Από την προσφορά στο μαρτύριο: Οι άγιοι της 30ής Οκτωβρίου

Από την προσφορά στους φτωχούς και την αφιλοκερδή περίθαλψη των ασθενών μέχρι το αποστολικό κήρυγμα και το μαρτύριο, οι ζωές των αγίων που τιμά σήμερα, Παρασκευή 30 Οκτωβρίου, η Εκκλησία συνδέονται με την ιστορία των πρώτων χριστιανικών κοινοτήτων. Στο εορτολόγιο της ημέρας περιλαμβάνονται η Αγία Απολλωνία, ο Άγιος Αστέριος, οι αδελφοί Ζηνόβιος και Ζηνοβία, ο Απόστολος Κλεόπας, ο Άγιος Κρονίων, ο Ιερομάρτυρας Μαρκιανός και ο Απόστολος Τέρτιος.

Ξεχωριστή θέση στη σημερινή εορτή έχουν οι Άγιοι Ζηνόβιος και Ζηνοβία, οι οποίοι κατάγονταν από τις Αίγες της Κιλικίας. Σύμφωνα με τη συναξαριακή παράδοση, μεγάλωσαν σε εύπορη χριστιανική οικογένεια και χρησιμοποίησαν τα αγαθά τους για να στηρίξουν ανθρώπους που βρίσκονταν σε ανάγκη. Ο Ζηνόβιος ήταν γιατρός και προσέφερε τις υπηρεσίες του χωρίς αμοιβή, συνδέοντας την άσκηση της ιατρικής με τη φιλανθρωπία.

Η δράση του και η χριστιανική του πίστη τον οδήγησαν ενώπιον του ηγεμόνα Λυσία, ο οποίος διέταξε τη σύλληψή του. Η Ζηνοβία παρουσιάστηκε οικειοθελώς στις αρχές, επιλέγοντας να σταθεί στο πλευρό του αδελφού της. Τα δύο αδέλφια αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν την πίστη τους και, έπειτα από βασανιστήρια, θανατώθηκαν με αποκεφαλισμό το 285 μ.Χ.

Με τους διωγμούς στην Αλεξάνδρεια συνδέεται η Αγία Απολλωνία, η οποία μαρτύρησε περίπου το 248–249 μ.Χ., λίγο πριν από τον γενικευμένο διωγμό επί αυτοκράτορα Δεκίου. Η μαρτυρία για το τέλος της διασώζεται σε επιστολή του Αγίου Διονυσίου Αλεξανδρείας, την οποία παραθέτει ο εκκλησιαστικός ιστορικός Ευσέβιος.

Η Απολλωνία περιγράφεται ως ηλικιωμένη παρθένος. Οι διώκτες της τη χτύπησαν στο πρόσωπο, καταστρέφοντας τα δόντια της, και την απείλησαν ότι θα την έκαιγαν ζωντανή εάν δεν επαναλάμβανε λόγια άρνησης της πίστης της. Σύμφωνα με την καταγεγραμμένη διήγηση, εκείνη έπεσε στην πυρά. Στην Εκκλησία της Ελλάδος η μνήμη της τιμάται στις 30 Οκτωβρίου, βάσει σχετικής απόφασης του 2000.

Στην εποχή του Διοκλητιανού τοποθετείται το μαρτύριο του Αγίου Αστερίου, ο οποίος καταγόταν από τα Λάρανδα της Ισαυρίας. Η μνήμη του συνδέεται με εκείνη των αδελφών του, Κλαυδίου, Νέωνος και Νεονίλλης. Όπως αναφέρεται στο συναξάρι τους, μετά τον θάνατο του πατέρα τους η μητριά τους επιχείρησε να αποκτήσει την περιουσία τους και τους κατήγγειλε ως χριστιανούς. Τα αδέλφια, που διέθεταν χρήματα για την ανακούφιση των φτωχών, συνελήφθησαν και υπέστησαν βασανιστήρια. Παρέμειναν σταθερά στην πίστη τους και οδηγήθηκαν στον θάνατο.

Στην Αλεξάνδρεια μαρτύρησε και ο Άγιος Κρονίων, κατά τον διωγμό του Δεκίου, το 250 μ.Χ. Συνεορτάζεται με τον Άγιο Αλέξανδρο, τον Ιουλιανό, τον Μακάριο και ακόμη δεκατρείς μάρτυρες. Η συναξαριακή διήγηση αναφέρει ότι ο Κρονίων και ο Αλέξανδρος θανατώθηκαν με καυτό ασβέστη, αφού προηγουμένως βασανίστηκαν. Οι πληροφορίες για την προηγούμενη ζωή τους είναι περιορισμένες, με την εκκλησιαστική μνήμη να επικεντρώνεται στην ομολογία και στο μαρτύριό τους.

Την αποστολική περίοδο εκπροσωπεί ο Κλεόπας, ένας από τους Εβδομήκοντα μαθητές του Χριστού. Το όνομά του συνδέεται με την ευαγγελική διήγηση της πορείας προς την Εμμαούς και τη συνάντηση με τον αναστημένο Ιησού. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, έλαβε τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος την Πεντηκοστή και αφιέρωσε τη ζωή του στη διάδοση του Ευαγγελίου.

Στους Εβδομήκοντα Αποστόλους συγκαταλέγεται και ο Τέρτιος, συνεργάτης του Αποστόλου Παύλου. Η ιδιαίτερη συμβολή του συνδέεται με την καταγραφή της προς Ρωμαίους Επιστολής, όπως δηλώνει ο ίδιος στον χαιρετισμό του στο τέλος του κειμένου, στο χωρίο 16:22. Η εκκλησιαστική παράδοση τον αναγνωρίζει επίσης ως δεύτερο επίσκοπο Ικονίου, διάδοχο του Σωσιπάτρου.

Τέλος, ο Ιερομάρτυρας Μαρκιανός συνδέεται με τη διάδοση του χριστιανισμού στη Σικελία. Κατά τη συναξαριακή παράδοση, χειροτονήθηκε επίσκοπος από τον Απόστολο Πέτρο και στάλθηκε στις Συρακούσες. Εκεί ανέπτυξε ιεραποστολική δράση, ενώ στον βίο του αποδίδονται θαύματα που οδήγησαν πολλούς ανθρώπους στη χριστιανική πίστη. Η δράση του προκάλεσε αντιδράσεις και η ζωή του ολοκληρώθηκε με μαρτυρικό θάνατο.