δεδομένα των mini-apps (πληρωμές, συνομιλίες) και να υποδύεται τον ίδιο τον χρήστη, ενώ προσφέρει ακόμα και τη δυνατότητα έγχυσης κώδικα για την εξαπόλυση κυβερνοεπιθέσεων.
Αν και το Max δεν μπορεί να «σπάσει» αυτόνομα εφαρμογές όπως το Telegram ή το WhatsApp, η απαγόρευση των τελευταίων από τις ρωσικές αρχές αφήνει ελάχιστα περιθώρια επιλογής. Η χρήση του έχει καταστεί πρακτικά υποχρεωτική για δημοσίους υπαλλήλους, εκπαιδευτικούς, μαθητές και φοιτητές. Χαρακτηριστική είναι η μαρτυρία καθηγητή στη Μόσχα που έλαβε εντολή να μεταφέρει όλες τις σχολικές συνομιλίες στο Max, αλλά και φοιτητή στην Αγία Πετρούπολη στον οποίο διαμηνύθηκε ότι χωρίς τον κωδικό QR της εφαρμογής δεν θα είχε πρόσβαση στις πανεπιστημιακές εστιές.
Την ίδια στιγμή, για την πολιτική και επιχειρηματική ελίτ της χώρας, η χρήση του Max είναι καθαρά προσχηματική. Πηγές κοντά στο Κρεμλίνο αποκαλύπτουν πως πολλοί αγοράζουν δεύτερες συσκευές αποκλειστικά για την εγκατάσταση της κρατικής εφαρμογής, συνεχίζοντας τις καθημερινές τους επικοινωνίες μέσω Telegram και Signal.
Η ταχύτητα με την οποία η Μόσχα επέβαλε το Max αποτελεί, σύμφωνα με τους ερευνητές, ένα επικίνδυνο «προσχέδιο» (blueprint) ψηφιακού αυταρχισμού που ενδέχεται να υιοθετηθεί σύντομα και από άλλα απολυταρχικά καθεστώτα, αποδεικνύοντας πόσο γρήγορα μπορεί να καταργηθεί η ιδιωτικότητα στην ψηφιακή εποχή.
